Nowa naturalna proteina może zagrozić Ozempic? Przełom w walce z otyłością

Naukowcy ze Stanford(opracowali) nową proteinę, która może zmienić podejście do leczenia otyłości. BRP, czyli BRINP2-related peptide, to zaledwie 12-aminokwasowy fragment białka, który w testach na myszach i świńach wykazał niezwykle silne działanie hamujące apetyt – zwierzęta jadły o połowę mniej, a masa ciała spadała głównie dzięki redukcji tkanki tłuszczowej, bez utraty mięśni. Co istotne, w przeciwieństwie do popularnego Ozempicu, nowa proteina nie powodowała u zwierząt widocznych objawów nudności ani innych typowych skutków ubocznych.

Naukowcy ze Stanford opisali niewielką proteinę, która u zwierząt potrafi mocno ograniczyć apetyt i masę ciała.

Substancja nazywana BRP działa inaczej niż popularny lek Ozempic, ale efekt końcowy jest podobny: zwierzęta jedzą mniej i chudną. Różnica polega na tym, że w dotychczasowych testach nie obserwowano u nich typowych dla sémaglutydu działań niepożądanych, takich jak silne nudności czy utrata masy mięśniowej.

Nowa proteina BRP: co dokładnie znaleźli naukowcy

BRP, czyli „BRINP2-related peptide”, to malutki fragment białka zbudowany z zaledwie 12 aminokwasów. Mimo tak skromnej budowy potrafi silnie pobudzić neurony odpowiedzialne za regulację głodu i równowagę energetyczną.

Zespół badawczy kierowany przez Laetitię Coassolo nie trafił na tę cząsteczkę przypadkiem. Najpierw stworzył algorytm sztucznej inteligencji o nazwie „Peptide Predictor”. Program przeanalizował tysiące ludzkich białek i setki potencjalnych krótkich peptydów, które mogłyby mieć wpływ na apetyt.

Do laboratoryjnych testów na komórkach nerwowych trafiła około setka najlepiej rokujących cząsteczek. BRP wyróżniła się bardzo mocnym pobudzeniem aktywności neuronów oraz komórek wytwarzających insulinę – i to w stopniu wyraźnie większym niż naturalny GLP‑1, na którym wzorowany jest sémaglutid.

BRP to miniaturowa proteina, która w testach komórkowych i na zwierzętach hamuje łaknienie równie mocno jak leki z grupy agonistów GLP‑1, ale wydaje się korzystać z innych szlaków w mózgu.

Jak BRP działa na zwierzęta: mniej jedzenia, mniejsza masa ciała

Najbardziej namacalne wyniki pojawiły się po przejściu z laboratoriów komórkowych do badań na żywych organizmach. Gdy badacze podawali BRP szczupłym myszom tuż przed posiłkiem, ilość zjedzonego pokarmu w ciągu godziny spadała o około połowę. Podobne zjawisko zauważono u młodych świń, których metabolizm przypomina ludzki bardziej niż gryzoni.

U myszy z otyłością efekt był jeszcze ciekawszy. Po 14 dniach kuracji zwierzęta straciły średnio około 4 g masy ciała. Dla człowieka liczba wydaje się symboliczna, ale przy niewielkiej wadze myszy to znaczący spadek. Analiza składu ciała pokazała, że niemal cała utrata masy wynikała ze zmniejszenia ilości tkanki tłuszczowej. Mięśnie pozostały praktycznie nienaruszone.

To istotne, bo w przypadku leków takich jak Ozempic czy Wegovy nawet około 20% utraconej masy może pochodzić z mięśni i kości. Przy dłuższym stosowaniu oznacza to ryzyko osłabienia, problemów z mobilnością czy zwiększonego zagrożenia złamaniami.

Dlaczego Ozempic budzi tyle kontrowersji

Sémaglutid, substancja czynna w Ozempic i Wegovy, imituje działanie hormonu GLP‑1. Przyłącza się do jego receptorów, które są rozsiane nie tylko w ośrodkach głodu w mózgu, ale też w jelitach, trzustce czy innych tkankach.

Tak szerokie rozmieszczenie receptorów sprawia, że sémaglutid wpływa nie tylko na apetyt, ale też na pracę układu pokarmowego oraz regulację poziomu cukru we krwi, co tłumaczy częste nudności, zaparcia i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Z jednej strony te leki przynoszą spektakularne spadki masy ciała, rzędu kilkunastu procent w ciągu kilku miesięcy. Z drugiej, pacjenci często przerywają terapię z powodu uciążliwych skutków ubocznych. U części osób obserwuje się też szybki powrót utraconych kilogramów po odstawieniu zastrzyków.

W badaniach przedklinicznych BRP zachowuje się inaczej. Zwierzęta nie wykazują niechęci do jedzenia, nie pojawiają się symptomy przypominające nudności, a masa mięśniowa pozostaje zachowana. Wskazuje to na to, że proteina działa głównie w obrębie podwzgórza – niewielkiej, ale niezwykle ważnej struktury w mózgu, która koordynuje odczuwanie głodu i sytości.

