Półtorametrowy wąż z USA rozgaszcza się w Europie. Czy dotrze do Polski?

Coraz częstsze spotkania z jaskrawo ubarwionym wężem w okolicach francuskiego Colmaru zaczynają niepokoić przyrodników i mieszkańców.

Chodzi o węża zwanego zbożowym, popularnego w terrariach, który zamiast siedzieć w domowych hodowlach zaczyna pojawiać się w parkach, ogrodach i na skrajach pól. Jego ekspansja we Francji stawia pytanie, czy podobny scenariusz może czekać Niemcy, a w dalszej kolejności także Polskę.

Jaskrawy intruz na spacerowej trasie

Historia, która obiegła francuskie media, zaczęła się niewinnie. Biegacz w alzackim lesie zauważył na pniu drzewa pomarańczowo‑czerwoną plamę. Z początku wziął ją za porost albo kawałek materiału, dopiero z bliska zorientował się, że patrzy na smukłego, ponadmetrowego węża wspinającego się po korze jak po drabinie.

Okazało się, że nie jest to żaden lokalny gatunek, tylko wąż zbożowy pochodzący z Ameryki Północnej. Ten sam, który od lat króluje w sklepach zoologicznych jako „wąż dla początkujących”. Teraz zamiast żyć w terrariach, coraz częściej krąży na wolności w Alzacji.

Przeczytaj również: Rodzina wyjechała, a ona została w pustym mieszkaniu. Pies, który stracił wiarę w ludzi

W okolicach Colmaru liczba zgłoszeń o napotkanych wężach zbożowych rośnie z roku na rok, co sugeruje ich stopniowe zadomowienie się w tamtejszym krajobrazie.

Herpetolodzy pracujący w regionie podają konkretne liczby: w ciągu kilku lat liczba odłowionych osobników wzrosła z kilku do kilkunastu rocznie. Węże trafiają do nich głównie z ogrodów, miejskich parków i obrzeży pól uprawnych.

Jak wygląda wąż zbożowy i jak go rozpoznać?

Dla polskiego czytelnika ten gatunek może być mniej znany, choć w sklepach terrarystycznych już się pojawia. Warto więc wiedzieć, jak go odróżnić od naszych rodzimych gadów.

Przeczytaj również: Dlaczego wiosna zamienia spokojnego kota w ulicznego wojownika

Na tle europejskich gatunków zwraca uwagę szczególnie kolor. Gdy siedzi na szarym murze czy jasnym pniu drzewa, jego pomarańczowe plamy widać z daleka. Dla laika może wyglądać „egzotycznie”, co sprzyja alarmom i zgłoszeniom do służb.

Czy wąż zbożowy jest groźny dla ludzi?

Eksperci zgodnie podkreślają, że nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Nie posiada jadu, a jego obrona ogranicza się zwykle do syczenia, ucieczki lub – w skrajnej sytuacji – ugryzienia, które przypomina mocniejsze zadrapanie.

Przeczytaj również: Sąsiedzi śledzą zziębniętą suczkę. W krzakach czekała na nich szokująca scena

Ryzyko medyczne dla osoby dorosłej czy dziecka jest przy tym gatunku znikome; znacznie większe niebezpieczeństwo dotyczy małych gryzoni, na które intensywnie poluje.

Francuscy specjaliści zwracają jednak uwagę, że prawdziwy problem może dotyczyć nie ludzi, lecz lokalnych ekosystemów. Wąż zbożowy konkuruje o pokarm z rodzimymi wężami i drapieżnymi ptakami. Jeśli stworzy trwałe populacje, może zaburzyć istniejącą równowagę liczebności gryzoni i innych drobnych zwierząt.

Skąd te węże w lasach i parkach? Źródło leży w domach

Pojawienie się egzotycznego gatunku w europejskim krajobrazie nie jest przypadkiem. Wąż zbożowy od lat uchodzi za idealny wybór dla początkującego terrarysty: jest spokojny, wytrzymały, łatwy w karmieniu i niedrogi. To sprawia, że wiele osób kupuje go bez większego przygotowania i refleksji.

• do pewnej liczby sztuk nie ma obowiązku specjalnej rejestracji,
• utrzymanie nie jest skomplikowane,
• w sklepach zoologicznych występuje w wielu efektownych odmianach barwnych,
• dobrze znosi błędy początkujących właścicieli,
• może żyć kilkanaście lat, co część osób zaskakuje.

