Psychologowie wyróżniają 4 typy dorosłych. Który opisuje właśnie ciebie?

Masz pracę, rachunki do zapłaty i listę obowiązków, ale wciąż nie czujesz się prawdziwym dorosłym? To uczucie, które dotyka coraz więcej osób w dzisiejszych czasach. Psychologia dawno odeszła od definicji dorosłości jako wieku zakończonego wzrostu – dziś mówi się o rozwoju emocjonalnym i społecznym trwającym przez całe życie. Okazuje się, że zamiast daty urodzenia o wiele więcej mówi o nas sposób, w jaki podchodzimy do odpowiedzialności, emocji i relacji z innymi ludźmi.

Masz pracę, rachunki na koncie i długą listę obowiązków, a mimo to wciąż nie czujesz się „prawdziwym dorosłym”?

Nie jesteś sam.

Specjaliści od lat powtarzają: dorosłość nie zaczyna się w dniu osiemnastych urodzin. Bardziej niż pesel liczy się charakter, sposób myślenia i to, jak wchodzisz w relacje z innymi. Psychologowie wyodrębnili cztery główne typy dorosłych – każdy z nas ma w sobie coś z każdego, ale zwykle jeden profil wyraźnie dominuje.

Czym w ogóle jest dorosłość w oczach psychologów

W podręcznikach biologii dorosły człowiek to ktoś, kto zakończył proces wzrostu. W psychologii takie podejście już nie wystarcza. Człowiek rozwija się emocjonalnie i społecznie przez całe życie, zmienia priorytety, relacje, sposób reagowania na stres.

Badania pokazują, że coraz więcej osób czuje się naprawdę dorosłych dopiero około trzydziestki. Młodzi ludzie dłużej mieszkają z rodzicami, później zakładają rodziny i zmieniają pracę, gdy tylko przestaje im pasować. Zniknęły też wyraźne „rytuały przejścia”, które dawniej symbolicznie wprowadzały w dorosłość. W efekcie wiele osób ma poczucie zawieszenia między światem nastolatków a światem odpowiedzialnych dorosłych.

Bycie dorosłym to mniej kwestia daty urodzenia, a bardziej styl funkcjonowania: stosunek do odpowiedzialności, emocji i wolności.

Cztery profile dorosłych: od „dużego dziecka” po przesadnie statecznego

1. Dorosły typu „duże dziecko”

Ten typ dorosłego ucieka od odpowiedzialności – czasem świadomie, częściej zupełnie odruchowo. Mocno trzyma się przeszłości, dziecięcej beztroski i poczucia, że „ktoś inny się tym zajmie”. Widać u niego wyraźny rozdźwięk: wiek z dowodu a wiek emocjonalny to dwie różne historie.

Charakterystyczne cechy takiej osoby to m.in.:

• trudność w kończeniu tego, co się zaczęło,
• problemy z panowaniem nad emocjami i wybuchami złości,
• częste wymówki i mijanie się z prawdą, by uniknąć konsekwencji,
• ciągła potrzeba uwagi i potwierdzania, że jest ważna,
• silne, impulsywne decyzje podejmowane pod wpływem chwili.

Takie zachowania potrafią męczyć partnera, rodzinę czy współpracowników. A jednak „duże dzieci” mają też sporo atutów: spontaniczność, naturalną ciekawość, łatwość cieszenia się drobiazgami. Często to właśnie one potrafią rozładować napiętą atmosferę jednym żartem.

Klucz dla tego profilu: nauczyć się brać odpowiedzialność za swoje decyzje, nie zabijając w sobie lekkości i poczucia zabawy.

Psychologowie sugerują, by osoby z dominującym profilem „dużego dziecka” zaczynały od niewielkich, ale konkretnych zobowiązań. To może być regularne płacenie rachunków w określonym dniu, doprowadzanie do końca jednego projektu w pracy czy samodzielne planowanie miesiąca finansowo. Chodzi o to, by dorosłe nawyki rosły krok po kroku, a nie zastępowały całkowicie radość i swobodę.

2. Wieczny nastolatek

Wieczny nastolatek zachował w sobie całą energię młodzieńczych lat. Lubi intensywność, mocne wrażenia i szybkie tempo. Żyje impulsem. Często jest duszą towarzystwa, otwartą, ciekawą ludzi, skłonną do ryzyka i nowych doświadczeń.

Cena za taką nieustanną jazdę na wysokich obrotach bywa wysoka. Pojawiają się:

• przemęczenie fizyczne i psychiczne po okresach intensywnej zabawy,
• problem z regularnością – w pracy, z finansami, w relacjach,
• uciekanie od trudnych rozmów i nieprzyjemnych obowiązków,
• poczucie, że „wszyscy coś ode mnie chcą”, gdy spada olśnienie, że dorosłość też ma swoje wymagania.

Specjaliści zachęcają takie osoby do ograniczania bodźców. Mniej imprez, mniej ludzi wokół, więcej chwili dla siebie. Samotny spacer, dzień bez telefonu, weekend bez planów – dla wiecznego nastolatka brzmi to groźnie, ale właśnie wtedy może usłyszeć swoje prawdziwe potrzeby.

Energia tego typu dorosłego jest ogromnym zasobem, jeśli zostanie skierowana w jasno określony cel, a nie rozproszona na dziesiątki doraźnych przyjemności.

Pomaga bardzo proste narzędzie: lista konkretnych, realnych celów. Nie „będę żyć zdrowiej”, lecz „trzy razy w tygodniu pójdę na trening”. Nie „ogarnę finanse”, tylko „ustawię stałe zlecenia i sprawdzę konto w każdy poniedziałek”. Dla wiecznego nastolatka struktura potrafi stać się sprzymierzeńcem, o ile nie jest zbyt sztywna.

