Czy suszarki do rąk w toalecie publicznej rozsiewają bakterię na twoje dłonie?

Nowe doświadczenie laboratoryjne pokazuje, że strumień powietrza z suszarek w publicznych toaletach może przenosić zaskakująco dużo drobnoustrojów.

Popularne urządzenia, które miały być bardziej „eko” i higieniczne niż ręczniki papierowe, coraz częściej budzą wątpliwości. Prosty eksperyment naukowczyni znanej z TikToka obnażył, co faktycznie może wylatywać z tych suszarek wprost na świeżo umyte ręce.

Eksperyment, który stał się viralem: co pokazaly szalki Petriego

Badanie przeprowadziła biolog pracująca pod pseudonimem Devon Science. Nie potrzebowała skomplikowanego sprzętu – wystarczyły szalki Petriego, czyste podłoże i dostęp do toalety z klasyczną suszarką do rąk.

• Jedną szalkę umieściła bezpośrednio pod włączoną suszarką do rąk w toalecie publicznej.
• Drugą zostawiła w czystym powietrzu laboratorium jako próbę kontrolną.

Po dobie różnica była uderzająca. Szalka wystawiona na strumień powietrza z suszarki pokryła się licznymi koloniami bakterii – żółtymi, białymi i czarnymi kropkami rozrzuconymi po całej powierzchni. Próbka kontrolna pozostała w praktyce jałowa.

Doświadczenie pokazało, że suszarka może zaciągać skażone powietrze z toalety, „mielić” je w środku, a potem wyrzucać na dłonie użytkownika w formie aerozolu pełnego mikroorganizmów.

Co ważne, mówimy tu o sytuacji, gdy ręce są już umyte. Teoretycznie ostatni etap higieny powinien zmniejszać ryzyko zakażenia, a nie je podnosić.

Jakie drobnoustroje mogą trafić na dłonie z suszarki

Dokładna identyfikacja wymagałaby pełnej analizy mikrobiologicznej, ale na podstawie wyglądu kolonii i typowych zanieczyszczeń w toaletach publicznych badacze wskazują kilka głównych „podejrzanych”.

Najgroźniejsi stali bywalcy toalet

• Staphylococcus aureus – bakteria często bytująca na skórze i błonach śluzowych. Może wywoływać ropne zakażenia skóry, zapalenie mieszków włosowych, a u osób z osłabioną odpornością także poważniejsze infekcje.
• Escherichia coli (E. coli) – typowo obecna w kale ludzi i zwierząt. Jej obecność w toalecie nie dziwi, ale problem zaczyna się wtedy, gdy mechanicznie przenosi się ją na ręce i dalej – na klamki, telefony, jedzenie.
• Zarodniki grzybów – czarne punkty na szalkach wskazują, że w strumieniu powietrza mogą znajdować się też grzyby pleśniowe. Osoby z alergiami, astmą czy obniżoną odpornością są na nie wyjątkowo wrażliwe.

Takie znaleziska pokazują, że suszarki nie tylko suszą ręce. Mogą przy okazji działać jak mała dmuchawa do mikroorganizmów, rozprowadzając je po całej toalecie – od podłogi po twarz osoby stojącej przy urządzeniu.

Dlaczego konstrukcja suszarki sprzyja rozprzestrzenianiu bakterii

Klucz tkwi w budowie i sile nadmuchu. Nowoczesne urządzenia chwalą się coraz większą prędkością strumienia powietrza. To skraca czas suszenia, ale ma swoją ciemną stronę.

• Bardzo duża prędkość powietrza – w niektórych modelach sięga setek kilometrów na godzinę. Taki podmuch łatwo podnosi z powierzchni mikroskopijne krople wody, resztki kału, fragmenty naskórka i inne cząsteczki wraz z bakteriami.
• Zasysanie zanieczyszczonego powietrza – suszarka pobiera powietrze z otoczenia, czyli zwykle z niewielkiej, często słabo wentylowanej toalety. W takim miejscu w powietrzu „pływa” dużo aerozolu powstającego przy spłukiwaniu muszli czy myciu rąk.
• Zabrudzenie wnętrza urządzenia – w doświadczeniu Devon Science przetarła wnętrze suszarki wacikiem. Wacik zrobił się wyraźnie ciemny, co wskazuje na nagromadzenie brudu i mikroorganizmów wewnątrz obudowy. Przy każdym uruchomieniu część z nich może znowu trafić do powietrza.

Każde włączenie suszarki może działać jak miniaturowa „burza” bakteryjna: gwałtowny strumień odmucha drobnoustroje z wnętrza urządzenia i z powietrza toalety wprost na świeżo umyte ręce.

W praktyce osoba, która przed chwilą starannie myła dłonie, po kilku sekundach suszenia może znowu mieć na skórze sporą dawkę bakterii.

HEPA i UV w suszarkach – realna pomoc czy marketing?

