Czy kot może mieć Alzheimera? Zaskakujące wnioski z badań nad mózgiem

Nowe badania nad starzeniem się mózgu kotów pokazują, że ich umysł zmienia się z wiekiem w sposób zaskakująco podobny do ludzkiego.

Naukowcy z kilku amerykańskich uczelni zaczęli patrzeć na koty nie tylko jak na domowych pupili, ale jak na bardzo czułe „czujniki” starzenia się mózgu. Wyniki ich pracy sugerują, że u części starszych kotów rozwija się coś bardzo zbliżonego do ludzkiej choroby Alzheimera.

Starzejący się koci mózg – co wykazały nowe badania

Zespół badaczy z Harvardu, MIT, Uniwersytetu Chicago Booth i Cornell zebrał dokumentację medyczną tysięcy kotów oraz wykonał dziesiątki skanów ich mózgów. Interesowało ich, jak zmienia się kocia głowa od młodości po późną starość i czy da się to porównać z ludzkim starzeniem.

Analiza pokazała, że u części starszych kotów dochodzi do zaniku pewnych obszarów mózgu i pogorszenia funkcji poznawczych, bardzo podobnych do tych, które towarzyszą chorobie Alzheimera u ludzi.

Badacze zauważyli m.in. zmniejszanie się objętości niektórych struktur mózgowych odpowiedzialnych za pamięć i orientację. W praktyce może to oznaczać, że kot zaczyna się gubić w dobrze znanym mieszkaniu, nie reaguje jak dawniej na domowników albo wielokrotnie domaga się jedzenia, jakby zapominał, że już dostał posiłek.

Przeczytaj również: Skunks na podwórku? Skuteczne i humanitarne sposoby, jak się ich pozbyć

Projekt „Translating Time” – porównanie starzenia między gatunkami

Opisywane badania są częścią szerzej zakrojonego projektu „Translating Time”. To ogromna baza danych, która porównuje rozwój i starzenie się mózgu ponad 150 gatunków ssaków – od myszy, przez koty, po naczelne.

Celem jest stworzenie czegoś w rodzaju „tabeli przeliczeniowej” wieku mózgu: w jakim wieku koci układ nerwowy odpowiada konkretnemu etapowi życia człowieka i jakie procesy wtedy zachodzą.

Przeczytaj również: 4 ptaki, które już gniazdują w ogrodach. Sprawdź, czy masz je u siebie

Taki „przelicznik” pomaga badaczom lepiej dobrać wiek zwierzęcych modeli do konkretnych etapów ludzkiego życia. Dzięki temu testy potencjalnych terapii przeciw neurodegeneracji mogą stać się dokładniejsze.

Dlaczego mysz to za mało, a kot staje się idealnym modelem

Ograniczenia badań na myszach

Przez lata większość eksperymentów nad chorobą Alzheimera wykonywano na myszach. To wygodne zwierzęta laboratoryjne: szybko się rozmnażają, łatwo modyfikuje się ich geny, żyją krótko, więc cały proces starzenia widać w kilka lat.

Przeczytaj również: To zwykłe akcesorium z ogrodu działa jak magnes na węże

Problem w tym, że ich mózg starzeje się inaczej niż ludzki. U wielu mysich modeli nie pojawiają się zbitki białek, które u człowieka są jednym ze znaków rozpoznawczych Alzheimera. Zdarza się, że lek skuteczny u myszy nie przynosi pożytku u ludzi, bo bierze się z innego mechanizmu choroby.

Koty bliżej ludzi niż myślimy

Koty żyją zwykle kilkanaście lat, a więc dużo bliżej przeciętnej długości życia człowieka niż mysz. Co równie istotne, dzielą z nami to samo środowisko: mieszkają w tym samym domu, oddychają tym samym powietrzem, jedzą przetworzoną karmę, są narażone na podobne toksyny i stres.

W odróżnieniu od psów, mocno „przeprojektowanych” przez człowieka pod kątem rasy, koty domowe zachowały sporą różnorodność genetyczną. Dla naukowców to zaleta, bo łatwiej zobaczyć naturalny przebieg starzenia, niezniekształcony przez setki lat selekcji pod konkretne cechy wyglądu czy zachowania.

Kot żyjący w mieszkaniu staje się czymś w rodzaju naturalnego „sensora” ludzkiego stylu życia – reaguje na te same czynniki środowiskowe, które wpływają na nasz mózg.

