Psychologowie ostrzegają: te codzienne zachowania zdradzają typ dorosłego, jakim jesteś

To, jak reagujesz na kłótnie, obowiązki i zabawę, mówi o tobie więcej niż ankiety osobowości czy testy w social mediach.

Psychologowie wyróżniają cztery główne typy dorosłych: duże dzieci, wiecznych nastolatków, dorosłych swobodnych i przesadnie rozsądnych. Każdy z nich ma swoje mocne strony i pułapki, które odbijają się na relacjach, pracy i poczuciu szczęścia.

Czym dziś właściwie jest „bycie dorosłym”?

Kiedyś sprawa wydawała się prosta: osiemnastka, dowód w kieszeni i już – w teorii człowiek wchodził w dorosłość. W praktyce coraz wyraźniej widać, że to tak nie działa. Granica przesunęła się w okolice trzydziestki, a i tak sporo osób czuje, że w głowie wciąż mają nastoletni bałagan albo dziecięcą potrzebę beztroski.

Psychologowie mówią wprost: dorosłość nie zaczyna się w dniu urodzin, lecz w chwili, gdy człowiek zaczyna sam decydować o swoim życiu, brać odpowiedzialność za skutki i jednocześnie nie rezygnuje całkowicie z siebie. Chodzi raczej o poziom dojrzałości, a nie numer w rubryce „wiek”.

Przeczytaj również: 7 rzadkich cech ludzi, którzy podnoszą śmieci, gdy nikt nie patrzy

Dorosłość to nie data w kalendarzu, ale sposób myślenia o sobie, swoich granicach i relacjach z innymi.

Na podstawie obserwacji zachowań i schematów reagowania specjaliści wyróżnili cztery dominujące profile dorosłych. Rzadko kto mieści się tylko w jednym, ale zwykle jeden typ jest wyraźnie najsilniejszy.

Cztery typy dorosłych według psychologów

Typ pierwszy: dorosły, który wciąż jest dużym dzieckiem

Duże dziecko to osoba, która niechętnie dotyka tematu odpowiedzialności. Rachunki zostawia „na później”, trudne rozmowy odkłada, a gdy robi się niewygodnie, chowa się w bezpieczny, wymyślony klimat zabawy i luzu. Na zewnątrz często jawi się jako ktoś uroczy, zabawny, pełen fantazji. W środku czuje duży lęk przed dorosłymi konsekwencjami swoich decyzji.

Przeczytaj również: Myślisz, że ta nawykowa „praca nad sobą” pomaga? Może napędzać lęk

Psychologowie zauważają u takich osób kilka powtarzających się cech: kłopot z regulacją emocji, skłonność do wymijania prawdy, mocną potrzebę bycia w centrum uwagi i trudność z kontrolą impulsów. Partner lub partnerka może mieć poczucie, że w związku jest „rodzicem”, a nie równorzędnym towarzyszem.

Bycie „dużym dzieckiem” nie równa się byciu nieodpowiedzialnym, o ile człowiek świadomie szuka równowagi między zabawą a konsekwencją.

Dobre wieści są takie, że ten profil ma też sporo zalet. Osoby o takim nastawieniu często wnoszą do relacji lekkość, poczucie humoru i świeże pomysły. Łatwo łapią kontakt z dziećmi, mają bujną wyobraźnię i nie boją się marzyć. Jeśli rozpoznajesz u siebie ten typ, warto stopniowo trenować przejmowanie małych odpowiedzialności: za jedno zadanie w pracy, jedną domową sprawę, jeden rachunek. Klucz tkwi w dawkowaniu, a nie w brutalnym odcięciu swojej dziecięcej części.

Przeczytaj również: Psycholog wyjaśnia: te dwa wspomnienia z dzieciństwa sprzyjają szczęśliwemu życiu

Typ drugi: wieczny nastolatek, który nie chce „spoważnieć”

Wieczny nastolatek ma w sobie silną tęsknotę za intensywnością. Lubi mocne wrażenia, długie imprezy, skrajne emocje. Zwykła codzienność szybko go nudzi, więc robi wiele, by ją „podkręcić”. Nie chodzi tylko o imprezowanie – to może być też nagminne zmienianie pracy, skakanie z relacji w relację czy decyzje podejmowane pod wpływem chwili.

Na pierwszy rzut oka to bardzo atrakcyjny typ: pełen życia, spontaniczny, otwarty. Przyciąga ludzi, łatwo nawiązuje znajomości, często staje się „duszą towarzystwa”. Z czasem dochodzi jednak zmęczenie – zarówno u niego, jak i u jego bliskich. Odkładane decyzje wracają jak bumerang, a niezałatwione sprawy zaczynają ciążyć.

Samotny wieczór nie musi oznaczać przygnębienia; może być przestrzenią na oddech i spokojne przyjrzenie się sobie.

Psychologowie podpowiadają osobom z tym profilem, by częściej wybierały chwilę ciszy zamiast kolejnego bodźca. W praktyce to może wyglądać tak:

• jedna noc w tygodniu bez telefonu, seriali i spotkań – tylko książka albo spacer,
• proste, krótkoterminowe cele zamiast wielkich planów, które nigdy nie ruszają z miejsca,
• świadome odmawianie części zaproszeń, by sprawdzić, co dzieje się z emocjami, gdy nie jest się w centrum wydarzeń.

