Cztery filiżanki dziennie? Naukowcy sprawdzili, jak kawa i herbata wpływają na ryzyko raka

Poranna kawa albo wieczorna herbata mogą robić dla naszego zdrowia znacznie więcej niż tylko poprawiać nastrój i dodawać energii.

Nowa analiza tysięcy przypadków nowotworów głowy i szyi sugeruje, że sposób, w jaki pijemy te napoje, może łączyć się z wyraźnie niższym albo… wyższym ryzykiem choroby. Naukowcy przyjrzeli się zarówno kawie z kofeiną, jak i bezkofeinowej oraz różnym ilościom herbaty.

Co pokazują nowe dane o kawie i ryzyku raka

Badanie opublikowane w piśmie „Cancer” objęło dane z ponad 14 badań obserwacyjnych prowadzonych w Europie, Ameryce Północnej i Ameryce Łacińskiej. W sumie przeanalizowano informacje o 9 548 osobach z rakiem głowy i szyi oraz 15 783 osobach bez takiej diagnozy .

Naukowcy zestawili częstotliwość picia kawy i herbaty z innymi czynnikami, które mocno wpływają na ryzyko raka, takimi jak:

Przeczytaj również: Ból pleców a rak jelita grubego? Lekarz wyjaśnia, kiedy się bać

• palenie papierosów,
• spożycie alkoholu,
• wiek i płeć,
• ilość jedzonych owoców i warzyw.

Po uwzględnieniu tych zmiennych pojawił się wyraźny sygnał: osoby pijące dużo kawy z kofeiną rzadziej chorowały na nowotwory głowy i szyi.

U osób wypijających ponad cztery filiżanki kawy z kofeiną dziennie ryzyko raka głowy i szyi było średnio o 17% niższe.

Najbardziej widoczny efekt dotyczył:

Przeczytaj również: Europa przegapia tysiące chorych na gruźlicę. WHO bije na alarm

• raków jamy ustnej,
• raków części ustnej gardła (obszar tuż za tylną częścią jamy ustnej).

Wyniki nie oznaczają, że kawa działa jak tarcza ochronna, ale sugerują, że u nałogowych kawoszy ryzyko bywa istotnie niższe niż u osób, które omijają kawę szerokim łukiem.

Bezkofeinowa kawa i herbata – ochrona czy ryzyko?

Bezkofeinowa też coś robi

Zespół badawczy przyjrzał się również kawie bezkofeinowej, którą analizowano w dziewięciu z włączonych prac. Okazało się, że:

Przeczytaj również: Ta czarna kropla wzmacnia jelita i serce. Kardiolog wyjaśnia, jak ją stosować

pijący kawę bezkofeinową mieli niższe ryzyko raka jamy ustnej, ale nie zaobserwowano tak wyraźnego efektu dla innych nowotworów głowy i szyi.

Dla części specjalistów to znak, że samo usunięcie kofeiny nie kasuje możliwych korzyści, więc kluczem mogą być inne składniki obecne w napoju.

Herbata – delikatny plus i poważne „ale”

Z herbatą obraz wygląda bardziej skomplikowanie. Analiza wykazała, że:

• do jednej filiżanki herbaty dziennie – wiązało się to z około 9% niższym ryzykiem nowotworów głowy i szyi, a szczególnie tych zlokalizowanych w dolnych odcinkach gardła,
• więcej niż jedna filiżanka dziennie – łączyło się z aż 38% wyższym ryzykiem raka krtani .

Badacze wskazują tu możliwy mechanizm: gorąca herbata może zwiększać ryzyko refluksu żołądkowo-przełykowego. Taki refluks, jeśli utrzymuje się przewlekle, należy do znanych czynników sprzyjających rakowi krtani.

Niewielka ilość herbaty dziennie może wiązać się z ochroną, ale picie jej w dużych ilościach – zwłaszcza bardzo gorącej – może przechylić szalę w zupełnie inną stronę.

Bioaktywne związki – co w tej kawie tak naprawdę pomaga?

Autorka analizy, badaczka z ośrodka Huntsman Cancer Institute przy Uniwersytecie Utah, zwraca uwagę, że kofeina raczej nie jest jedyną bohaterką tej historii. W kawie i herbacie znajdziemy całe zestawy tzw. bioaktywnych związków, takich jak:

• polifenole – m.in. kwas chlorogenowy w kawie i katechiny w herbacie,
• flawonoidy ,
• antyoksydanty , które neutralizują wolne rodniki.

