Dlaczego puszczamy tę samą piosenkę w kółko i nie mamy dość?

Istnieją ludzie, którzy potrafią zamknąć jeden utwór w pętli na cały wieczór, a nawet dzień, i nie poczuć przy tym ani krztyny znużenia. Z zewnątrz wygląda to jak niezdrowy nawyk. Z punktu widzenia psychologii to jednak coś znacznie ciekawszego – mądry, świadomy mechanizm regulowania wewnętrznego stanu. Jako ktoś, kto sam regularnie wraca do jednego numeru tygodniami, patrzę na to z ciekawością i odpowiedzialnością: warto wiedzieć, co dokładnie robimy, gdy wciskanie 'repeat’ staje się naszym codziennym rytuałem.

Są tacy ludzie, którzy potrafią katować jedną piosenkę tygodniami.

Dla otoczenia to dziwactwo, dla nich – coś znacznie więcej.

Muzyka się kończy, palec automatycznie wraca do przycisku „repeat” i tak kilka, kilkanaście, a czasem kilkadziesiąt razy z rzędu. Z zewnątrz wygląda to jak upór albo muzyczny nałóg. Z badań psychologów wynika jednak, że ta pozornie banalna czynność często zdradza głębszy sposób przeżywania emocji.

Przeczytaj również: Dlaczego lęk przed nieznanym w zmianach

Badanie, które przygląda się „katowaniu” jednej piosenki

W 2018 roku grupa badaczy opisała zjawisko, które nazwała skrajnym powtarzaniem odsłuchu. Zamiast narzekać, że ludzie „męczą” swoje ulubione utwory, postanowili sprawdzić, co dokładnie za tym stoi.

Poproszono uczestników, by wskazali piosenkę, którą aktualnie odtwarzają najczęściej. Naukowcy pytali ich o kilka rzeczy:

Przeczytaj również: Dlaczego kobiety z niskim poczuciem wartości często przyciągają mężczyzn, którzy to potwierdzają

• jakie emocje wywołuje ten utwór,
• co sprawia, że tak chętnie wracają do tego konkretnego kawałka,
• jak silny czują z nim związek emocjonalny,
• jak dobrze są w stanie odtworzyć go w pamięci bez słuchawek na uszach.

Powtarzanie tej samej piosenki często nie jest kwestią znudzenia inną muzyką, lecz próbą zatrzymania określonego stanu emocjonalnego na dłużej.

Już na tym etapie okazało się, że intensywne wracanie do jednego utworu zwykle nie wynika z lenistwa ani braku gustu. Częściej przypomina coś w rodzaju emocjonalnego rytuału.

Nie tylko radość: trzy główne emocje przy „ulubionej piosence”

Badacze uporządkowali emocje związane z najczęściej odtwarzanymi piosenkami w trzy główne kategorie: radość, spokój oraz stan, który najłatwiej opisać jako słodko-gorzki.

Przeczytaj również: Dlaczego twoja potrzeba bycia lubianą przez wszystkich jest wyczerpująca i nie do spełnienia

Radość – czysta energia i muzyczny kop

Osoby, które najczęściej wybierały utwory kojarzone głównie z radością, podkreślały rolę rytmu. Dla nich powtarzanie piosenki to trochę jak kolejny łyk kawy: chodzi o energię, ruch, chęć działania. Taki numer idealnie nadaje się do biegania, sprzątania czy szykowania się do pracy.

Powtarzają go, bo za każdym razem dostają ten sam zastrzyk dobrego nastroju. To emocja prosta, ale bardzo użyteczna na co dzień.

Spokój – muzyczny koc elektryczny

Druga grupa opisywała swoje ulubione utwory jako kojące, wyciszające. Powtarzanie piosenki działa na nich jak przytulenie. Ten sam motyw, ten sam głos, znajomy refren – wszystko to tworzy wrażenie bezpieczeństwa.

Taka muzyka wraca zwykle wieczorem, w stresie, w chorobie, przy zasypianiu. Puszczanie jej w kółko przypomina zakładanie tej samej, ulubionej bluzy: nie dlatego, że nie ma innych, ale dlatego, że ta jedna daje konkretne poczucie komfortu.

Słodko-gorzkie emocje – gdy piosenka „lekko boli”

Najciekawsze okazały się odpowiedzi osób, których ulubiona piosenka wywoływała delikatnie bolesną, mieszaną emocję: trochę przyjemności, trochę tęsknoty, trochę smutku. Ten stan trudno nazwać jednym słowem.

Chodzi o utwory, które przypominają kogoś ważnego, dawne wakacje, pierwsze zauroczenie albo moment przełomu. Taka piosenka potrafi jednocześnie rozgrzać i ścisnąć serce. Nie daje prostych, jednoznacznych odczuć.

Osoby, które wracają w kółko do „słodko-gorzkich” piosenek, najczęściej deklarują wyjątkowo głębłą więź z tym konkretnym utworem.

Badanie pokazało, że właśnie ta grupa słuchaczy opisuje największą intensywność przeżyć. Dla nich piosenka nie jest tylko dźwiękiem w tle, lecz czymś w rodzaju emocjonalnego pamiętnika.

Powtarzanie jako znak wrażliwości, a nie dziwactwo

Z odpowiedzi uczestników wynika wprost: częste wracanie do jednej piosenki bywa wyrazem wysokiej wrażliwości na złożone emocje. Zamiast uciekać od ambiwalentnych uczuć, ci ludzie zostają z nimi dłużej. Rozsmakowują się w niuansach, nawet jeśli lekko uwierają.

