Truskawki pod lupą: te importowane owoce mają najwięcej pestycydów

Choć widok soczystych truskawek na sklepowych półkach kusi obietnicą lata, pod ich czerwoną skórką często kryje się toksyczny problem. Laboratoryjne analizy obnażają brutalną prawdę: wiele importowanych owoców to w rzeczywistości koktajl pestycydów, z których część została oficjalnie wycofana z użytku w Unii Europejskiej. Zanim wrzucisz plastikowe pudełko do koszyka, warto dowiedzieć się, dlaczego tanie truskawki z południa Europy budzą tak wielki niepokój ekspertów od zdrowia.

Sezon na truskawki dopiero się rozkręca, a wraz z nim wraca pytanie, które wielu woli zignorować: ile chemii naprawdę kryje się w tych owocach?

Soczyste, czerwone, pachnące latem – tak widzimy truskawki w sklepie. Kontrole laboratoryjne pokazują jednak zupełnie inny obraz: część z nich zawiera koktajl pestycydów, z których część nie powinna już być stosowana w Unii Europejskiej. Najgorzej wypadają owoce z jednego kraju Europy Południowej, które masowo zalewają półki supermarketów również w innych państwach.

Dlaczego temat pestycydów w truskawkach budzi tyle emocji

Truskawka to owoc wyjątkowo narażony na opryski. Rolnicy sięgają po herbicydy, fungicydy i insektycydy, żeby chronić plantacje przed grzybami, szkodnikami i chwastami, a przy okazji zapewnić wysoki plon i ładny wygląd owoców. Problem w tym, że truskawki jemy w całości – nie obieramy ich jak jabłek czy cytrusów.

Resztki środków ochrony roślin zostają więc nie tylko na skórce, ale też w miąższu. Co roku, gdy w sklepach pojawiają się pierwsze plastikowe pudełka z czerwonymi owocami, do mediów wracają wyniki nowych badań i testów konsumenckich. Ostatnie analizy szczególnie mocno wskazują na truskawki pochodzące z Hiszpanii.

W badaniach z niemieckich i brytyjskich laboratoriów truskawki z Hiszpanii najczęściej zawierały mieszaninę wielu pestycydów, w tym związków podejrzewanych o działanie rakotwórcze i substancji należących do grupy PFAS.

Co wykazały testy truskawek kupionych w marketach

Wiosną 2023 roku niemiecki magazyn konsumencki zlecił szczegółową analizę 14 opakowań truskawek z dużych sieci handlowych. Wyniki okazały się dalekie od sielankowego obrazu „zdrowego owocu”. W ośmiu pudełkach wykryto kilka różnych pozostałości pestycydów, a część substancji nie jest już dopuszczona w Unii Europejskiej.

W próbkach najczęściej pojawiały się:

• ethirimol – fungicyd uznawany za toksyczny dla pszczół,
• cyflumetofen – środek zwalczający roztocza, groźny dla bioróżnorodności,
• bupirymat – związek, co do którego istnieje podejrzenie działania rakotwórczego.

Większość z przebadanych pudełek pochodziła z hiszpańskich plantacji. To właśnie ten kierunek wypadł w testach najgorzej.

A co z truskawkami z upraw ekologicznych

Wiele osób zakłada, że truskawki oznaczone jako ekologiczne są całkowicie wolne od chemii. Rzeczywistość jest bardziej złożona. W przywołanym badaniu jedna z partii oznaczonych jako „bio” zawierała ślady substancji o nazwie spinosad. Jest to środek dopuszczony w rolnictwie ekologicznym, ale w ściśle określonych warunkach – a przy tym szkodliwy dla części zapylaczy.

W Wielkiej Brytanii przeanalizowano ponad 3,3 tys. próbek truskawek. W 95 procentach wykryto pestycydy należące do grupy PFAS, nazywane czasem „wiecznymi chemikaliami”, bo bardzo wolno znikają z środowiska. Najwyższe poziomy zarejestrowano w owocach z Hiszpanii sprzedawanych w supermarketach.

PFAS to cała rodzina związków chemicznych łączonych m.in. z zaburzeniami hormonalnymi, większym ryzykiem niektórych nowotworów i problemami z płodnością. Ich ślady stwierdza się dziś w glebie, wodzie, a nawet w organizmie ludzi i dzikich zwierząt.

Dlaczego truskawki z Hiszpanii mają tyle pozostałości

Hiszpania to truskawkowe zagłębie Europy. Szczególnie intensywna produkcja odbywa się w Andaluzji, w okolicach Huelvy i parku narodowego Doñana. Ogromne połacie ziemi pokrywają plastikowe tunele i szklarnie. Uprawy potrzebują mnóstwa wody w i tak już suchym regionie, a gęste nasadzenia sprzyjają rozwojowi chorób i pladze szkodników.

