Czy gotowanie ryżu w woreczkach jest szkodliwe? Chemiczka ostrzega przed plastikiem

Chemiczka Sylwia Panek, znana z prostego tłumaczenia trudnych zagadnień, ostrzega, że taka wygoda w kuchni może odbić się na zdrowiu. Chodzi nie o sam ryż, lecz o opakowanie, które w kontakcie z wrzątkiem staje się dodatkowym „składnikiem” posiłku.

Ryż w woreczkach – wygoda, za którą płacisz podwójnie

Ryż porcjowany w foliowych torebkach robi furorę w sklepach. Wrzucamy gotową porcję do wody, odcedzamy i po sprawie. Bez mierzenia, bez odmierzania szklanek, bez brudzenia sitka. Taki produkt idealnie trafia w oczekiwania zapracowanych osób i rodzin.

Zdaniem chemiczki za tę wygodę płacimy jednak nie tylko wyższą ceną przy kasie. Zwraca uwagę, że w przypadku ryżu w woreczkach często dopłacamy głównie za opakowanie, a nie wyższą jakość samego ziarna. Do tego dochodzi kwestia, której wiele osób w ogóle nie bierze pod uwagę: wpływ plastiku na to, co potem jemy.

Gotowanie ryżu w foliowym woreczku to w praktyce gotowanie plastiku razem z jedzeniem. Wysoka temperatura sprzyja uwalnianiu mikroplastiku i związków chemicznych do potrawy.

Co to jest mikroplastik i jak trafia na talerz?

Mikroplastik to drobne, często mikroskopijne fragmenty tworzyw sztucznych. Nie widać ich gołym okiem, ale badania pokazują, że są obecne w wodzie, glebie, powietrzu, a także w żywności. Pojawiają się m.in. w wyniku rozkładu większych elementów z plastiku lub ich ścierania.

Przeczytaj również: Szokujący raport o pudełkach „do mikrofalówki”. Co naprawdę jemy z plastikiem?

W przypadku ryżu gotowanego w foliowych woreczkach problem polega na tym, że podczas kontaktu tworzywa z wrzątkiem rośnie ryzyko uwalniania takich maleńkich cząstek. Wysoka temperatura działa jak katalizator – przyspiesza rozpad struktury plastiku i „wypłukiwanie” fragmentów oraz dodatków chemicznych wprost do gotującej się wody, a potem do ziaren.

Dlaczego ciepło tak bardzo szkodzi plastikowi?

Tworzywa wykorzystywane w opakowaniach spożywczych mają swoje ograniczenia temperaturowe. Na etykietach często można znaleźć informację, do jakiej temperatury nadaje się dany materiał. Wrzucenie foliowej torebki z ryżem do wrzątku to sytuacja graniczna – woda ma około 100 stopni, a proces trwa zwykle kilkanaście minut.

Przeczytaj również: Plastik w warzywach? Przełomowe odkrycie naukowców przeraża. Nawet rzodkiewka nie jest bezpieczna

Pod wpływem takiego obciążenia mogą zachodzić w tworzywie reakcje, które osłabiają strukturę plastiku. W efekcie niewidoczne drobinki mogą przedostawać się do potrawy. Nawet jeśli jest to niewielka ilość, problem pojawia się przy częstym powtarzaniu takiego sposobu gotowania.

Ukryte związki chemiczne w foliowych woreczkach

Specjaliści od toksykologii od lat alarmują, że plastik to nie tylko „gołe” tworzywo, ale też cały koktajl dodatków. W produkcji opakowań wykorzystuje się m.in. substancje poprawiające elastyczność, wytrzymałość czy przejrzystość. Część z nich wzbudza coraz większe obawy naukowców.

Przeczytaj również: Ta częsta pomyłka w lodówce sprzyja salmonelli. Sprawdź, czy też tak układasz jedzenie

Wśród najczęściej wymienianych znajdują się bisfenol A (BPA) oraz ftalany. Te związki mogą migrować z plastiku do żywności, zwłaszcza przy podgrzewaniu. Wysoka temperatura przyspiesza ich uwalnianie, a następnie wchłanianie przez ziarna ryżu czy kaszy.

Stały kontakt z BPA i ftalanami kojarzy się z zaburzeniami pracy hormonów, możliwym wpływem na płodność, metabolizm, a nawet rozwój dzieci.

