Gigantyczne kable pod Morzem Śródziemnym mają odmienić energetykę Europy

Hiszpania tonie w zielonej energii, ale nie ma jej gdzie wysłać. W słoneczne i wietrzne dni kraj produkuje tyle prądu, że ceny na rynku hurtowym schodzą poniżej zera – tak ogromne są nadwyżki. Problem? Połączenia z Francją są zbyt słabe, by te nadwyżki wykorzystać. Dwa ogromne kable podmorskie zmienią ten stan rzeczy.

Pod dnem Morza Śródziemnego szykuje się inwestycja, która może przestawić europejską energetykę na zupełnie nowe tory.

Hiszpania, dziś traktowana jak energetyczna wyspa, ma zostać połączona z Włochami dwoma ogromnymi kablami wysokiego napięcia. To nie jest kolejny lokalny projekt infrastrukturalny, ale przedsięwzięcie, które może realnie zmienić przepływ prądu w całej Europie i wpłynąć na ceny energii płacone przez zwykłych odbiorców.

Hiszpania tonie w zielonej energii, ale nie ma jak jej wysłać

Hiszpania w ostatnich latach zainwestowała ogromne środki w fotowoltaikę i farmy wiatrowe. W słoneczne i wietrzne dni produkuje tyle energii, że jej krajowa sieć nie jest w stanie tego w pełni wykorzystać. Zdarza się, że w szczycie produkcji ceny prądu na rynku hurtowym schodzą poniżej zera, bo nadwyżki nie znajdują odbiorców.

Dziś zasadniczy problem brzmi: jak tę nadwyżkę wysłać do innych państw. Połączenia z Francją są ograniczone do około 3 000 MW. To dużo za mało, aby zbilansować rosnącą produkcję odnawialną na Półwyspie Iberyjskim. W efekcie Hiszpania zachowuje się jak odcięta wyspa – produkuje zieloną energię, ale nie potrafi jej w pełni spieniężyć ani włączyć w szerszy europejski system.

Nowe kable podmorskie mają zamienić Hiszpanię z energetycznej wyspy w ważny hub, który wyprowadzi nadwyżki energii odnawialnej do serca przemysłowego Europy.

Dwie „autostrady prądu” między Hiszpanią a Włochami

Na liście priorytetowych projektów sieci przesyłowych w Europie znalazły się dwa podmorskie połączenia między Hiszpanią a Włochami. W dokumentach europejskich funkcjonują jako Apollo Link i Iberia Link, ale w praktyce chodzi o dwie równoległe energetyczne „autostrady”, zakopane w dnie Morza Śródziemnego.

Co wyróżnia te kable

• przesył prądu stałego wysokiego napięcia (HVDC), co ogranicza straty na długich dystansach,
• bezpośrednie połączenie dwóch krajów bez pośrednictwa trzecich systemów,
• ogromna moc, pozwalająca zasilić miliony gospodarstw domowych,
• strategiczne znaczenie dla stabilizacji cen i bezpieczeństwa dostaw w Europie Południowej.

Ich celem jest połączenie nadwyżek energii z hiszpańskich farm słonecznych i wiatrowych z fabrykami i gospodarstwami domowymi w północnych regionach Włoch, gdzie zapotrzebowanie jest bardzo wysokie, a możliwości zwiększania lokalnej produkcji odnawialnej – ograniczone.

Apollo – energetyczny gigant pod wodą

Apollo ma być bardziej „mięśniakiem” niż „długodystansowcem”. Projekt zakłada przepustowość 2 GW, czyli moc zbliżoną do dwóch dużych elektrowni jądrowych. Według szacunków takie połączenie pozwoliłoby zasilić kilka milionów domów.

Kabel wykorzysta nowoczesną technologię HVDC o napięciu 525 kV w układzie bipolarnym. Tego typu rozwiązania wybiera się tam, gdzie dystans jest na tyle duży, że tradycyjny prąd przemienny traciłby zbyt dużo energii po drodze. Im większe napięcie i lepsza izolacja kabla, tym niższe straty oraz wyższa opłacalność przesyłu.

Jeśli harmonogram się nie opóźni, Apollo powinien wejść do eksploatacji około 2032 roku. To oznacza, że inwestorzy, operatorzy sieci i regulatorzy mają tylko kilka lat na domknięcie finansowania, analiz środowiskowych i uzgodnień technicznych.

Iberia – rekordzista długości

Drugi projekt, Iberia, stawia na dystans. Ma mieć niższą moc – 1,2 GW – ale za to wyjątkowo długą trasę. Kabel ma połączyć południe Hiszpanii z północą Włoch na odległości ponad 1 034 kilometrów. To plasuje go w gronie najdłuższych morskich połączeń energetycznych na świecie.

Taka długość to nie tylko ciekawostka. To wyzwanie logistyczne, inżynieryjne i finansowe: od badań geologii dna morskiego, przez trasy żeglugowe, po zabezpieczenie kabla przed kotwicami i trawlerami. Każdy błąd na etapie planowania może skończyć się kosztownymi naprawami, a przerwanie kabla oznaczałoby jednorazową utratę poważnej części przesyłu między krajem wysyłającym a odbierającym.

Dlaczego cała Europa patrzy na te kable

Choć projekty dotyczą Hiszpanii i Włoch, ich efekt odczuje cała Europa. Wspólny rynek energii działa jak sieć naczyń połączonych. Nowe interkonektory zmieniają kierunki przepływów, wpływają na hurtowe ceny prądu w wielu krajach, a przy dużej skali mogą stabilizować cały system.

