Badanie 48 tys. psów zaskakuje: te rasy wcale nie uczą się najszybciej

Przez lata powtarzano, że labrador, golden retriever czy border collie to gwarancja szybkiego szkolenia i idealnej współpracy z człowiekiem. Najnowsze dane z ogromnej bazy behawioralnej pokazują coś zupełnie innego: to, jak pies się uczy i współpracuje, w dużo większym stopniu zależy od konkretnego osobnika, jego doświadczeń i relacji z opiekunem niż od tego, co wpisano mu w rodowodzie.

Gigantyczne badanie: 48 500 psów pod lupą naukowców

Za jednym z najbardziej szczegółowych projektów dotyczących zachowania psów stoi genetyczka Elinor Karlsson, związana z ośrodkiem w Massachusetts oraz instytutem badawczym powiązanym z MIT i Harvardem. W ramach projektu Darwin’s Ark zebrano dane o około 48 500 psach, z czego kilka tysięcy przebadano również genetycznie.

Właściciele opisywali zachowanie swoich psów w szczegółowych ankietach: jak szybko uczą się nowych komend, jak reagują na ludzi i inne zwierzęta, jak znoszą nowe sytuacje, czy cierpliwie współpracują czy raczej mają skłonność do samodzielnych decyzji. Te obserwacje połączono z informacjami o pochodzeniu zwierząt.

Wynik? Zaledwie około 9 procent różnic w zachowaniu dało się wyjaśnić na podstawie rasy. Reszta to mieszanka indywidualnych cech, wychowania i środowiska.

Oznacza to, że na podstawie samego rodowodu można jedynie w ograniczonym stopniu domyślać się, jak pies będzie się uczył i współpracował. Dwa psy tej samej rasy potrafią się różnić bardziej niż przedstawiciele dwóch różnych ras.

Przeczytaj również: Gąsienice procesyjne zagrażają psom dłużej. Wiosenne spacery już nie są bezpieczne

Dlaczego tak łatwo dajemy się zwieść reputacji ras

Wielu przyszłych opiekunów szuka w internecie list typu „15 najłatwiejszych do ułożenia ras” i traktuje je jak twarde fakty. W rankingach zwykle pojawiają się te same psy: labrador, golden retriever, border collie, owczarek niemiecki, pudel. Ich historia pracy z człowiekiem – przy polowaniach, zaganianiu stad czy ratownictwie – buduje obraz niemal gwarantowanej współpracy.

Tu wchodzi w grę zjawisko dobrze znane psychologom: tzw. błąd potwierdzenia. Jeśli słyszeliśmy, że jakaś rasa jest „łatwa”, z góry patrzymy na jej przedstawicieli łagodniej. Entuzjazm interpretuje się jako chęć pracy, upór jako „inteligencję”, a nieposłuszeństwo jako „uroczy charakterek”.

Przeczytaj również: Nowe dane: intensywne rolnictwo przyspiesza znikanie ptaków z naszych pól

Gdy pies ma etykietę „posłuszny z natury”, każde jego zachowanie łatwiej uznać za przejaw świetnego potencjału szkoleniowego. Przy rasie z łatką „trudnej” ta sama reakcja bywa odczytywana jako problem.

Tak kształtuje się legenda rasy: pozytywne przykłady zapamiętujemy, a odstępstwa od oczekiwań spychamy na margines. W efekcie powstaje bardzo uproszczony obraz, który słabo oddaje realną, ogromną zmienność między poszczególnymi psami.

Mity o „łatwych rasach” a to, co pokazują dane

Badanie oparte na Darwin’s Ark zestawiono z tym, co powielają popularne portale o zwierzętach. W sieci krążą liczne listy ras „z natury posłusznych” i „idealnych dla początkujących”. Opisuje się je jako psy, które:

Przeczytaj również: Który pies jest najinteligentniejszy? Naukowcy wskazali zaskakującego lidera

• szybko łapią nowe komendy,
• mają silną motywację do współpracy z człowiekiem,
• z łatwością odnajdują się w rodzinie z dziećmi,
• zwykle nie sprawiają kłopotów wychowawczych.

Statystycznie pewne tendencje rzeczywiście istnieją: rasy wyhodowane do pracy z człowiekiem częściej wykazują większą chęć kontaktu i reagowania na sygnały opiekuna niż rasy tworzone głównie jako ozdobne czy całkowicie niezależne. Różnice między konkretnymi psami w obrębie jednej rasy bywają jednak większe niż różnice między rasami.

