Przełom w leczeniu bezdechu sennego: tabletka zmniejsza objawy o połowę

Miliony osób zmagają się z nocnym bezdechem, a dotychczas główną nadzieją był uciążliwy aparat z maską zakładaną do snu.

Nowe dane z europejskiego badania klinicznego pokazują, że istniejący lek na padaczkę może znacząco zmniejszać liczbę przerw w oddychaniu w nocy. Dla wielu pacjentów, którzy nie są w stanie zaakceptować maski CPAP, pojawia się wreszcie realna szansa na leczenie w formie zwykłej tabletki.

Bezdech senny: cicha epidemia, której wielu nie leczy

Obturacyjny bezdech senny to choroba, w której podczas snu dochodzi do wielokrotnych przerw w oddychaniu z powodu zapadania się górnych dróg oddechowych. Według szacunków problem może dotyczyć nawet miliarda ludzi na świecie. Często o tym nie wiedzą – budzą się niewyspani, z bólem głowy, mają problemy z koncentracją, tyją, a bliscy skarżą się na głośne chrapanie.

Najlepiej przebadanym i najskuteczniejszym sposobem leczenia pozostaje aparat CPAP, czyli urządzenie tłoczące powietrze pod stałym ciśnieniem przez maskę zakładaną na noc. To rozwiązanie potrafi niemal całkowicie zlikwidować epizody bezdechu, ale wielu pacjentów go nie toleruje. Drażni ich hałas, poczucie duszenia, przesuszenie śluzówek, ucisk maski na twarzy.

W praktyce nawet co druga osoba rezygnuje z terapii CPAP w ciągu pierwszego roku, chociaż aparat działa bardzo skutecznie. Problem leży w komforcie stosowania.

Z tego powodu lekarze od lat szukają metod farmakologicznych, które pozwoliłyby część pacjentów leczyć tabletkami, a nie tylko aparatem z maską.

Sulthiame: znany lek przeciwpadaczkowy w nowej roli

Przełomowe dane przyniosło europejskie badanie kliniczne FLOW, w którym sprawdzano działanie leku sulthiame u chorych z umiarkowanym i ciężkim obturacyjnym bezdechem sennym. Sulthiame to stary, dobrze znany preparat przeciwpadaczkowy, stosowany dotychczas głównie w neurologii.

W badaniu wzięło udział 298 dorosłych pacjentów w pięciu krajach europejskich. Terapia trwała 15 tygodni, a uczestnicy trafiali do różnych grup z odmiennymi dawkami leku lub placebo. Celem było sprawdzenie, czy sulthiame potrafi zmniejszyć liczbę epizodów bezdechu oraz poprawić natlenowanie organizmu w nocy.

Przy najwyższych dawkach lek zmniejszał liczbę nocnych przerw w oddychaniu średnio o 47 procent, a równocześnie poprawiał poziom tlenu we krwi w trakcie snu.

To bardzo wyraźny efekt, biorąc pod uwagę, że do tej pory nie istniał żaden doustny preparat działający bezpośrednio na mechanizmy bezdechu, a nie tylko na jego skutki.

Jak działa ten lek na bezdech senny

Sulthiame należy do grupy inhibitorów anhydrazy węglanowej. W kontekście bezdechu sennego najważniejsze jest to, że stabilizuje on kontrolę oddychania, czyli to, jak mózg i organizm reagują na zmiany poziomu tlenu i dwutlenku węgla.

U części pacjentów z bezdechem występuje tak zwany wysoki loop gain – to sytuacja, w której układ regulujący oddychanie reaguje zbyt gwałtownie. Pojawia się wtedy schemat: okresy bardzo szybkiego, głębokiego oddychania, po których następuje całkowite zatrzymanie oddechu. Sulthiame pomaga ten układ „uspokoić”, dzięki czemu oddech w nocy staje się bardziej równomierny.

W poprzednich, mniejszych badaniach opisywano również, że lek poprawia napięcie mięśni gardła. Dzięki temu drogi oddechowe mniej się zapadają, co zmniejsza ryzyko zamknięcia przepływu powietrza podczas snu.

Działania niepożądane i bezpieczeństwo

W trakcie badania FLOW działania niepożądane występowały dość często, ale w większości były łagodne i ustępowały samoistnie. Najczęściej pojawiała się parestezja – uczucie drętwienia, mrowienia, „prądu” w palcach czy wokół ust.

• dominowały objawy przemijające i niegroźne
• najczęściej zgłaszano parestezje
• leczenie monitorowano pod kątem tolerancji przy różnych dawkach
• pełna ocena długoterminowego bezpieczeństwa wymaga kolejnych badań

Trzeba pamiętać, że to wciąż druga faza badań klinicznych. Naukowcy przede wszystkim sprawdzają zakres dawek, sposób działania i profil bezpieczeństwa. Zanim lek trafi do zwykłych gabinetów, niezbędna będzie jeszcze szeroka faza trzecia z udziałem większej liczby pacjentów i dłuższą obserwacją.

