Rewolucja w leczeniu bezdechu sennego? Tabletka zmniejsza epizody aż o 47%

Maska CPAP, czyli aparat wtłaczający powietrze pod stałym ciśnieniem, od lat uchodzi za „złoty standard”. W praktyce niemal co drugi pacjent porzuca ją w ciągu roku, bo jest niewygodna, hałasuje, przeszkadza w spaniu czy w relacji z partnerem. Teraz na horyzoncie pojawia się coś, na co chorzy czekali od dawna – tabletka, która w badaniu klinicznym zmniejszyła liczbę epizodów bezdechu prawie o połowę.

Bezdech senny – cichy zabójca nocy

Obturacyjny bezdech senny polega na tym, że podczas snu górne drogi oddechowe okresowo się zapadają. Oddech na kilka, kilkanaście sekund ustaje, poziom tlenu we krwi spada, a mózg uruchamia „alarm” i częściowo wybudza organizm. Często nie pamiętamy tych przebudzeń, ale ich skutki czuć cały dzień.

Według szacunków zaburzenie to może dotyczyć nawet miliarda ludzi na świecie. Nie chodzi wyłącznie o chrapanie i poranne zmęczenie. Nieleczony bezdech senny zwiększa ryzyko:

• nadciśnienia tętniczego i chorób serca,
• udaru mózgu,
• cukrzycy typu 2,
• wypadków drogowych z powodu senności za kierownicą,
• depresji i problemów z koncentracją.

Dlatego każde nowe, dobrze przebadane podejście terapeutyczne szybko przyciąga uwagę lekarzy i pacjentów.

CPAP działa, ale wielu pacjentów go nie akceptuje

Do tej pory skuteczne leczenie farmakologiczne bezdechu sennego właściwie nie istniało. Lekarze dysponowali głównie CPAP-em, ewentualnie szynami do wysuwania żuchwy czy zabiegami chirurgicznymi w wybranych przypadkach. Problem w tym, że CPAP wymaga noszenia maski każdej nocy, przez wiele godzin.

W praktyce niemal połowa pacjentów rezygnuje z urządzenia w ciągu pierwszych dwunastu miesięcy z powodu dyskomfortu i problemów ze snem.

Maska może uciskać, powodować suchość w ustach, podrażniać skórę, przeszkadzać partnerowi. Dla części chorych to bariera nie do przejścia, mimo że urządzenie realnie zmniejsza bezdechy i chroni przed powikłaniami. Tu właśnie pojawia się miejsce dla terapii doustnych.

Tabletka przeciw bezdechowi: co pokazało badanie FLOW?

W prestiżowym piśmie „The Lancet” opublikowano wyniki europejskiego badania klinicznego fazy 2 o nazwie FLOW. Wzięło w nim udział 298 dorosłych z umiarkowanym lub ciężkim obturacyjnym bezdechem sennym. Badanie trwało 15 tygodni i obejmowało pięć krajów europejskich.

Uczestnicy otrzymywali sulthiam – znany od lat lek przeciwpadaczkowy – w różnych dawkach lub placebo. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy lek wpływa na liczbę epizodów bezdechu w trakcie nocy oraz na poziom tlenu we krwi.

W najwyższych dawkach sulthiam zmniejszył liczbę przerw w oddychaniu nawet o 47%, jednocześnie poprawiając utlenowanie krwi podczas snu.

To efekt, którego dotąd nie udało się uzyskać przy pomocy żadnej tabletki przeznaczonej typowo do leczenia bezdechu sennego. Choć CPAP wciąż wypada lepiej pod względem samej skuteczności, sam fakt, że pojedynczy lek w kapsułce potrafi niemal o połowę ograniczyć epizody, jest dla środowiska medycznego dużym sygnałem zmiany.

Jak działa sulthiam? Klucz w „rozchwianym” oddechu

Sulthiam należy do grupy inhibitorów anhydrazy węglanowej. To leki, które wpływają między innymi na gospodarkę dwutlenku węgla i jonów w organizmie. W kontekście bezdechu istotny jest mechanizm związany z tzw. niestabilnością kontroli oddychania.

Loop gain – kiedy układ oddechowy przesadza z reakcją

U osób z obturacyjnym bezdechem sennym układ regulacji oddechu potrafi reagować zbyt gwałtownie na małe zmiany poziomu tlenu i dwutlenku węgla. Pojawia się cykl: hiperwentylacja, spadek dwutlenku węgla, a później faza „przydławienia” i bezdechu. W literaturze opisuje się to jako wysoki loop gain.

Sulthiam obniża tę „rozchwianą” reakcję. Mówiąc prościej – stabilizuje oddech, tak by organizm nie przechodził co chwilę od skrajnej hiperwentylacji do całkowitego zatrzymania przepływu powietrza.

Badania wcześniejsze wskazywały też, że lek może poprawiać napięcie mięśni w górnych drogach oddechowych, zmniejszając ryzyko ich zapadania się w czasie snu.

W badaniu FLOW działania niepożądane były najczęściej łagodne i przemijające. Najbardziej typowym objawem była parestezja, czyli mrowienie skóry, znane także z innych leków z tej grupy.

