To warzywo daje gigantyczne liście już w marcu. Trzeba zdążyć przed końcem lutego

Na większości grządek pod koniec zimy straszy goła ziemia, a u nielicznych ogrodników bujnie rosną już gęste poduchy ciemnej zieleni.

Różnica wcale nie wynika z posiadania szklarni za kilka tysięcy złotych. Sekretem jest konkretna odmiana szpinaku zimowego i bardzo prosta czynność wykonana jeszcze przed końcem lutego, która tworzy mały, sprytny „tunel ciepła” tuż nad ziemią.

Szpinak zimowy, który nie boi się mrozu i rośnie jak na drożdżach

W sklepach ogrodniczych ta odmiana często figuruje jako „Gigant zimowy” (Spinacia oleracea). Nazwa nie jest przesadzona: tworzy szerokie rozety, liście ma grube, mięsiste, soczyście zielone, a przy tym bardzo chrupiące. Roślina nie wybiega szybko w pędy nasienne i znosi temperatury, przy których typowe wiosenne odmiany dawno by się poddały.

Szpinak zimowy dobrze radzi sobie na otwartym terenie do około –6°C, a pod lekką osłoną nawet w okolicach –10°C. Warunek jest jeden: podłoże nie może być zalane wodą. Zbyt mokra, zamarzająca gleba niszczy młode korzenie, a wtedy nawet najodporniejsza odmiana marnieje.

Ten szpinak wykształca silny system korzeniowy. Nawet gdy aktywność mikroorganizmów w ziemi spada, korzenie wciąż wyciągają z podłoża składniki pokarmowe. W chłodzie roślina gromadzi w tkankach więcej cukrów, działających jak naturalny „płyn niezamarzający”. Efekt uboczny jest bardzo przyjemny: liście stają się delikatniejsze w smaku, mniej gorzkie i chętniej jedzone nawet przez dzieci.

Szpinak zimowy nie tylko znosi mróz, ale wykorzystuje każdą chwilę słońca – rośnie powoli, lecz stabilnie, gdy inne warzywa dopiero czekają na wiosnę.

Mikroklimat robi robotę: ekspozycja na południe i prosta osłona

Żeby zebrać pierwsze liście już w marcu lub na początku kwietnia, kluczowe są dwa elementy: miejsce na działce i cienka, przepuszczająca powietrze osłona.

Dlaczego południowa strona ogrodu przyspiesza zbiory

Najlepsze efekty daje wysiew na grządce zwróconej na południe, ewentualnie przy murze lub ogrodzeniu, które cały dzień łapie promienie i kumuluje ciepło. Taki mur działa jak darmowy kaloryfer: nagrzewa się w słoneczne godziny, a po zachodzie słońca oddaje ciepło wprost nad rośliny.

W takiej lokalizacji

• wiatr jest osłabiony, więc liście nie marzną od przeszywających podmuchów,
• ziemia szybciej się nagrzewa,
• szpinak startuje z wegetacją wcześniej niż na otwartej, wietrznej części działki.

„Metoda nordycka” w wersji dla każdego ogrodu

W krajach o chłodnym klimacie ogrodnicy stosują tak zwaną ciepłą pryzmę: warstwę obornika i suchych resztek roślinnych przykrytą ziemią, nad którą stawia się niski inspekt ze szkłem. Rozkładający się materiał podgrzewa podłoże od dołu, więc sadzonki korzystają jakby z naturalnego ogrzewania podłogowego.

W amatorskim ogrodzie wystarczy uproszczona wersja. Zamiast szkła i obornika używa się lekkiego, białego materiału ogrodniczego rozpiętego na pałąkach. Taka osłona:

• zwiększa temperaturę bezpośrednio nad ziemią o 2–4°C,
• chroni przed nocnymi przymrozkami,
• tłumi ulewne deszcze, które mogłyby zniszczyć młode listki,
• pozwala roślinom oddychać – powietrze swobodnie wymienia się pod materiałem.

Najprostszy „trik” z końca zimy to wysiew szpinaku zimowego na grządce zwróconej na południe i natychmiastowe założenie lekkiej osłony na pałąkach.

