Zmywarka pełna zarazków? Trzy proste kroki do gruntownego odkażenia

Zmywarka, która ma czyścić, sama wymaga higieny.

Badania pokazują, że praktycznie każdy domowy sprzęt tego typu skrywa na uszczelkach, filtrach i ramionach spryskujących zaskakująco bogate kolonie mikrobów. Dobra wiadomość jest taka, że kilka prostych nawyków potrafi mocno ograniczyć ten niewidoczny problem.

Dlaczego zmywarka staje się siedliskiem drobnoustrojów

Wnętrze zmywarki to dla mikroorganizmów ciężkie środowisko: raz wrzątek, raz chłód, detergenty, sól, zasadowe pH i okresy całkowitego wysuszenia. Mimo tego część mikrobów świetnie sobie tam radzi.

Szczególnie atrakcyjne są elementy z gumy i plastiku: uszczelki wokół drzwi, zagłębienia przy filtrze oraz powierzchnia ramion spryskujących. Z czasem osadzają się tam resztki jedzenia, tłuszcz, kamień i wilgoć. To idealny materiał budulcowy dla tzw. biofilmu – cienkiej, śluzowatej warstwy, w której bakterie i grzyby łączą się w odporne kolonie.

Przeczytaj również: Jak w pół godziny pozbyć się brzydkiego zapachu z kanapy jednym prostym trikiem

Biofilm działa jak pancerz: chroni mikroorganizmy przed detergentami, wysoką temperaturą i strumieniem wody, przez co trudniej je usunąć zwykłym myciem.

W jednej z cytowanych prac naukowcy pobrali próbki z uszczelek 24 domowych zmywarek. Na każdej znaleźli mieszaninę bakterii i grzybów, w tym drożdżaków z rodzaju Candida oraz tzw. czarnych drożdży, odpornych na skrajne warunki. W pojedynczych miejscach liczba komórek sięgała setek tysięcy na centymetr kwadratowy.

Jakie drobnoustroje kryją się w zmywarce

W badaniach najczęściej wykrywano mikroorganizmy, które w normalnych warunkach nie są groźne dla zdrowej osoby, ale mogą sprawiać kłopoty u ludzi z osłabioną odpornością.

Przeczytaj również: W którym kraju Europejki najdłużej czekają na pierwsze dziecko?

Grzyby i drożdże w gumowych uszczelkach

Uszczelki drzwi są najważniejszym siedliskiem grzybów. W ciepłej, stale wilgotnej szczelinie rozwijają się drożdżaki Candida, znane m.in. z zakażeń jamy ustnej czy narządów płciowych, a także ciemne, bardzo odporne drożdże zasiedlające powierzchnie mokrych urządzeń.

U większości domowników organizm radzi sobie z pojedynczym kontaktem z tymi mikroorganizmami. Dla osób po przeszczepach, w trakcie chemioterapii czy z ciężkimi chorobami przewlekłymi nadmierna ekspozycja może jednak stanowić dodatkowe obciążenie.

Przeczytaj również: Przestań prać pościel w 40 stopniach. Bakteriolodzy mają inne zalecenia

Bakterie oportunistyczne na filtrze i ramionach

W biofilmie naukowcy identyfikowali też bakterie znane z zakażeń szpitalnych: rodzaje Pseudomonas, Escherichia czy Acinetobacter. W domowej kuchni zwykle nie prowadzą do choroby, ale tworzą rezerwuar drobnoustrojów, który warto ograniczyć, zwłaszcza gdy w domu mieszka ktoś z obniżoną odpornością lub małymi dziećmi.

Mikroorganizmy w zmywarce nie oznaczają automatycznie zagrożenia, ale pokazują, że sprzęt wymaga regularnego, świadomego czyszczenia, a nie tylko uruchamiania kolejnych cykli mycia.

Co dzieje się po otwarciu drzwi gorącej zmywarki

Większość ludzi otwiera drzwi zaraz po zakończeniu programu, gdy w środku jest jeszcze gorąco i parno. W tym momencie do powietrza w kuchni unosi się chmura pary z mikroskopijnymi kroplami wody. Badania opisane w czasopiśmie naukowym sugerują, że w tych kroplach mogą znajdować się fragmenty biofilmu i zarodniki grzybów.

Nie oznacza to, że każde otwarcie zmywarki powoduje „atak” zarazków na domowników. Chodzi raczej o stałe, niewielkie narażenie, zwłaszcza jeśli urządzenie pracuje codziennie, a wnętrze nigdy nie przechodzi gruntownego czyszczenia.

Podobne zjawisko zaobserwowano przy gąbkach i szczotkach do mycia naczyń. Te, które między użyciami pozostają wilgotne, mają wielokrotnie większą liczbę bakterii niż akcesoria, które wysychają do końca. Wilgoć jest tu kluczowym czynnikiem.

Trzy kluczowe nawyki, które ograniczą zarazki w zmywarce

Nie trzeba specjalistycznej chemii ani serwisu, żeby znacznie poprawić higienę urządzenia. Wystarczy wprowadzić trzy proste kroki do domowej rutyny.

1. Regularne czyszczenie uszczelek drzwi

Uszczelki to pierwsze miejsce, którym należy się zająć. W ich zakamarkach zbierają się osady i wilgoć, które lubią grzyby.