Przesłanie jest proste: im więcej połączeń między krajami, tym łatwiej zbilansować niedobory w jednym regionie nadwyżkami w innym, a tym samym utrzymać niższe i bardziej przewidywalne ceny.

W chwili, gdy w jednej części Europy brakuje energii przez suszę, awarie lub bezwietrzną pogodę, inne regiony mogą mieć nadprodukcję. Bez kabli nadwyżka się marnuje, a gdzie indziej ceny skaczą. Z kablami rynek może to zrównoważyć.

Bezpieczeństwo dostaw i rachunki za prąd

Instytucje unijne od lat podkreślają, że bezpieczeństwo energetyczne to nie tylko magazyny gazu, ale też gęsta sieć połączeń elektroenergetycznych. Współpracujące systemy łatwiej opierają się szokom – od awarii po nagłe skoki zapotrzebowania. Kable między Hiszpanią i Włochami wpisują się w tę logikę.

Dla zwykłego odbiorcy liczy się jednak inny efekt: rachunek za prąd. Im swobodniej energia przepływa między krajami, tym trudniej o skrajne różnice cen i nagłe skoki stawek. Hiszpańskie nadwyżki zielonej energii mogą dzięki temu obniżyć ceny we Włoszech, a cały region południowej Europy zyska dodatkową poduszkę bezpieczeństwa na wypadek kryzysów.

Formalności, ryzyka i wyboista droga do realizacji

Oba projekty zostały wpisane do dziesięcioletniego planu rozwoju sieci ENTSO-E na rok 2026. To ważny krok, bo bez tego nie mogą starać się o unijny status tzw. projektu o znaczeniu wspólnotowym. Taki status otwiera drogę do dotacji z budżetu Unii oraz ułatwia procesy regulacyjne i środowiskowe.

Na razie jednak ich status jest określany jako „w fazie analizy”. Oznacza to, że trwają pogłębione badania kosztów i korzyści. Jeśli bilans okaże się korzystny, projekty dostaną zielone światło do kolejnych etapów. Pierwsze twarde decyzje spodziewane są w końcówce 2026 roku.

Obraz nie jest jednak różowy. Na tym etapie kable nie mają jeszcze wsparcia ze strony operatorów publicznych ani zatwierdzonych tras przebiegu. W przeszłości podobne inwestycje blokowały protesty lokalnych społeczności, kwestie środowiskowe czy spory o koszty. Inwestorzy muszą więc liczyć się z ryzykiem opóźnień, a nawet całkowitego zamrożenia jednego z projektów.

Jeśli kable powstaną zgodnie z planem, zlikwidują tylko część „izolacji” elektrycznej Hiszpanii – łącznie dadzą około 3,2 GW, wobec szacowanych 10–15 GW potrzebnych, aby mocno wstrząsnąć europejskim rynkiem energii.

Dlaczego potrzeba więcej niż dwóch kabli

Eksperci rynku energii od lat zwracają uwagę, że sama budowa źródeł odnawialnych nie wystarczy. Równolegle trzeba rozwijać sieci przesyłowe i połączenia transgraniczne. Dwa nowe kable między Hiszpanią a Włochami to ważny krok, ale nie rozwiązują całości problemu.

Jeżeli Europa poważnie traktuje cele klimatyczne i plan gwałtownego wzrostu udziału OZE, w kolejce czekają już kolejne pomysły: dodatkowe kable między Hiszpanią a Francją, nowe połączenia z Afryką Północną, a także rozbudowa sieci lądowych, które przeniosą prąd z wybrzeży w głąb kontynentu.

Co oznacza to dla Polski i reszty kontynentu

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że kable pod Morzem Śródziemnym są daleko od Polski, więc nas nie dotyczą. Rzeczywistość jest bardziej złożona. Zmiany w przepływach między Hiszpanią a Włochami wpływają na cały system przesyłowy ENTSO-E, a co za tym idzie – na bilans popytu i podaży w innych krajach.

Jeśli włoski rynek energii łatwiej zbilansuje się tańszym prądem z Hiszpanii, może rzadziej sięgać po import z innych kierunków. To pośrednio wpływa na handel energią w Austrii, Niemczech, a z czasem również w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Efekt nie będzie widoczny od razu na detalicznym rachunku w polskim mieszkaniu, ale w długim terminie ma znaczenie przy kształtowaniu hurtowych cen w całej Unii.

Warto też zwrócić uwagę na sam model – duże morskie kable HVDC jako sposób na integrację rynków. Podobne rozwiązania rozważa się na Bałtyku i Morzu Północnym, m.in. w kontekście morskich farm wiatrowych. To, co wychodzi lub nie wychodzi na trasie Hiszpania–Włochy, będzie bacznie analizowane przez decydentów w innych krajach, w tym w Polsce.

Dla czytelników liczą się przede wszystkim dwie rzeczy: ryzyko i korzyść. Ryzyko to kolejne wielkie projekty infrastrukturalne, które mogą się ślimaczyć latami i generować koszty. Korzyść – jeśli się udadzą – to bardziej stabilny, przewidywalny rynek energii, mniej gwałtownych skoków cen i lepsze wykorzystanie zielonej produkcji tam, gdzie słońce świeci najdłużej, a wiatr wieje najmocniej. Europejski system energetyczny powoli przesuwa się w stronę dużej, połączonej sieci, a kable pod Morzem Śródziemnym mają być jednym z jej kluczowych ogniw.