Czy kot może mieć Alzheimera? Objawy demencji u kota i nowe badania naukowe

Naukowcy mają wyjaśnienie.

Nowe badania zespołów z Harvardu, MIT, Uniwersytetu Chicago Booth i Cornell pokazują, że koci mózg starzeje się zaskakująco podobnie do ludzkiego. A to oznacza, że domowe mruczki mogą rozwijać zaburzenia przypominające chorobę Alzheimera – z zanikiem pamięci, dezorientacją i zmianą zachowania włącznie.

Koty też się starzeją psychicznie – co odkryli naukowcy

Przez lata nauka skupiała się głównie na myszach jako modelu starzenia. Teraz badacze coraz śmielej sięgają po gatunki żyjące blisko człowieka. Koty okazały się tu wyjątkowo ciekawym przypadkiem: żyją długo, mieszkają z nami w tym samym środowisku, a jednocześnie nie są tak mocno „przebudowane” przez hodowlę jak psy.

U starszych kotów widać zmiany w mózgu bardzo podobne do tych spotykanych u ludzi z chorobami neurodegeneracyjnymi – w tym z alzheimerem.

Podczas dużej konferencji dotyczącej neurobiologii porównawczej niedaleko Seattle przedstawiono wyniki analiz kocich mózgów. U wielu zwierząt wykryto oznaki zaniku struktur odpowiedzialnych za pamięć i orientację. U części kotów te zmiany szły w parze z typowymi objawami: zapominaniem rutynowych czynności, zagubieniem we własnym domu czy nagłymi zmianami nastroju.

Przeczytaj również: Nowe badania: koty też mogą zapadać na coś jak Alzheimer

Projekt „Translating Time”: jak porównać starzenie mózgu gatunków

Opisane prace wchodzą w skład szerszego przedsięwzięcia badawczego „Translating Time”. Naukowcy zestawiają w nim rozwój i starzenie mózgu ponad 150 gatunków ssaków. Chodzi o to, by umieć powiedzieć na przykład: w jakim ludzkim wieku jest dziesięcioletni kot, jeśli patrzymy nie na kalendarz, tylko na zmiany w układzie nerwowym.

Taka „tabela przekładu wieku” pomaga lepiej rozumieć, w jakim momencie życia pojawiają się pierwsze oznaki spadku sprawności poznawczej. To cenne przy badaniach chorób związanych z wiekiem – od alzheimera, przez parkinsona, po inne formy otępienia.

Przeczytaj również: Dlaczego wiosna zamienia spokojne koty w agresywnych strażników podwórka

Dlaczego myszy zawodzą jako model alzheimera

Myszy od dekad królują w laboratoriach. Są tanie w utrzymaniu, szybko się rozmnażają i łatwo modyfikować ich geny. Problem w tym, że ich mózgi starzeją się inaczej niż ludzkie. U wielu odmian nie dochodzi do naturalnego gromadzenia się patologicznych białek typowych dla alzheimera, a zmiany zanikowe przebiegają inaczej niż u ludzi.

Leczenie, które „działa” na myszach, często kompletnie zawodzi w badaniach klinicznych na ludziach – między innymi dlatego, że mózg gryzonia starzeje się po prostu inaczej.

To właśnie ta rozbieżność sprawiła, że naukowcy zaczęli szukać nowych modeli. Kot pojawił się na krótkiej liście kandydatów, bo łączy kilka ważnych cech: żyje długo, prowadzi zbliżony tryb życia do domowego człowieka i, jak się okazało, rozwija zaburzenia przypominające ludzkie otępienie.

Przeczytaj również: Jak bez stresu zadbać o zęby kota: domowy niezbędnik każdego opiekuna

Czemu akurat koty, a nie psy

Psy też cierpią na demencję, ale hodowla mocno je „podzieliła”. Różnice między chihuahuą a dogiem niemieckim to nie tylko rozmiar, lecz także odmienna budowa mózgu, inne ryzyko chorób, inna długość życia. Koty są pod tym względem bardziej wyrównane i zachowały większą różnorodność genetyczną niezwiązaną z ekstremalną selekcją.

To sprawia, że wyniki badań na kotach mogą lepiej odzwierciedlać naturalny proces starzenia się ssaka, niezaburzony dziesiątkami lat intensywnej hodowli pod konkretne cechy wyglądu czy zachowania.

Projekt Catage: ogromna baza danych o starzejących się kotach

Żeby móc coś sensownie porównać, potrzebne są dane – i to w dużych ilościach. Tu wchodzi projekt Catage. Zespół badawczy zbiera informacje o kotach z trzech źródeł:

• kliniki weterynaryjne – dane z badań, diagnozy, wyniki krwi, opisy zachowania,
• ogrody zoologiczne – informacje o dzikich kotowatych, które pozwalają spojrzeć szerzej niż tylko na mruczka z kanapy,
• opiekunowie – ankiety dotyczące codziennego funkcjonowania kota w domu.