Kluczowy termin: co trzeba zrobić przed końcem lutego

Szpinak zimowy można wysiewać dwa razy w roku. Główne okno dla plonów zimowo-wiosennych to koniec sierpnia i pierwsza połowa września. Wtedy ziemia jest jeszcze nagrzana, a noce zaczynają się ochładzać. Rośliny tworzą silne korzenie przed nadejściem krótkich dni i bez problemu zimują.

Istnieje jednak druga, bardzo ciekawa opcja dla niecierpliwych – wysiew na przełomie lutego i marca, bez szklarni, wprost do gruntu. Trzeba tylko spełnić kilka zasad:

W podobny sposób da się traktować inne mocne odmiany, takie jak popularne „Monstrueux de Viroflay” czy „Matador”. One też dobrze radzą sobie z chłodem i nadają się do bardzo wczesnych zbiorów.

Podlewanie, pielęgnacja i zbiory liść po liściu

Zimą i wczesną wiosną parowanie jest niewielkie, więc nadgorliwość przy konewce często kończy się stratą siewek. Zbyt mokre podłoże zamarza, a przy każdym mrozie drobne korzenie są miażdżone przez lód.

Jak podlewać, żeby nie „utopić” szpinaku

Najbezpieczniej jest sprawdzać wilgotność palcem. Jeśli ziemia pod wierzchnią warstwą jest delikatnie wilgotna, ale nie kleista, podlewanie można odłożyć. W razie potrzeby lepiej podać niewielką ilość wody wprost pod rośliny, rano, gdy dzień zdąży jeszcze lekko ogrzać liście i glebę.

Dobre rezultaty daje też cienka warstwa ściółki, na przykład z suchych liści albo słomy, na grubość około 10–15 cm. Taki „koc” ogranicza przemarzanie powierzchni, utrzymuje stabilniejszą wilgotność i dokarmia pożyteczne organizmy glebowe.

Wietrzenie osłony i zbieranie pierwszych liści

Gdy słońce przygrzeje, pod materiałem szybko robi się ciepło. Jeśli temperatura w dzień rośnie gwałtownie, rośliny mogą się wyciągać, stawać się blade i wiotkie. W cieplejsze dni warto więc lekko uchylić osłonę z jednej strony, żeby powietrze się wymieniało.

Do zbioru można przystąpić, gdy liście mają 8–10 cm długości. Nie trzeba ścinać całej rośliny. Lepiej postępować inaczej:

• zawsze odrywać najstarsze, największe liście z zewnętrznej części rozety,
• pozostawiać środek rośliny nienaruszony,
• wracać do tej samej kępki co kilka dni, gdy odrosną nowe liście.

Zbiór liść po liściu pozwala utrzymać roślinę przy życiu przez wiele tygodni. Jeden rządek szpinaku może wtedy „nakarmić” kilka rodzin w okresie, gdy inne warzywa wciąż rosną w ślimaczym tempie.

Jak wykorzystać tak wczesny szpinak w planie warzywnika

Szpinak zimowy świetnie sprawdza się jako roślina wstępna. Schodzi z grządki w momencie, gdy przychodzi czas na wysadzenie pomidorów, ogórków, cukinii czy późnej kapusty. Dzięki temu ta sama powierzchnia daje dwa różne plony w jednym sezonie.

Dobre efekty daje łączenie szpinaku z:

• porem – szpinak rośnie między rzędami, zanim pory się rozrosną,
• wczesny czosnek – wykorzystuje inne warstwy gleby, więc nie konkuruje silnie z szpinakiem,
• marchewką – siana wczesną wiosną w tej samej strefie, z której szpinak zniknie jako pierwszy.

Warto też pamiętać, że liście zebrane z roślin przechodzących lekkie chłody są bogate w witaminy, żelazo, magnez i przeciwutleniacze. To porządny zastrzyk świeżej zieleniny w okresie, gdy większość osób wciąż żywi się głównie warzywami z przechowalni.

Dla początkujących ogrodników szpinak zimowy ma jeszcze jedną zaletę: wybacza błędy. Jeśli nie uda się siew sierpniowy, można spróbować siewu pod koniec lutego. Jeżeli pogoda pokrzyżuje plany wiosną, pozostaje jesień. W połączeniu z prostą osłoną daje to realną szansę na własne, duże liście w czasie, gdy na straganach królują wciąż ziemniaki i kapusta z zeszłego roku.