Producenci, którzy muszą dostarczyć miliony kilogramów owoców bardzo wcześnie – często już zimą i wczesną wiosną – sięgają po całe mieszanki środków ochrony roślin. Łączą fungicydy, insektycydy i preparaty przeciw roztoczom, żeby zminimalizować ryzyko strat i spełnić oczekiwania sieci handlowych, które domagają się jednocześnie pięknego wyglądu i długiej trwałości owoców.

Nadmierne użycie chemii to nie tylko kwestia zdrowia konsumentów. W tym regionie organizacje ekologiczne od lat alarmują o wysychających mokradłach, spadku liczby ptaków i owadów oraz o nielegalnych ujęciach wody wykorzystywanych do nawadniania plantacji.

Jak wypadają inne kraje na tle Hiszpanii

Francuskie dane zebrane dla owoców z konwencjonalnych upraw, sprzedawanych w sklepach, pokazują, że aż 80 procent próbek zawierało co najmniej jeden wykrywalny ślad pestycydu. W przypadku samych truskawek sytuacja wyglądała jeszcze poważniej: w 74 procentach próbek stwierdzono przynajmniej jedną substancję z grupy CMR (podejrzewaną o działanie rakotwórcze, mutagenne lub szkodliwe dla rozrodczości).

W tych samych analizach:

• w 54 procentach truskawek obecne były związki zaliczane do PFAS,
• 40 procent próbek zawierało kilka różnych PFAS jednocześnie.

Porównania opakowań truskawek z różnych krajów wskazywały, że owoce francuskie miały średnio około 60 procent mniej pozostałości środków ochrony roślin niż truskawki importowane z Hiszpanii. Różnica nie oznacza całkowitej czystości, ale pokazuje, jak mocno sposób prowadzenia upraw wpływa na końcową zawartość chemii w owocu.

Jak zmniejszyć ilość chemii na talerzu

Konsument nie ma wpływu na to, co dzieje się na polu, ale może świadomie wybierać to, co wkłada do koszyka. Pierwszy krok to sprawdzenie kraju pochodzenia na etykiecie. W okresie przed sezonem lokalnym warto rozważyć ograniczenie zakupu truskawek z Hiszpanii, zwłaszcza gdy są wyjątkowo tanie w porównaniu z innymi.

Bezpieczniejszą strategią może być poczekanie na sezon krajowych owoców i wybieranie krótkich łańcuchów dostaw: targów, kooperatyw, lokalnych bazarków. W sezonie, od mniej więcej maja do lipca, łatwiej trafić na truskawki z mniejszych gospodarstw, gdzie ciśnienie na maksymalny plon jest niższe.

Mycie truskawek – co faktycznie ma sens

Domowe sposoby mają swoje ograniczenia, ale nadal warto po nie sięgnąć. Najprostsze i najlepiej przebadane zalecenie to dokładne opłukanie owoców pod bieżącą wodą. Truskawki należy porządnie przemieszać dłonią lub delikatnie przetrzeć miękką szczoteczką, tak by zmyć jak najwięcej zanieczyszczeń z powierzchni.

Dłuższe płukanie pod bieżącą wodą potrafi znacząco zmniejszyć ilość części pestycydów na skórce truskawek, choć nie usunie tego, co przeniknęło do wnętrza owocu.

Popularne kąpiele w occie, roztworze sody czy słonej wodzie mają słabe potwierdzenie w badaniach. Efekt bywa niepewny, a dodatkowo na owocach mogą pozostać własne „pamiątki” w postaci resztek kwasu octowego czy soli. Warto więc skupić się na solidnym płukaniu i zjadaniu owoców możliwie szybko po zakupie, zamiast długo je przechowywać.

Czy trzeba bać się każdej truskawki

Perspektywa mieszanki różnych pestycydów w jednym małym owocu może zniechęcać, ale całkowita rezygnacja z truskawek nie jest dla większości osób konieczna. Owoce wciąż dostarczają wielu cennych składników – od witaminy C po błonnik i przeciwutleniacze. Większy sens ma świadome ograniczanie narażenia na związki chemiczne niż popadanie w skrajności.

W praktyce oznacza to kilka prostych nawyków: wybieranie sezonowych i możliwie lokalnych owoców, częstsze sięganie po certyfikowane uprawy ekologiczne, a także różnicowanie diety tak, by nie opierała się na jednym produkcie. Różne źródła i gatunki owoców zmniejszają ryzyko kumulacji tej samej grupy środków w organizmie.

Warto też pamiętać, że regulacje dotyczące pestycydów w Europie zaostrzają się z każdym rokiem, a presja konsumencka ma realne znaczenie. Im częściej kupujemy truskawki z miejsc, gdzie producenci ograniczają chemię, tym większy sygnał wysyłamy całej branży. Nawet przy tak niepozornym owocu jak truskawka wybór przy kasie może przełożyć się na zmianę praktyk w polu.