3. Dorosły „wolny i spełniony”

To profil, o którym dzieci mówią z podziwem: „chcę być taki, jak dorosnę”. Osoba o takim typie dorosłości ma poczucie, że życie układa się logicznie. Przeszła przez etapy dzieciństwa i młodości w miarę pełnie, miała czas i na zabawę, i na błędy. Dziś potrafi korzystać z uroków dorosłości bez żalu, że „coś ją ominęło”.

Dorosły „wolny”:

• nie boi się zobowiązań – traktuje je jako naturalny element życia,
• planuje, ale zostawia miejsce na spontaniczność,
• stawia granice w relacjach, nie tracąc życzliwości,
• angażuje się w pracę, rodzinę czy pasje z poczuciem sensu,
• ma zdrowe przekonanie, że poradzi sobie z przeszkodami.

Osoba z tym profilem ma wrażenie, że „szklanka jest w połowie pełna”, i ta perspektywa przekłada się na odwagę w działaniu.

Nie chodzi o brak problemów, tylko o sposób ich traktowania. Dorosły „wolny” zwykle wierzy, że ma wpływ na swoje życie i że warto podejmować wysiłek. Ta postawa chroni go przed wpadaniem w skrajności: ani nie tkwi wiecznie w roli ofiary, ani nie udaje, że nic go nie rusza.

4. Dorosły „zbyt rozsądny i stateczny”

Ostatni z profili kojarzy się z dojrzałością w klasycznym wydaniu. Taka osoba planuje, przewiduje i bierze odpowiedzialność, często nie tylko za siebie, lecz także za innych. Dba o stabilność, unika chaosu, lubi mieć wszystko pod kontrolą.

To ogromna siła w pracy, w rodzinie, w kryzysowych sytuacjach. Wiele osób zwraca się właśnie do takiego dorosłego po poradę, wsparcie czy spokojny ogląd sytuacji. W dłuższej perspektywie ta przesadna odpowiedzialność potrafi jednak przytłoczyć także jego samego.

Częste trudności w tym profilu to m.in.:

• sztywne trzymanie się planu, nawet gdy warunki się zmieniły,
• problem z odpoczynkiem bez poczucia winy,
• odkładanie przyjemności „na później”, które nigdy nie nadchodzi,
• gaszenie spontanicznych impulsów, także w relacjach,
• lęk przed ryzykiem, nawet niewielkim.

Psychologowie zachęcają takie osoby, by czasem zrobiły coś tylko dlatego, że sprawia im radość, nawet jeśli nie ma to żadnej „użytecznej” funkcji.

Mini zadania dla „zbyt statecznego” dorosłego to np. wyjście z domu bez listy rzeczy do załatwienia, spontaniczny wypad w tygodniu, kupienie czegoś małego „bez powodu”. Takie przełamania pomagają odzyskać kontakt z własną radością, a nie burzą całego uporządkowanego życia.

Jak rozpoznać swój dominujący profil dorosłości

Większość ludzi odnajdzie się częściowo w każdym z opisanych typów. Z czasem, wraz z doświadczeniem, proporcje między nimi się zmieniają. Warto przyjrzeć się sobie szczerze, z odrobiną ciekawości zamiast oceny.

Zadaj sobie kilka pytań:

• Co robię, gdy pojawia się trudność – uciekam, przeciągam, rzucam się w wir działania, czy od razu organizuję plan?
• Jak reaguję na spontaniczne propozycje – cieszę się, przerażają mnie, czy dopasowuję je do swoich ram?
• Czego najbardziej brakuje mi w moim codziennym życiu – beztroski, energii, poczucia sensu, czy luzu?

Jak pracować z własnym typem dorosłości na co dzień

Profil, który dominuje w danym momencie życia, nie jest wyrokiem. To raczej fotografia tego, jak teraz funkcjonujesz. Psychologowie podkreślają, że celem nie jest całkowita zmiana, tylko szukanie balansu.

• Jeśli bliżej ci do „dużego dziecka”, wprowadzaj małe rytuały odpowiedzialności – stałe godziny snu, proste obowiązki domowe, jedno zadanie „na serio” dziennie.
• Jeśli czujesz w sobie wiecznego nastolatka, pracuj nad umiejętnością pauzy: zanim się na coś zgodzisz, policz w myślach do dziesięciu i sprawdź, czy naprawdę tego chcesz.
• Jeśli jesteś dorosłym „wolnym”, pilnuj granic – nie bierz wszystkich projektów tylko dlatego, że wierzysz, iż „jakoś się uda”.
• Jeśli dominuje profil „zbyt stateczny”, zaplanuj… brak planu. W kalendarzu zaznacz czas, w którym nic nie musisz i możesz pozwolić sobie na odrobinę chaosu.

Opisane typy pokazują jeszcze jedną rzecz: dorosłość nie polega ani na wiecznym szaleństwie, ani na nieustannym zaciskaniu zębów. Najzdrowsza droga biegnie gdzieś pośrodku – między dziecięcą zdolnością cieszenia się chwilą a dojrzałą umiejętnością mierzenia się z konsekwencjami.

Warto raz na jakiś czas zatrzymać się i zapytać: jakim dorosłym dzisiaj jestem, a jakim chcę być za kilka lat? Już sama taka refleksja uruchamia proces zmiany, często subtelnej, ale bardzo głębokiej. Nie chodzi o dopasowanie się do sztywnego wzorca, tylko o znalezienie formy dorosłości, w której czujesz się sobą – z całym bagażem doświadczeń, marzeń i niedoskonałości.