Producenci nie pozostają obojętni na zarzuty dotyczące higieny. Część nowych modeli chwali się filtrami HEPA i lampami UV. Brzmi to obiecująco, ale warto przyjrzeć się szczegółom.

Takie technologie rzeczywiście mogą ograniczać liczbę bakterii w wyrzucanym powietrzu, ale na razie występują głównie w droższych, nowszych modelach. W wielu centrach handlowych, szkołach czy urzędach wiszą nadal starsze urządzenia, bez filtrów i dezynfekcji światłem.

Co ma większy sens: ręcznik papierowy czy suszarka?

Badania prowadzone w kilku krajach wskazują, że klasyczne ręczniki papierowe zwykle wypadają lepiej, jeśli chodzi o ograniczenie przenoszenia bakterii. Klucz tkwi w tym, że:

• ręcznik w fizyczny sposób usuwa część drobnoustrojów z powierzchni skóry,
• nie generuje silnego podmuchu, który mógłby rozsiać bakterie po całym pomieszczeniu,
• po użyciu natychmiast ląduje w koszu, nie „pracuje” dalej jak suszarka.

Oczywiście ręczniki papierowe mają swoje wady – generują odpady i wymagają stałego uzupełniania. Z perspektywy zarządców budynków suszarka jest tańsza w utrzymaniu. Z perspektywy użytkownika bardziej liczy się jednak ryzyko choroby niż koszt prądu.

Jak postępować w toalecie publicznej, jeśli zależy ci na higienie

Nie każdy ma wpływ na to, jakie wyposażenie ma toaleta w pracy, na uczelni czy w galerii handlowej. Można natomiast zmienić kilka własnych nawyków:

• Jeśli masz wybór między suszarką a ręcznikami papierowymi – wybieraj ręczniki.
• Gdy dostępna jest tylko suszarka, strząśnij nadmiar wody z dłoni i skróć czas suszenia do minimum.
• Staraj się nie trzymać dłoni zbyt blisko wylotu powietrza, aby zmniejszyć siłę uderzenia aerozolu.
• Nie dotykaj wylotu suszarki ani wnętrza urządzenia – to miejsca o bardzo dużym zanieczyszczeniu.
• Po wyjściu z toalety nie sięgaj od razu po jedzenie; jeśli możesz, użyj żelu dezynfekującego.

Najważniejszy etap to zawsze dokładne mycie rąk wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund. Suszenie to ostatni krok, który nie powinien niweczyć wcześniejszego wysiłku.

Co z osobami z obniżoną odpornością i dziećmi

Ludzie zdrowi zwykle dobrze radzą sobie z kontaktem z niewielką liczbą bakterii. Układ odpornościowy na co dzień neutralizuje ogromną ilość drobnoustrojów. Sytuacja zmienia się u osób:

• po chemioterapii lub przeszczepach,
• z przewlekłymi chorobami płuc,
• z bardzo nasilonymi alergiami i astmą,
• u wcześniaków i małych dzieci.

U nich dodatkowa dawka bakterii czy zarodników grzybów może zakończyć się zapaleniem dróg oddechowych, zaostrzeniem astmy czy infekcją skóry. W miarę możliwości takie osoby powinny wybierać toalety z ręcznikami papierowymi albo zabierać ze sobą jednorazowe chusteczki.

Czy powinniśmy wycofywać suszarki z toalet?

Debata na ten temat nabiera tempa. Personel medyczny z różnych krajów zaczął zwracać uwagę na standardy w szpitalnych łazienkach. Część placówek już wcześniej zrezygnowała z suszarek na rzecz ręczników papierowych, właśnie ze względu na ryzyko aerozolu bakteryjnego.

W przestrzeniach publicznych można się spodziewać raczej stopniowych zmian niż całkowitej rezygnacji. W grę wchodzą koszty, ekologia, wygoda i odporność instalacji na akty wandalizmu. Dlatego tak ważne jest, aby użytkownicy rozumieli, jak działają te urządzenia i jakie niosą konsekwencje.

Dla części osób ten temat może wydawać się błahy – ot, suszarka w toalecie. Gdy jednak zestawi się wyniki prostych eksperymentów z codzienną liczbą wizyt w takich miejscach, skala ekspozycji na drobnoustroje robi się całkiem pokaźna. Różnica pomiędzy „teoretycznym” ryzykiem a realną infekcją często zależy od naszej odporności, innych czynników środowiskowych i zwykłego szczęścia.

Zmiana jednego nawyku – przejście z suszarki na ręcznik papierowy, gdy tylko jest taka możliwość – to drobiazg w skali dnia. W skali miesiąca i roku może oznaczać mniej infekcji jelitowych czy przeziębień w domu, biurze czy szkole. A to właśnie takie małe, mało spektakularne wybory najczęściej decydują, jak często chorujemy.