U części osób ten mechanizm wygląda podobnie jak przy oglądaniu ulubionego filmu po raz dziesiąty. Znasz dialogi na pamięć, a i tak chcesz znów poczuć to samo napięcie w tych samych scenach. To nie nuda – to chęć głębszego przeżycia dobrze znanej historii.

Według badaczy osoby skłonne do takiej „muzycznej powtórki” często szukają w piosenkach czegoś bardziej intymnego niż tylko melodyjny refren. Cenią utwory, które trudno streścić jednym słowem, za to bardzo łatwo… poczuć w środku.

Kiedy rytm wygrywa z emocjami

Nie każdy słuchacz działa w ten sam sposób. W grupie badanej przez psychologów wyraźnie widać było dwa różne podejścia do powtarzania muzyki:

U jednych więc dominuje ciało: noga sama wystukuje takt, głowa kiwa się w rytm, a powtarzanie ma wspierać ruch i energię. U innych na pierwszy plan wysuwa się przeżycie wewnętrzne: to, co dzieje się w myślach, wspomnieniach, wyobraźni.

Kiedy piosenka żyje w głowie bez głośnika

Badanie pokazało także ciekawy związek między częstotliwością słuchania a pamięcią. Im częściej uczestnicy wracali do swojej „piosenki numer jeden”, tym łatwiej potrafili ją później odtworzyć w wyobraźni – bez realnego dźwięku.

W praktyce oznacza to, że utwór stawał się czymś więcej niż chwilową przyjemnością. Z czasem zamieniał się w stały element wewnętrznego krajobrazu: można go „włączyć” w myślach w każdej chwili, tak jakby w głowie istniał niewidzialny odtwarzacz.

Im częściej świadomie wybieramy konkretną piosenkę, tym mocniej wgryza się ona w pamięć i tym trwalej wiąże się z naszymi emocjami.

To tłumaczy, dlaczego niektóre kawałki wystarczy usłyszeć po latach przez kilka sekund, by natychmiast wróciły konkretne obrazy, miejsca, zapachy czy osoby.

Muzyka z wyboru a muzyka „z głośników w sklepie”

Naukowcy zwrócili uwagę na różnicę między muzyką, którą sami wybieramy, a tą, która po prostu nam towarzyszy – w centrum handlowym, windzie, biurze. W przypadku tej drugiej łatwo się znudzić, zniechęcić, a nawet mieć dość danego hitu, jeśli leci wszędzie.

Z piosenką włączaną z własnej woli jest inaczej. Gdy to my decydujemy, że klikamy „play” po raz kolejny, uczucie zmęczenia danym numerem często przychodzi dużo później – albo wcale. Ta świadoma decyzja sprawia, że między słuchaczem a utworem tworzy się mocniejsza więź.

Dlatego ktoś, kto godzinami słucha tego samego singla, może być odporny na narzekania otoczenia. Dla niego to wciąż ten „właściwy” kawałek na teraz, niezależnie od tego, ile razy już poleciał.

Czy powtarzanie piosenki zdradza coś o naszej osobowości?

Autorzy badania ostrożnie podchodzą do prostych wniosków w stylu: „jeśli katujesz jedną piosenkę, to jesteś taki a taki”. Wyniki bardziej sugerują pewne tendencje niż sztywne kategorie.

Można jednak wskazać kilka cech, które często łączą się z nawykiem intensywnego wracania do jednego utworu:

• skłonność do głębszego analizowania własnych uczuć,
• łatwość kojarzenia muzyki z konkretnymi wspomnieniami,
• silna potrzeba regulowania nastroju za pomocą dźwięku,
• wrażliwość na emocje niejednoznaczne, trudno uchwytne.

U niektórych osób to wręcz strategia radzenia sobie z napięciem. Kiedy dzieje się coś trudnego, sięgają po utwór, który „ustawia” ich od środka. Nie trzeba wtedy mówić, co się czuje – wystarczy wcisnąć „repeat”.

Jak mądrze korzystać z tego nawyku

Jeśli rozpoznajesz się w opisie osoby, która potrafi słuchać jednego numeru całymi dniami, warto przyjrzeć się, jak tego używasz. Czasem to świetne narzędzie samoregulacji. Czasem jednak może stać się formą ucieczki.

Pomocne pytania dla samego siebie:

• Czy ta piosenka pomaga mi coś poczuć i nazwać, czy raczej odcina od rzeczywistości?
• Czy po kilku odsłuchach czuję się lżej, czy bardziej przytłoczony?
• Czy sięgam po ten utwór zawsze w podobnych sytuacjach – na przykład po kłótni, przed egzaminem, w samotności?

Odpowiedzi potrafią wiele powiedzieć o tym, czego nam w danym momencie brakuje: poczucia bezpieczeństwa, wyładowania emocji, kontaktu z przeszłością albo po prostu dawki czystej energii.

Warto też od czasu do czasu świadomie zmieniać repertuar, nawet jeśli serce ciągnie wciąż do tego samego kawałka. Nowe piosenki mogą trafić w podobne struny, ale pokażą inne odcienie tych samych emocji. Dla osób wrażliwych na muzykę to często bardzo rozwijające doświadczenie.