Nie cudowna pigułka, ale ważny krok w nowym kierunku

Naukowcy podkreślają, że sulthiam nie rozwiązuje całego problemu. Obturacyjny bezdech senny ma kilka głównych mechanizmów: niestabilny układ kontroli oddechu, niskie napięcie mięśni gardła, nadmierną podatność dróg oddechowych na zapadanie się oraz indywidualny próg pobudzenia ze snu.

Obecna tabletka celuje głównie w ten pierwszy element, czyli stabilność oddychania. W krótszym, wcześniejszym badaniu nie udało się wykazać wyraźnej poprawy dziennej senności czy jakości życia, mimo zmian w parametrach snu. Nie jest też jasne, jak lek sprawdzi się przy dłuższym stosowaniu – do tego potrzebne są badania fazy 3 na większych grupach pacjentów, prowadzonych przez dłuższy czas.

Mimo tych zastrzeżeń publikacja w „The Lancet” pokazuje coś bardzo istotnego: farmakologiczne wpływanie na obturacyjny bezdech senny jest realne, a nie tylko teoretyczne. To otwiera drogę do całych kombinacji leków celujących w różne mechanizmy choroby.

Więcej niż jedna tabletka: nowe leki w kolejce

Sulthiam nie jest jedynym kandydatem. Na różnych etapach badań znajduje się kilka innych preparatów, które mają atakować kolejne elementy odpowiedzialne za bezdech.

AD109, nad którym pracuje firma Apnimed, łączy dwie znane substancje: aroksybutyninę i atomoksetynę. Ma poprawiać funkcjonowanie mięśni utrzymujących drożność gardła w trakcie snu. Inny preparat, IHL-42X, także korzysta z kombinacji dobrze znanych cząsteczek i znajduje się w fazie 2 testów klinicznych.

Osobną drogą idzie tirzepatide sprzedawany pod nazwą Zepbound. To lek na otyłość, który jako pierwszy uzyskał w 2024 roku rejestrację do leczenia obturacyjnego bezdechu sennego, ale wyłącznie u pacjentów z otyłością, gdzie głównym mechanizmem poprawy jest utrata wagi.

Od „CPAP dla każdego” do medycyny szytej na miarę

Eksperci zajmujący się snem coraz częściej mówią o zbliżaniu się do tzw. medycyny precyzyjnej. Zamiast jednego rozwiązania dla wszystkich – różne opcje, dobierane do konkretnego profilu pacjenta.

W miejsce uniwersalnego podejścia z jednym aparatem dla każdego chory zmierza w kierunku terapii dopasowanych do mechanizmu jego zaburzeń oddechowych.

Dla jednej osoby kluczowe może być obniżenie masy ciała i stabilizacja oddechu sulthiamem, dla innej połączenie leku poprawiającego napięcie mięśni z łagodniejszą formą aparatu lub szyną wewnątrzustną. W przyszłości lekarze mogą korzystać z algorytmów analizujących polisomnografię i dobierających „koktajl” leków i urządzeń idealnie do wzorca zaburzeń.

Co ta zmiana oznacza dla pacjentów z Polski?

Nowe tabletki nie pojawią się od razu w polskich aptekach. Zanim do tego dojdzie, leki muszą przejść pełen cykl badań, uzyskać rejestrację w agencjach takich jak FDA czy EMA, a później przejść proces oceny refundacyjnej na poziomie krajowym. To zwykle kwestia kilku lat.

Już teraz osoby z podejrzeniem bezdechu snu mogą jednak zyskać na rosnącej świadomości problemu. Lekarze coraz chętniej zlecają badania snu, a pacjenci częściej łączą chrapanie i poranne zmęczenie z konkretną chorobą, a nie tylko „urokiem wieku” czy „zmęczeniem pracą”.

Dla wielu osób sama perspektywa, że w przyszłości być może wystarczy regularne przyjmowanie tabletek zamiast spania w masce, może stać się impulsem, by w ogóle zgłosić się na diagnostykę.

Na co zwracać uwagę i o co pytać lekarza

Jeśli ktoś budzi się nieprzytomnie zmęczony, zasypia w ciągu dnia, choruje na nadciśnienie lub ma cukrzycę i słyszy od bliskich, że głośno chrapie czy „przestaje oddychać” w nocy, warto umówić się do lekarza rodzinnego lub pulmonologa. Już dziś można:

• wykonać badanie snu (polisomnografię lub uproszczone badanie domowe),
• omówić możliwość zastosowania CPAP-u lub szyny wewnątrzustnej,
• porozmawiać o redukcji masy ciała, ruchu i higienie snu,
• śledzić informacje o nowych terapiach, które w kolejnych latach mogą się pojawić także w Polsce.

Leczenie bezdechu rzadko polega na jednym prostym kroku. Najczęściej łączy zmianę stylu życia, kontrolę innych chorób, urządzenia wspomagające i – być może w przyszłości – także leki, takie jak sulthiam czy AD109.

Przy zwiększającej się liczbie opcji jeszcze ważniejsza stanie się uważna rozmowa z lekarzem. Wspólne ustalenie, jaki mechanizm bezdechu dominuje u danej osoby, pozwoli dobrać terapię, z którą chory faktycznie wytrwa przez lata, a nie tylko przetrwa kilka pierwszych tygodni.