Tabletka nie dla każdego: jeden mechanizm z czterech

Specjaliści podkreślają, że sulthiame celuje tylko w jeden z kilku kluczowych mechanizmów odpowiedzialnych za obturacyjny bezdech senny – właśnie w niestabilną kontrolę oddychania. Obturacyjny bezdech senny może wynikać z kombinacji czterech głównych problemów:

Jeśli u konkretnej osoby dominuje właśnie niestabilny układ kontroli oddychania, sulthiame ma szansę zadziałać bardzo dobrze. Jeśli natomiast głównym problemem jest anatomia gardła i masa ciała, efekt może być słabszy. W krótszych, wcześniejszych badaniach nie zauważano np. wyraźnej zmiany nasilenia senności w ciągu dnia ani poprawy jakości życia, mimo zmniejszenia liczby epizodów bezdechu.

Inne tabletki w drodze: zaczyna się era „farmakologii snu”

Sulthiame to nie jedyny kandydat do leczenia obturacyjnego bezdechu sennego w formie tabletki. Kilka firm farmaceutycznych prowadzi zaawansowane prace nad innymi molekułami ukierunkowanymi na różne elementy choroby.

AD109: ukierunkowanie na mięśnie dróg oddechowych

Firma Apnimed zapowiada złożenie wniosku o rejestrację do amerykańskiej FDA na preparat AD109. To połączenie dwóch znanych substancji – aroksybutyniny i atomoksetyny. Taki duet ma poprawiać funkcję nerwowo-mięśniową górnych dróg oddechowych, czyli zwiększać ich napięcie i odporność na zapadanie w nocy.

Celem AD109 jest zatem inny mechanizm niż w przypadku sulthiame: zamiast stabilizować kontrolę oddychania, ma on wzmacniać same struktury, przez które przechodzi powietrze.

IHL-42X oraz leki na otyłość

Kolejnym projektem jest IHL-42X rozwijany przez Incannex Healthcare. Również w tym przypadku mowa o terapii skojarzonej, opartej na dwóch dobrze znanych substancjach, które razem mają łagodzić epizody bezdechu. Preparat przeszedł już do drugiej fazy badań.

Istotne wieści napłynęły też z innego kierunku. Od końca 2024 roku tirzepatyd w wersji pod nazwą Zepbound stał się pierwszym lekiem oficjalnie dopuszczonym do leczenia obturacyjnego bezdechu sennego u osób z otyłością. Działa pośrednio – poprzez redukcję masy ciała, co zmniejsza ucisk tkanek na drogi oddechowe.

Zamiast jednego schematu „aparat z maską dla wszystkich” zaczyna kształtować się podejście precyzyjne, w którym leczenie dobiera się do mechanizmu choroby u konkretnej osoby.

Co to może oznaczać dla pacjentów w najbliższych latach

Dla osób, które dziś każdego wieczoru zakładają maskę CPAP i odliczają godziny do rana, wizja leczenia doustnego brzmi bardzo atrakcyjnie. Trzeba jednak zachować rozsądek. Ani sulthiame, ani inne omawiane preparaty nie zastąpią z dnia na dzień aparatów CPAP.

Bardziej realny scenariusz zakłada, że za kilka lat lekarz będzie mógł wybierać z całego wachlarza metod: od klasycznej maski, przez aparaty wewnątrzustne, redukcję masy ciała, aż po różne kombinacje leków. U części pacjentów uda się może zrezygnować z maski, u innych – zmniejszyć jej ciśnienie czy czas stosowania, co przełoży się na większy komfort.

Coraz częściej mówi się też o „medycynie snu szytej na miarę”. Oznacza to, że zanim pacjent dostanie konkretny lek, przejdzie dokładniejszą diagnostykę: analizę wzorca bezdechów, ocenę anatomii gardła, masy ciała, reakcji ośrodka oddechowego. Na tej podstawie specjalista dobierze terapię lub ich kombinację.

Na co powinny zwrócić uwagę osoby podejrzewające u siebie bezdech

Farmakologia otwiera nowe możliwości, ale podstawą pozostaje rozpoznanie choroby. W Polsce wciąż wiele osób bagatelizuje charakterystyczne objawy. Do najczęstszych należą:

• głośne, nieregularne chrapanie z przerwami w oddechu
• uczucie dławienia się lub duszności w nocy
• poranne bóle głowy i suchość w ustach
• senność w ciągu dnia, zasypianie w trakcie rozmowy lub przed telewizorem
• kłopoty z koncentracją, rozdrażnienie, obniżony nastrój

Te symptomy warto zgłosić lekarzowi rodzinnemu lub bezpośrednio specjaliście medycyny snu czy laryngologowi. Standardem rozpoznania pozostaje badanie polisomnograficzne lub uproszczone testy domowe. Bez rzetelnej diagnostyki trudno będzie w przyszłości dobrać terapię farmakologiczną do typu zaburzeń.

W dyskusji o nowych lekach nie można też pomijać stylu życia. Nawet najlepsza tabletka nie zneutralizuje skutków znacznej otyłości, nadużywania alkoholu przed snem czy palenia papierosów. Zadbane nawyki – utrzymanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie używek, regularny sen – zwiększają szansę, że zarówno leki, jak i ewentualny aparat CPAP będą działały efektywniej.

Dla lekarzy nadchodzące lata będą czasem szybkiego przyrostu wiedzy i konieczności aktualizacji podejścia do terapii bezdechu. Dla pacjentów to dobry moment, by nie odkładać diagnostyki – bo im wcześniej ustali się rozpoznanie, tym większa szansa, że gdy farmakologiczne terapie doustne wejdą do codziennej praktyki, będzie można z nich realnie skorzystać.