W praktyce prowadzi to do trzech scenariuszy, które dobrze widać we Francji, a częściowo także w Niemczech czy Czechach:

Coraz łagodniejsze zimy powodują, że część takich zbiegów nie ginie z powodu mrozu. Zaczynają się przystosowywać do nowych warunków, a jeśli w jednym regionie pojawi się ich więcej, mogą zacząć się rozmnażać na wolności.

Czy wąż zbożowy może dotrzeć do Polski?

Dla polskich czytelników najistotniejsze pytanie brzmi: czy ten scenariusz może się powtórzyć u nas? Granica klimatyczna przesuwa się na północ, a zimy w wielu regionach kraju coraz częściej przypominają te znad Renu sprzed kilkunastu lat.

W praktyce wiele zależy od trzech czynników:

• jak popularny stanie się ten gatunek w polskich domach,
• czy właściciele będą odpowiedzialnie zabezpieczać terraria i nie wyrzucać zwierząt do lasu,
• jak mroźne będą przyszłe zimy i ile śniegu spadnie.

Wąż zbożowy najlepiej czuje się w klimacie z łagodnymi zimami. Część osobników mogłaby przeżyć np. w dolinach dużych rzek, na terenach miejskich z efektem „wyspy ciepła”, w piwnicach, ruinach czy kompostownikach, gdzie temperatura rzadko spada głęboko poniżej zera.

Jeżeli w jednym regionie Polski zbiegów i porzuconych zwierząt będzie kilkanaście rocznie, a zimy pozostaną delikatne, realnie rośnie szansa na powstanie lokalnych, dzikich populacji.

Co zrobić, gdy natkniesz się na podejrzanie kolorowego węża?

W sytuacji spotkania egzotycznie wyglądającego gada rozsądek jest ważniejszy niż odwaga. Specjaliści z Francji i innych krajów, gdzie pojawiają się podobne zgłoszenia, zalecają kilka prostych kroków:

• zachowaj dystans – nie próbuj łapać ani dotykać węża,
• zabezpiecz dzieci i zwierzęta domowe, odciągając je na kilka metrów,
• zrób zdjęcie, jeśli jest to bezpieczne, przydatne przy identyfikacji,
• powiadom odpowiednie służby: w Polsce straż pożarną, straż miejską lub najbliższy ośrodek interwencji przyrodniczej,
• zostań w pobliżu, by wskazać miejsce patrolowi, ale nie zbliżaj się do samego zwierzęcia.

Nawet jeśli wąż okaże się gatunkiem niejadowitym, samodzielne chwytanie niesie ryzyko pogryzienia, a dla zwierzęcia – stresu i urazów. Służby mają odpowiedni sprzęt i procedury, by zająć się takim przypadkiem bezpiecznie.

Egzotyczni uciekinierzy a nasze ekosystemy

Historia węża zbożowego we Francji wpisuje się w szerszy problem wprowadzania obcych gatunków do europejskiej przyrody. Widzimy to już w Polsce na przykładzie żółwia czerwonolicego, który trafił do stawów z domowych akwariów, czy niektórych gatunków ryb i roślin ozdobnych rozprzestrzenionych z oczek wodnych.

Na początku takie zwierzę wydaje się ciekawostką. Kilka lat później może zacząć wypierać gatunki rodzime, przenosić pasożyty albo niszczyć siedliska. Węże zbożowe intensywnie polują na małe gryzonie, więc w pewnych warunkach mogą chwilowo zmniejszać ich liczebność. Dla rolników to może wyglądać jak korzyść, ale dla całego łańcucha pokarmowego efekt bywa dużo bardziej skomplikowany.

Warto pamiętać, że każdy egzotyczny pupil, który trafia do domu, może kiedyś skończyć w lesie, stawie lub parku – jeśli właściciel okaże się nieodpowiedzialny. W przypadku węży zbożowych, które coraz lepiej radzą sobie w europejskim klimacie, konsekwencje takiej decyzji nie zatrzymają się na pojedynczym zwierzęciu.

Dla osób rozważających terrarium praktyczna wskazówka jest prosta: przed zakupem dobrze sprawdzić realną długość życia gatunku, wymagania i przepisy. A jeśli z jakiegoś powodu opieka nad zwierzęciem przestaje być możliwa, zamiast wywozić je „do lasu”, lepiej skontaktować się z lokalnym ogrodem zoologicznym, fundacją zajmującą się gadami albo sklepem terrarystycznym. W wielu przypadkach da się znaleźć nowe miejsce dla takiego pupila, zanim stanie się on kolejnym „kolorowym przybyszem” w okolicznym parku.