Nie chodzi o to, że jeden obiad przygotowany w ten sposób spowoduje od razu chorobę. Problem polega na kumulowaniu bodźców. Jeżeli przez lata kilka razy w tygodniu sięgamy po ryż w woreczkach, jednocześnie używamy plastikowego czajnika, podgrzewamy posiłki w mikrofalówce w plastikowych pojemnikach i regularnie pijemy kawę w jednorazowych kubkach, to łączna ekspozycja staje się znacząca.

Polak w kuchni: plastik na każdym kroku

Opisany ryż to tylko jeden z elementów większej układanki. W przeciętnej kuchni można znaleźć wiele innych źródeł kontaktu z plastikiem podgrzewanym do wysokiej temperatury. Część z nich traktujemy jako zupełnie neutralne, bo są czymś powszechnym i łatwo dostępnym.

• czajnik elektryczny z plastikowym wnętrzem, w którym stale gotuje się woda,
• pudełka na wynos i pojemniki do mikrofalówki z tworzywa sztucznego,
• talerze i sztućce jednorazowe używane do gorących potraw,
• kubki na gorącą kawę lub herbatę z plastikowym wieczkiem,
• folie do pieczenia lub odgrzewania potraw w wysokiej temperaturze.

Każdy z tych elementów „dorzuca” swoją cegiełkę do ogólnej liczby substancji chemicznych, z którymi ma kontakt organizm. Stąd rada chemiczki, by szukać miejsc, w których da się relatywnie łatwo ograniczyć zbędny plastik. Rezygnacja z gotowania w woreczkach to jeden z prostszych kroków.

Jak gotować ryż bez woreczka – praktyczne wskazówki

Dobra wiadomość jest taka, że sypki ryż ugotowany tradycyjnie zwykle smakuje lepiej i pozwala lepiej kontrolować konsystencję. Wbrew pozorom nie wymaga to żadnych skomplikowanych umiejętności. Wystarczy nauczyć się kilku prostych zasad.

Przed gotowaniem warto przepłukać ryż na sitku pod bieżącą wodą, aby pozbyć się nadmiaru skrobi i drobnych zanieczyszczeń. Następnie zalewamy go odpowiednią ilością wody, lekko solimy i gotujemy pod przykryciem na małym ogniu, aż wchłonie cały płyn. Po zdjęciu z palnika dobrze jest zostawić garnek jeszcze na kilka minut pod przykrywką, żeby ziarna „odpoczęły” i napowietrzyły się.

Dlaczego sypki ryż często jest lepszym wyborem?

Ryż sprzedawany w większych, kilogramowych opakowaniach zwykle przechodzi skromniejszą obróbkę niż ten porcjowany w torebkach. Częściej zachowuje naturalne właściwości odżywcze, zwłaszcza w przypadku odmian pełnoziarnistych. Do tego łatwiej kontrolować porcję i nie przepłacać za zbędne dodatki.

Dla wielu osób barierą bywa przekonanie, że sypki ryż się rozgotuje albo będzie się sklejał. To głównie kwestia proporcji wody i pilnowania czasu. Po kilku próbach większość osób dochodzi do własnego, sprawdzonego sposobu i już nie chce wracać do foliowych woreczków.

Mniej plastiku na co dzień – małe kroki, duży efekt w dłuższym czasie

Choć pojedyncza porcja ryżu z woreczka nie jest tragedią, chemiczka zwraca uwagę na efekt długotrwały. Organizm przez lata mierzy się z całym szeregiem czynników: od smogu, przez konserwanty w jedzeniu, po codzienny kontakt z tworzywami sztucznymi. Gdy można z czegoś zrezygnować bez większego wysiłku, wielu specjalistów zachęca, by z tego skorzystać.

Dobrym kierunkiem jest zamiana plastikowych elementów w kuchni na trwalsze i bardziej obojętne dla jedzenia odpowiedniki: szkło, stal nierdzewną czy ceramikę. Szklany czajnik, metalowe pudełko do piekarnika czy szklany pojemnik do mikrofalówki to inwestycja na lata. Podobnie jak kilogramowy worek sypkiego ryżu i nauka jego gotowania.

Warto też zwracać uwagę na oznaczenia na opakowaniach. Nie każdy plastik zachowuje się tak samo. Informacje o przeznaczeniu do kontaktu z gorącą żywnością albo o braku BPA mogą pomóc ograniczyć najbardziej problematyczne materiały. Połączenie kilku takich świadomych wyborów sprawia, że narażenie na mikroplastik i dodatki chemiczne staje się mniejsze, a to przekłada się na mniejsze obciążenie organizmu w długiej perspektywie.