Gdzie w Europie najdłużej czeka się z decyzją o pierwszym dziecku?

Europejki przesuwają moment zostania mamą coraz dalej. Statystyki pokazują, że różnice między krajami są ogromne, a granica trzydziestki przestaje być tabu.

Nowe dane z Europy pokazują wyraźny trend: pierwsze dziecko pojawia się w życiu kobiet później niż dekadę temu, a średni wiek przy pierwszym porodzie zbliża się do trzydziestych urodzin. Zmienia się nie tylko kalendarz rodzinny, ale też podejście do kariery, związków i zdrowia reprodukcyjnego.

Europa czeka na dzieci coraz dłużej

Z danych dla krajów Unii Europejskiej wynika, że kobiety rodzą pierwsze dziecko średnio w wieku 29,8 roku. To o około rok później niż dziesięć lat wcześniej. W skali demografii to naprawdę duży skok, bo mówimy o zmianie obejmującej miliony osób.

Średni wiek kobiet przy pierwszym dziecku w UE: 29,8 roku. Przesunięcie o ok. 12 miesięcy w ciągu dekady pokazuje trwały trend odkładania macierzyństwa.

Rozpiętość między krajami jest bardzo wyraźna. W jednych państwach młode kobiety wciąż zakładają rodziny przed dwudziestymi piątymi urodzinami, w innych pierwsze dziecko pojawia się bliżej końca trzeciej dekady życia.

Moldawia należy do państw, w których kobiety wciąż stosunkowo wcześnie wchodzą w rolę matki. Na drugim biegunie są Włochy, gdzie statystyczna kobieta ma pierwsze dziecko dopiero niedługo przed trzydziestymi drugimi urodzinami. Kraje Europy Zachodniej i Południowej generalnie zbliżają się właśnie do tych wyższych wartości.

Kto czeka najdłużej, a gdzie rodzi się wcześniej?

Specjaliści wyróżniają wyraźny podział na wschód i zachód kontynentu. W państwach Europy Środkowo-Wschodniej kobiety częściej zostają matkami w wieku od około 25 do 28 lat. W zachodniej i południowej części kontynentu standardem stają się wczesne lata trzydzieste.

Do grupy krajów, w których wiek przy pierwszym dziecku jest szczególnie wysoki, należą m.in.:

• Dania
• Niemcy
• Irlandia
• Cypr
• Holandia
• Portugalia
• Szwecja
• Liechtenstein
• Norwegia

Co ciekawe, część z tych państw – jak Dania, Szwecja czy Holandia – wcale nie ma dramatycznie niskiej dzietności. Mimo że rodziny zakładane są później, kobiety często wciąż realizują swoje plany związane z liczbą dzieci, korzystając przy tym z dobrej opieki medycznej i systemów wsparcia rodziców.

Dlaczego Europejki przesuwają macierzyństwo?

Demografowie mówią wprost: chodzi przede wszystkim o czekanie na „odpowiedni moment”, a nie o rezygnację z posiadania dzieci. Badania wskazują, że przeciętna, oczekiwana wielkość rodziny zmieniła się nieznacznie – bardziej zmienił się kalendarz życia.

Najczęściej wymieniane warunki przed decyzją o dziecku to ukończona edukacja, stabilna sytuacja finansowa i trwały związek.

Eksperci wskazują kilka powtarzających się elementów:

• Wykształcenie: coraz więcej kobiet studiuje, robi doktoraty, zmienia kierunki, szuka swojej ścieżki. Pierwsze lata po maturze to dziś głównie inwestycja w naukę i rozwój.
• Finanse: przy rosnących cenach mieszkań i kosztach życia młodzi ludzie wolą poczekać, aż staną na nogi zawodowo. Umowa na czas określony i wynajem pokoju rzadko zachęcają do powiększenia rodziny.
• Związki: dojście do stabilnej relacji często trwa dłużej niż kiedyś. Pary zaczynają mieszkać razem później, częściej zmieniają partnerów, ostrożniej wchodzą w długoterminowe zobowiązania.

Do tego dochodzi zmiana mentalności. W wielu krajach akceptuje się, że dwudziestolatki mają czas na podróże, rozwój osobisty i szukanie swojej drogi, a nie muszą od razu zakładać rodziny, jak było w poprzednich pokoleniach.

Biologia ma inne tempo niż życiowe plany

Problem w tym, że przesuwanie macierzyństwa w kalendarzu nie zmienia granic biologii. Płodność kobiet naturalnie spada z wiekiem, a ryzyko problemów z zajściem w ciążę wyraźnie rośnie po 35. roku życia.