Ciekawy wniosek z badań dotyczy mieszańców. Psy, które miały w genach część „słynnej posłusznej” rasy, wcale nie musiały się wyróżniać łatwością szkolenia. Sam udział określonej rasy w pochodzeniu nie działa jak przełącznik: „współpracujący” lub „trudny”.

Rodowód może podpowiedzieć coś o przeciętnej skłonności danej linii do współpracy, ale w praktyce każdy pies jest osobnym projektem, a nie kopią rasowego opisu.

Skąd się biorą różnice w zachowaniu tego samego miotu

Naukowcy podkreślają, że zachowanie psa powstaje w wyniku zderzenia tego, z czym się rodzi, z tym, co go spotyka w pierwszych miesiącach i latach życia. Dużą rolę odgrywają:

Dwa szczeniaki z tej samej hodowli mogą więc „rozjechać się” pod względem zachowania bardzo szybko, jeśli trafią do domów o zupełnie innym stylu życia. Jeden dostanie dużo spokojnych spacerów, kontakt z ludźmi, cierpliwe wprowadzanie zasad. Drugi będzie żył w chaosie, bez rytmu dnia i jasnych granic. Po roku różnica w „łatwości ułożenia” będzie gigantyczna, mimo identycznego pochodzenia.

Jak mądrze wybrać psa, gdy marzy ci się „łatwy uczeń”

Wnioski z badań nie oznaczają, że rasy nie mają znaczenia w ogóle. Mają, ale dużo mniejsze, niż przywykliśmy sądzić. Z punktu widzenia przyszłego opiekuna ważniejsze od samej nazwy rasy jest to, jak dany pies reaguje tu i teraz.

Przy wyborze warto zwrócić uwagę na kilka sygnałów:

• czy pies szuka kontaktu z człowiekiem, ale daje się łatwo wyciszyć,
• czy potrafi choć na chwilę skupić uwagę na jednej rzeczy,
• jak reaguje na nowe bodźce – raczej ciekawością czy paniką,
• jak szybko wraca do równowagi po ekscytującej sytuacji.

Pies, który potrafi na moment „zawiesić się” na opiekunie i skupić na zadaniu, zwykle uczy się sprawniej niż ten, który natychmiast wpada w wir bodźców i trudno mu przerwać.

Specjaliści sugerują, by zamiast ślepo wierzyć internetowym rankingom, poświęcić czas na spokojne poznanie konkretnego zwierzęcia. Dotyczy to zarówno wyboru szczeniaka z hodowli, jak i psa ze schroniska. W wielu placówkach pracują behawioryści, którzy pomagają dopasować psa do trybu życia rodziny, a nie tylko do jej wyobrażeń o „łatwej rasie”.

Co z tego wynika dla opiekunów i branży kynologicznej

Badania nad zachowaniem psów rzucają wyzwanie całej kulturze oceniania po rasie. Hodowcy, trenerzy i schroniska coraz częściej podkreślają, że to, jak pies funkcjonuje w domu, zależy od zaangażowania ludzi, a nie od samego wpisu w metryce. Uporządkowane, spokojne wychowanie potrafi zdziałać cuda u psa uchodzącego za „trudnego”, a brak jasnych zasad potrafi zamienić przedstawiciciela „łatwej” rasy w prawdziwe wyzwanie.

Dla wielu osób to z jednej strony rozczarowanie – bo nie da się już zrzucić całej odpowiedzialności na rasę. Z drugiej strony to dobra wiadomość: nawet jeśli pies nie ma „idealnego” rodowodu, wciąż może stać się fantastycznym towarzyszem, jeżeli dostanie mądre wsparcie.

W praktyce najrozsądniej traktować rasę jako ogólny zarys, a nie scenariusz zapisany w kamieniu. Psy pracujące częściej potrzebują więcej ruchu i zadań niż kanapowe miniaturki, ale w obu tych grupach zdarzają się zarówno „genialni uczniowie”, jak i oporni buntownicy. Opiekun, który szuka kompana do życia, zyska więcej, patrząc na realne zachowanie, niż na modne etykietki i kolorowe rankingi w sieci.