• Raz w tygodniu przetrzyj uszczelki miękką szmatką zwilżoną ciepłą wodą z płynem do naczyń.
• Co kilka tygodni sięgnij po starą szczoteczkę do zębów i mieszankę ciepłej wody z octem; dokładnie wyszoruj wszystkie zagłębienia.
• Mocniej zabrudzone miejsca można delikatnie przetrzeć pastą z sody oczyszczonej i wody, a następnie dokładnie spłukać.

Po myciu zostaw drzwi uchylone, aby uszczelki wyschły. Suche powierzchnie są znacznie mniej atrakcyjne dla pleśni i drożdży.

2. Dbanie o filtr i dno komory

Filtr wychwytuje resztki jedzenia i tłuszcz. Jeśli go nie czyścisz, zamienia się w klejącą masę, która staje się wylęgarnią bakterii i źródłem nieprzyjemnego zapachu.

Po oczyszczeniu filtra i dna możesz posypać dno cienką warstwą sody oczyszczonej, a następnie włączyć krótki program. Soda pomaga neutralizować zapachy i częściowo ogranicza rozwój biofilmu.

3. Czyszczenie ramion spryskujących i gorący cykl „na pusto”

Ramiona spryskujące mają małe otwory, które łatwo blokują się tłuszczem, kamieniem i drobnymi resztkami. To z kolei pogarsza skuteczność mycia.

• Raz w miesiącu wyjmij ramiona (najczęściej wystarczy je przekręcić lub odczepić zgodnie z instrukcją).
• Przepłucz je pod bieżącą wodą, a zatkane dysze udrożnij wykałaczką lub cienkim drucikiem.
• Po złożeniu zmywarki włącz gorący program „na pusto” – minimum 60°C, lepiej więcej, jeśli sprzęt na to pozwala.
• Zamiast detergentu wsyp do komory na dnie kilka łyżek kwasku cytrynowego, który pomoże rozpuścić kamień w rurach i na elementach wewnętrznych.

Jeden gorący cykl w miesiącu znacząco zmniejsza liczbę mikroorganizmów i rozpuszcza nagromadzony kamień, dzięki czemu pozostałe programy działają skuteczniej.

Jak używać zmywarki, żeby ograniczyć narastanie biofilmu

Oprócz trzech opisanych kroków znaczenie ma też codzienny sposób korzystania ze sprzętu. Niekiedy drobne zmiany robią dużą różnicę w dłuższej perspektywie.

• Nie polegaj wyłącznie na „eko” programach z niską temperaturą; co kilka cykli wybierz tryb z temperaturą 60°C lub wyższą.
• Usuń z naczyń większe resztki jedzenia, zanim trafią do kosza zmywarki – filtr nie będzie się tak szybko zapychał.
• Po zakończeniu mycia nie trzymaj naczyń w zamkniętej komorze przez wiele godzin; uchyl drzwi, aby wilgoć szybko uciekła.
• Jeśli wyjeżdżasz na dłużej, zostaw zmywarkę uchyloną i suchą, najlepiej po wcześniejszym czyszczeniu filtra i uszczelek.

Kto powinien szczególnie zadbać o higienę zmywarki

Dla większości domowników dobrze utrzymana zmywarka nie stanowi większego ryzyka. Większość mikroorganizmów ginie w wysokiej temperaturze, a to, co przetrwa, zwykle nie wywołuje choroby u zdrowej osoby.

Większą ostrożność warto zachować, gdy w domu mieszkają:

• osoby w trakcie leczenia onkologicznego, po przeszczepach lub z bardzo osłabioną odpornością,
• seniorzy z licznymi chorobami przewlekłymi,
• niemowlęta i małe dzieci, szczególnie gdy ich naczynia myje się wyłącznie w zmywarce.

W takich sytuacjach sens ma częstsze uruchamianie gorącego programu „na pusto”, dokładne czyszczenie uszczelek i filtrowanie powietrza w kuchni, na przykład przez regularne wietrzenie zaraz po otwarciu drzwi zmywarki.

Dlaczego sama chemia do zmywarek nie wystarczy

Na rynku dostępne są specjalne płyny i tabletki do czyszczenia zmywarek. Mogą być użyteczne, zwłaszcza do odkamieniania i rozpuszczania tłuszczu w trudno dostępnych miejscach. Nie zastąpią jednak pracy ręcznej.

Biofilm na uszczelkach czy w narożnikach komory wymaga mechanicznego naruszenia – szczotkowania lub ścierania. Dopiero po takim zabiegu detergenty i wysoka temperatura mają szansę dotrzeć do większości mikroorganizmów. W praktyce najlepsze rezultaty daje połączenie: okresowe środki chemiczne plus regularne, proste czyszczenie ręczne.

Warto też mieć świadomość, że sprzęt używany latami bez żadnej pielęgnacji staje się coraz mniej wydajny. Zatkane ramiona spryskujące, oblepiony filtr i gruba warstwa kamienia sprawiają, że zmywarka zużywa więcej wody i prądu, a naczynia wychodzą gorzej domyte. Dbanie o higienę urządzenia to więc nie tylko kwestia zdrowia, ale też żywotności sprzętu i rachunków za media.