Te substancje mogą:

• łagodzić stany zapalne w tkankach,
• ograniczać uszkodzenia DNA w komórkach,
• wspierać mechanizmy naprawy komórkowej.

To wszystko razem może tłumaczyć niższe ryzyko pewnych typów nowotworów u osób regularnie sięgających po kawę czy umiarkowaną ilość herbaty.

Co dokładnie pokazuje tabela z wynikami

Warto pamiętać, że to wartości statystyczne, wyciągnięte z dużych grup, a nie gwarancje dla konkretnej osoby. Na nasze zdrowie działa jednocześnie cały pakiet nawyków.

Ograniczenia badania: gdzie czai się niepewność

Dane pochodzą z badań obserwacyjnych, a nie z kontrolowanego eksperymentu. Uczestnicy sami zgłaszali, ile piją kawy i herbaty – a pamięć bywa zawodna. Naukowcy nie mieli też informacji o:

• konkretnym rodzaju herbaty (czarna, zielona, ziołowa),
• sposobie parzenia kawy (espresso, przelew, kawa rozpuszczalna),
• dodatkach, takich jak cukier, mleko, syropy smakowe.

Eksperci z uczelni w Londynie przypominają, że bardzo trudno całkowicie oddzielić wpływ kawy czy herbaty od wpływu palenia, alkoholu albo ogólnego stylu życia. Ktoś, kto pije dużo kawy, może jednocześnie częściej palić, pracować nocami, jeść inaczej niż przeciętna osoba – to wszystko może mieszać obraz.

Statystyka pokazuje powiązania, ale nie daje stuprocentowej pewności, że to właśnie kawa czy herbata są główną przyczyną niższego lub wyższego ryzyka.

Czy poranny kubek działa jak „tajna broń” przeciw rakowi?

Naukowcy są dość zgodni w jednej kwestii: nie ma sensu traktować kawy lub herbaty jako magicznego „leku” na raka. Mogą być jednym z wielu elementów zdrowszego stylu życia, ale nie zastąpią podstaw, takich jak:

• rzucenie lub ograniczenie palenia,
• umiarkowane spożycie alkoholu,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• codzienna porcja ruchu,
• bogata w warzywa i owoce dieta.

Jeżeli pijesz kawę, badanie sugeruje, że 4 filiżanki rozłożone w ciągu dnia mogą być korzystnym maksimum dla wielu osób , o ile nie masz przeciwwskazań kardiologicznych czy problemów ze snem. Przy herbacie sygnał jest inny – jedna filiżanka dziennie może sprzyjać zdrowiu, a przy większych ilościach sensownie jest zwrócić uwagę na temperaturę napoju i objawy refluksu.

Jak rozsądnie korzystać z tych wniosków na co dzień

Osoby, które nie lubią kawy, nie muszą się do niej zmuszać. Można zadbać o antyoksydanty w diecie także poprzez warzywa, owoce jagodowe, orzechy czy przyprawy takie jak kurkuma. Jeśli natomiast kawa i tak towarzyszy ci każdego dnia, kilka prostych zasad pomoże wykorzystać jej plusy bez niepotrzebnego ryzyka:

• pij kawę raczej po posiłku, nie na całkowicie pusty żołądek,
• nie przesadzaj z cukrem i słodkimi syropami,
• obserwuj reakcję organizmu – kołatanie serca, bezsenność, zgaga to sygnał, że warto zmniejszyć ilość,
• staraj się nie pić napojów wrzących – odczekaj chwilę, aż kubek lekko przestygnie.

Dla osób z refluksem albo problemami z krtanią szczególne znaczenie może mieć temperatura – częste popijanie bardzo gorącej herbaty może podrażniać przełyk i krtań, dokładnie tam, gdzie rośnie opisane w badaniu ryzyko.

W praktyce zdrowy kompromis wygląda więc tak: umiarkowane ilości kawy i herbaty, najlepiej w nieprzesadnie gorącej formie, do tego dieta bogata w rośliny, bez papierosów i z mocno ograniczonym alkoholem. Wtedy filiżanka porannej kawy czy popołudniowej herbaty staje się nie tylko przyjemnym rytuałem, ale też elementem stylu życia, który może realnie sprzyjać ochronie przed rakiem głowy i szyi – choć nigdy nie daje stuprocentowej gwarancji.