Okno płodności w wyobrażeniu wielu trzydziestolatek jest dziś szersze, niż faktycznie pozwala na to biologia organizmu.

Efekt jest dość przewidywalny: część par, które czują się gotowe na dziecko dopiero po kilku latach kariery czy odkładania oszczędności, trafia do klinik leczenia niepłodności. Pojawia się rozczarowanie, bo liczba dzieci, o której marzyli, nagle staje się trudna do osiągnięcia.

Statystyki pokazują wyraźny wzrost znaczenia medycyny rozrodu. W samym 2021 roku w europejskich ośrodkach wykonano ponad 1,1 miliona cykli leczenia niepłodności – to m.in. in vitro, inseminacje i inne procedury wspomagające zapłodnienie.

Leczenie niepłodności – ratunek, który nie jest dostępny dla wszystkich

Rozwój technologii dał wielu parom szansę na upragnione dziecko, ale ta droga nie jest ani prosta, ani równa dla wszystkich. Zabiegi są kosztowne, obciążające psychicznie i wymagają czasu. W niektórych państwach część kosztów pokrywa system ochrony zdrowia, w innych większość wydatków spoczywa na pacjentach.

Dochodzi też kwestia dostępności dla różnych grup. W części krajów procedury wspomaganego rozrodu są ograniczone wyłącznie do par heteroseksualnych, w związku małżeńskim. Samotne kobiety czy pary jednopłciowe nie zawsze mogą liczyć na pomoc, nawet jeśli mają środki finansowe.

W praktyce oznacza to, że dwie trzydziestopięciolatki z różnych państw Europy mogą mieć zupełnie inne szanse na zostanie mamą z pomocą medycyny – mimo podobnej sytuacji zdrowotnej.

Konsekwencje dla demografii i polityki społecznej

Przesuwanie pierwszego porodu na późniejsze lata wpływa na strukturę całej populacji. Jeśli kobieta ma pierwsze dziecko w wieku około 32 lat, trudniej jej zaplanować troje lub czworo dzieci niż komuś, kto zaczyna rodzicielstwo w wieku 24–25 lat. W dłuższej perspektywie przekłada się to na starzenie się społeczeństw i presję na systemy emerytalne.

Rządy próbują reagować programami finansowymi, ulgami podatkowymi czy dopłatami do żłobków. Coraz częściej pojawia się też inny kierunek: tworzenie takich warunków pracy i opieki nad dziećmi, by łatwiej było łączyć macierzyństwo z edukacją i karierą, zamiast zmuszać kobiety do odkładania jednej z tych sfer na później.

Czy późne rodzicielstwo ma też dobre strony?

Choć dyskusja często koncentruje się na zagrożeniach, późniejsze macierzyństwo ma również swoje plusy. Osoby, które decydują się na dziecko po trzydziestce, częściej mają stabilniejsze dochody, przemyślane wybory życiowe i poczucie, że „zdążyły coś dla siebie”. To bywa ważne dla jakości relacji rodzinnych.

W wielu badaniach widać, że rodzice w nieco starszym wieku poświęcają dzieciom dużo czasu i świadomie planują opiekę, choć oczywiście jest to uśredniony obraz, a nie reguła dla każdej rodziny.

Co może zrobić jednostka w zderzeniu z tym trendem?

Nie każda osoba może lub chce mieć dzieci wcześniej, niż dyktuje to sytuacja życiowa. Warto jednak mieć świadomość, jak bardzo biologia różni się od narracji „zawsze zdążysz”. Coraz popularniejsza staje się profilaktyczna diagnostyka płodności: badania rezerwy jajnikowej, konsultacje z ginekologiem czy rozmowa z lekarzem rodzinnym o planach prokreacyjnych.

Dla części kobiet alternatywą jest mrożenie komórek jajowych, choć ta metoda nadal pozostaje droga i nie daje stuprocentowej gwarancji sukcesu. Samo rozumienie ryzyka i możliwości pomaga jednak podejmować bardziej świadome decyzje, zamiast zdawać się wyłącznie na trend społeczny czy opowieści znajomych.

Jeden wniosek nasuwa się sam: Europa będzie dalej się starzeć, a średni wiek przy pierwszym dziecku raczej jeszcze wzrośnie. Od tego, jak poszczególne państwa pogodzą tempo życia młodych dorosłych z realiami biologii, będzie zależeć nie tylko liczba urodzeń, ale też jakość życia przyszłych pokoleń.