Czy BRP może stać się „łagodniejszym Ozempikiem”?

Katrin Svensson, badaczka zajmująca się patologią i współautorka pracy, przypomina, że skuteczne i dobrze tolerowane leki przeciw otyłości to wciąż rzadkość. Wiele preparatów, które trafiały na rynek w poprzednich dekadach, usuwano z obiegu ze względu na działania niepożądane, zwłaszcza kardiologiczne lub psychiatryczne.

Na tym tle sémaglutid faktycznie okazał się przełomem. Znacznie wyprzedził wcześniejsze terapie, jeśli chodzi o możliwość długotrwałego obniżenia masy ciała. Dlatego badacze bardzo ostrożnie wypowiadają się o BRP: widzą w nim potencjalnego konkurenta, ale dopiero dalsze testy pokażą, czy szansa przełoży się na realny lek dla ludzi.

• silne ograniczenie ilości zjadanej karmy u myszy i świń
• spadek masy głównie z tkanki tłuszczowej, bez zaniku mięśni
• brak widocznych objawów przypominających nudności u zwierząt
• działanie skoncentrowane na ośrodkach głodu w mózgu

To wszystko sugeruje, że BRP może w przyszłości dać lekarzom i pacjentom dodatkową opcję: kontrolę apetytu bez ciężkich efektów z przewodu pokarmowego i bez zbyt dużej utraty mięśni.

Od sztucznej inteligencji do badań na ludziach

Opis pracy nad BRP ukazał się w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Sam artykuł stanowi raczej punkt startowy niż końcowe potwierdzenie skuteczności. Zespół ze Stanford, we współpracy z firmą biotechnologiczną współtworzoną przez Katrin Svensson, przygotowuje się teraz do pierwszych badań na ochotnikach.

Droga od testów na myszach do dostępnego w aptekach leku jest długa i wieloetapowa. Etapów zwykle nie da się przyspieszyć, bo każdy z nich ma jasno określone cele i wymagania bezpieczeństwa.

BRP wciąż pozostaje na samym początku tej drogi. Na razie nie istnieje w formie zarejestrowanego leku, nie można go kupić w żadnym kraju, a cała wiedza opiera się na niewielkich grupach zwierząt obserwowanych przez stosunkowo krótki czas.

Co to oznacza dla osób zmagających się z otyłością

Perspektywa nowej generacji terapii budzi emocje, bo zapotrzebowanie na skuteczne leczenie otyłości rośnie w szybkim tempie. W wielu krajach, w tym w Polsce, coraz więcej pacjentów pyta lekarzy rodzinnych i diabetologów o zastrzyki z sémaglutidem. Część otrzymuje recepty, część trafia na listę oczekujących lub na ograniczenia refundacyjne.

Jeśli w ciągu kilku lat na rynku pojawią się kolejne leki działające na ośrodki głodu, presja na jeden preparat może się zmniejszyć. Pacjenci zyskają wybór, a lekarze będą mogli precyzyjniej dobierać terapię do danego przypadku, biorąc pod uwagę nie tylko skalę otyłości, ale też choroby współistniejące czy indywidualną tolerancję na działania uboczne.

Dla osób już przyjmujących agonistów GLP‑1 ważne może być też to, jak naukowcy opisują wpływ BRP na mięśnie. Z punktu widzenia zdrowia metabolicznego istotne jest nie tylko, ile kilogramów tracimy, ale co dokładnie tracimy. Tkanka mięśniowa odpowiada między innymi za siłę, sprawność i gospodarkę glukozą. Jej nadmierne zmniejszenie może w dłuższej perspektywie działać na niekorzyść, nawet jeśli liczba na wadze wygląda imponująco.

Jak pacjent może się przygotować na nowe terapie

Osoby zainteresowane farmakologicznym leczeniem otyłości często pytają, czy lepiej „poczekać na coś nowszego”. Przy BRP nie ma to większego sensu. Do ewentualnej rejestracji miną lata, a sam fakt skuteczności u zwierząt nie gwarantuje sukcesu u ludzi. Część cząsteczek na tym etapie po prostu odpada.

Z praktycznej perspektywy więcej sensu ma rozmowa z lekarzem o tym, jakie opcje są dostępne już teraz i jak połączyć je ze zmianami stylu życia. Nawet jeśli za kilka lat w aptekach pojawi się proteina działająca łagodniej niż obecne leki, zasady pozostaną podobne: farmakoterapia zwykle działa najlepiej wtedy, gdy wspiera ją rozsądna dieta, większa aktywność i praca nad nawykami.

Historia BRP pokazuje natomiast coś jeszcze: rosnącą rolę sztucznej inteligencji w medycynie. Algorytmy, które potrafią przesiać tysiące białek i wyłuskać kilka kandydatów o konkretnych właściwościach, mogą w najbliższych latach znacząco przyspieszyć projektowanie leków. Nie zmienią rygorystycznych wymogów bezpieczeństwa, ale zwiększą szansę, że do badań klinicznych trafią cząsteczki z realnym potencjałem, a nie tylko te przypadkowo znalezione w laboratorium.