Projekt Catage – ogromna baza danych o kocim starzeniu

Aby lepiej zrozumieć, jak starzeje się koci układ nerwowy, naukowcy uruchomili osobny program nazwany Catage. To zakrojone na szeroką skalę zbieranie danych o zdrowiu kotów w różnym wieku.

Skąd pochodzą informacje o kotach

• dokumentacja z klinik weterynaryjnych (badania krwi, historii chorób, opisy zachowania),
• dane z ogrodów zoologicznych i schronisk,
• ankiety wypełniane przez opiekunów kotów, opisujące codziennie zachowanie zwierzęcia,
• obrazowanie mózgu (m.in. rezonans magnetyczny) wykonane u kilkudziesięciu kotów w różnym wieku.

Na tej podstawie badacze tworzą mapę: jak przeciętnie zmienia się mózg kota między pierwszym a piętnastym rokiem życia, kiedy pojawiają się pierwsze oznaki spadku sprawności oraz jaki procent zwierząt rozwija wyraźne objawy otępienia.

Co z tego wynika dla ludzi

Porównanie tych danych z tym, co wiemy o ludzkiej starości, otwiera drogę do nowych hipotez. Jeżeli np. dany wzorzec zaniku mózgu występuje u ludzi i kotów, a nie pojawia się u myszy, to właśnie kot może stać się lepszym „poligonem” do testowania nowych leków lub metod diagnostycznych.

Jak rozpoznać koci odpowiednik demencji w domu

Badacze zwracają uwagę, że wielu opiekunów przez długie miesiące ignoruje pierwsze sygnały pogorszenia pracy kociego mózgu, uznając je za „dziwactwa starości”. Tymczasem nawet proste zmiany w otoczeniu i opiece mogą poprawić jakość życia starego kota.

Niepokojące objawy u starszego kota

• dezorientacja – kot błąka się po mieszkaniu, miauczy bez wyraźnego powodu, wpatruje w ścianę lub kąt,
• problemy z kuwetą – załatwia się obok, choć wcześniej tego nie robił i nie ma stwierdzonych chorób układu moczowego,
• zmiana rytmu dobowego – głośne nocne miauczenie, brak snu, nadmierne pobudzenie po zmroku,
• utrata nauczonych zachowań – przestaje reagować na imię, zapomina proste komendy, myli miski lub miejsca odpoczynku,
• spadek zainteresowania zabawą i interakcją z domownikami.

Takie zachowania nie zawsze oznaczają demencję. Mogą wynikać z bólu, utraty słuchu czy wzroku. Wizyta u lekarza weterynarii jest więc pierwszym krokiem. Jeśli po wykluczeniu innych schorzeń objawy pozostają, specjaliści zaczynają mówić o zespole dysfunkcji poznawczej, kocim odpowiedniku demencji.

Co te badania dają zwierzętom i ludziom

Coraz lepsze zrozumienie kociego starzenia siąga dalej niż tylko ciekawość naukowa. Opiekunowie mogą liczyć na bardziej przemyślane zalecenia dotyczące diety, zabawy i profilaktyki dla starszych zwierząt. Weterynarze zyskują wytyczne, kiedy kierować kota na badania neurologiczne oraz jak wcześnie reagować na subtelne zmiany zachowania.

Ta sama baza danych może jednocześnie pomóc w opracowywaniu metod wczesnego wykrywania zaburzeń pamięci u ludzi, bo pokazuje uniwersalne wzorce starzenia się mózgu u ssaków.

Badacze zwracają też uwagę na jeszcze jeden aspekt: większość z nas spędza z kotem kilkanaście lat. Obserwujemy jego codzienne nawyki, drobne odchylenia od normy, moment, gdy z żywiołowego młodziaka zmienia się w kota-seniora. To nieformalna, ale bardzo cenna dokumentacja, której brak przy modelach laboratoryjnych trzymanych w ściśle kontrolowanych warunkach.

W kolejnych latach naukowcy planują rozwijać projekt Catage i włączać do analiz inne gatunki, np. wybrane naczelne czy rzadziej badane gryzonie długowieczne. Zderzenie tak wielu gatunków w jednej bazie pozwala wyłowić wspólne mechanizmy starzenia mózgu i odróżnić je od zjawisk charakterystycznych tylko dla jednego zwierzęcia. Dla opiekunów kotów ta wiedza może przełożyć się na dłuższe, spokojniejsze życie ich zwierzaków, a dla medycyny – na nowe narzędzia w walce z neurodegeneracją u ludzi.