Do tej pory przeanalizowano już tysiące kocich kart zdrowia, a ponad 50 zwierząt przeszło szczegółowe skany mózgu. Dzięki temu badacze mogą szukać powtarzalnych wzorców: w jakim wieku zaczynają się pierwsze zmiany, jak szybko postępują, z jakimi objawami idą w parze.

Dane z Catage pozwalają z dużą dokładnością powiązać wiek kota z określonym etapem starzenia ludzkiego mózgu.

Co z tego może wyniknąć dla ludzi

Gdy naukowcy widzą podobne wzory zaniku mózgu u seniorów i u starych kotów, zyskują nowy „model treningowy” dla przyszłych terapii. U kota łatwiej sprawdzić działanie różnych substancji czy interwencji środowiskowych niż u człowieka. A jeżeli schemat zmian w mózgu jest zbliżony, rośnie szansa, że wynik będzie miał sens także dla medycyny ludzkiej.

Badacze liczą, że analiza kocich danych pomoże zwłaszcza na dwóch etapach: lepszego zrozumienia wczesnych faz choroby oraz szukania sposobów na spowolnienie dnia, w którym pamięć zaczyna się wyraźnie sypać.

Jak rozpoznać „alzheimera” u kota w domu

Oficjalnie u zwierząt mówi się zwykle o zespole zaburzeń poznawczych, a nie o chorobie Alzheimera, ale objawy są bardzo podobne. Opiekun może zauważyć między innymi:

• dezorientację – kot chodzi po mieszkaniu jakby się zgubił, stoi w drzwiach i nie wie, gdzie pójść,
• zmianę rytmu dnia – głośne miauczenie w nocy, spanie niemal całą dobę,
• problemy z kuwetą – pomyłki w miejscach załatwiania się, choć wcześniej tego nie było,
• zapominanie rutyny – domaganie się jedzenia tuż po posiłku, brak reakcji na znane komendy,
• zmianę relacji z ludźmi – kot, który był towarzyski, nagle unika kontaktu lub odwrotnie: staje się natarczywy i niespokojny.

Takie sygnały warto omówić z lekarzem weterynarii. Część z nich może wynikać z bólu, zaburzeń hormonalnych, nadciśnienia czy pogorszenia wzroku i słuchu. Dopiero wykluczenie innych przyczyn pozwala podejrzewać proces zbliżony do demencji.

Dlaczego różnorodne modele zwierzęce są tak cenne

Praca na jednym gatunku – choć wygodna – daje zawężony obraz. Dlatego coraz więcej zespołów badawczych stawia na mozaikę modeli: koty, niektóre gatunki małp, nietypowe gryzonie takie jak golce, a nawet ssaki morskie. Każdy z nich starzeje się trochę inaczej i na coś innego choruje.

Im więcej gatunków zbadamy, tym precyzyjniej można wskazać, co w ludzkim starzeniu jest naprawdę uniwersalne, a co typowe tylko dla naszego gatunku.

Z tej perspektywy kot pełni rolę pośrednika między gryzoniami a człowiekiem: jest blisko nas, żyje długo, przechodzi przez wieloletni okres dojrzałości, a na końcu często doświadcza spadku sprawności umysłowej. Idealny kandydat, żeby lepiej zrozumieć, dlaczego mózg zaczyna zawodzić.

Co może zrobić opiekun, by wesprzeć koci mózg

Choć badania nad kocim odpowiednikiem alzheimera wciąż trwają, już teraz weterynarze wskazują kilka prostych działań, które mogą pomóc utrzymać sprawność mózgu u starszych zwierząt:

• utrzymywanie stałej rutyny dnia – koty źle znoszą chaos,
• delikatne wzbogacanie środowiska – proste zabawki węchowe, wieże do wspinania, nowe miejsca do obserwacji,
• dostosowanie mieszkania do seniora – łatwiejszy dostęp do kuwety, misek, ulubionego legowiska,
• dieta dobrana do wieku i stanu zdrowia, regularne badania krwi i kontrola ciśnienia,
• uważność na nagłe zmiany w zachowaniu – im wcześniej trafimy do weterynarza, tym więcej można zrobić.

Badania nad kotami przypominają też, że choroby otępienne nie są wyłącznie ludzkim dramatem. Dotykają naszych zwierzęcych towarzyszy, co bywa trudne emocjonalnie dla opiekunów. Świadomość, że „to nie złośliwość, tylko choroba mózgu”, często zmienia sposób reagowania na uciążliwe zachowania starszego kota.

Dla nauki koci alzheimer to przede wszystkim nowe narzędzie do zrozumienia starzenia mózgu. Dla zwykłego właściciela – sygnał, by uważniej obserwować swojego mruczka po dziesiątym roku życia i nie zrzucać wszystkiego na „dziwactwa charakteru”. Z pozoru drobne zmiany mogą stać się częścią większej układanki, która w przyszłości pomoże leczyć także ludzi.