Gdy wieczny nastolatek nauczy się kierować swoją energię w stronę konkretnych działań, może stać się niezwykle skuteczną osobą: tworzącą projekty, organizującą ludzi, inicjującą zmiany. Potrzebuje tylko odrobinę więcej struktury niż dotychczas.

Typ trzeci: dorosły swobodny i pogodzony ze sobą

Dorosły swobodny to ktoś, kto lubi swoje życie dokładnie takim, jakie jest. Nie ściga się z innymi, nie próbuje na siłę zatrzymać młodości, ale też jej nie przekreśla. Przeszedł już etap intensywnej zabawy, posmakował różnych doświadczeń i teraz czuje, że może spokojnie stanąć na dwóch nogach.

Osoby z tym profilem chętnie biorą odpowiedzialność za swoje decyzje. Realizują projekty, myślą o przyszłości, budują relacje oparte na wzajemności. Nie jest to jednak odpowiedzialność podszyta lękiem, tylko przekonaniem: „dam radę, jeśli będę działać najlepiej, jak potrafię”.

Dorosły swobodny ma w sobie zgodę na własny wiek, historię i ograniczenia, a jednocześnie nie rezygnuje z marzeń.

Bliscy postrzegają takie osoby jako stabilne i godne zaufania. Dzieci często mówią o nich: „tak chce wyglądać moja dorosłość”. Mogą oczywiście przeżywać kryzysy czy zwątpienie, ale nie budują na nich całej swojej tożsamości. Zadają sobie pytanie: „czego potrzebuję teraz?” zamiast „czy w ogóle cokolwiek potrafię?”.

Czasem jedynym zagrożeniem jest to, że biorą na siebie zbyt wiele, bo „skoro umiem, to zrobię”. Dla tego typu pomocne jest wprowadzenie jasnych granic: jasno ustalone godziny pracy, przestrzeń tylko na odpoczynek, świadome „nie” wobec próśb, które przekraczają ich zasoby.

Typ czwarty: dorosły nadmiernie rozsądny i kontrolujący

Ten profil kojarzy się z mądrością, doświadczeniem i spokojem. Dorosły nadmiernie rozsądny planuje, przewiduje, analizuje. Ma poczucie, że im lepiej wszystko ustawi, tym mniej będzie przykrych niespodzianek. Dla otoczenia bywa ostoją – wiadomo, że można na nim polegać, że dopilnuje terminów, rachunków, ważnych spraw rodzinnych.

Z wiekiem wiele osób dochodzi właśnie do takiego stanu: pewności swoich kompetencji i mniejszej potrzeby udowadniania czegokolwiek. Taka dojrzałość potrafi być bardzo kojąca. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy kontrola całkowicie wypiera spontaniczność. Gdy trudno już zrobić coś bez planu, odpocząć w środku dnia, dać sobie prawo do niewiedzy albo błędu.

Czas przeznaczony na „bezsensowne” rzeczy – śmiech, drobne szaleństwa, leniwe popołudnie – potrafi przywrócić elastyczność i radość z życia.

Psychologowie zachęcają taki typ dorosłego do małych gestów luzu. To może być wyjście z pracy pół godziny wcześniej bez wyrzutów sumienia, spontaniczny wyjazd na jeden dzień czy pozwolenie dzieciom, by to one wybrały weekendowe plany. Chodzi o to, żeby zobaczyć, że nic się nie zawali, kiedy nie wszystko jest pod linijkę.

Jak rozpoznać swój profil w praktyce?

Zamiast szukać „czystej kategorii”, lepiej zadać sobie kilka prostych pytań i sprawdzić, które odpowiedzi najmocniej w tobie rezonują:

Zwykle jeden z opisów bardzo mocno pasuje do codziennych zachowań. Warto też zapytać zaufaną osobę, jak widzi twoją dorosłość – czasem bliscy trafniej wychwytują powtarzające się schematy niż my sami.

Czy można zmienić swój typ dorosłego?

Profil nie jest wyrokiem. Każdy z opisanych typów powstaje na bazie doświadczeń z dzieciństwa, wzorców rodzinnych i tego, jak człowiek radził sobie z emocjami przez lata. Dobra wiadomość jest taka, że mózg pozostaje plastyczny przez całe życie. Można trenować nowe sposoby reagowania, nawet jeśli na początku wydają się obce.

Duże dziecko może nauczyć się, że odpowiedzialność nie odbiera radości, tylko ją zabezpiecza. Wieczny nastolatek może przekonać się, że prawdziwe emocje nie wymagają fajerwerków. Dorosły swobodny zyska, gdy doda do swojego życia trochę odpoczynku od zadań. Nadmiernie rozsądny – gdy wpuści do codzienności odrobinę zamierzonego chaosu.

Pomocne są drobne nawyki: krótkie notowanie uczuć po dniu pełnym wrażeń, świadome odmawianie nadmiaru obowiązków, wyznaczanie sobie „czasu na nic” bez poczucia winy. Dla części osób wartościowa bywa też rozmowa z psychologiem, która pomaga nazwać to, co do tej pory działało na autopilocie.

Warto pamiętać, że każde z czterech podejść do dorosłości niesie w sobie zarówno siłę, jak i słabość. Celem nie jest zmiana w kogoś zupełnie innego, lecz złapanie takiego balansu, w którym odpowiedzialność nie dusi, a lekkość nie rozwala życia od środka. Gdy człowiek zaczyna świadomie widzieć swój dominujący profil, łatwiej mu dokonywać wyborów, które realnie zbliżają do życia, z którego będzie zadowolony za kilka, kilkanaście i kilkadziesiąt lat.