To drzewo z Azji znosi suszę jak kaktus. Ogrodnicy szaleją na wiosnę

Coraz dłuższe okresy bez deszczu niszczą sady i trawniki, a wielu działkowców szuka roślin, które przeżyją lato bez codziennego podlewania.

Jeden z mało znanych w Polsce gatunków – owocowe drzewo pochodzące z Azji – zaczyna robić karierę jako sposób na ogród prawie bez wody. Wytrzymuje upał, mrozy i jałową ziemię, a przy tym rodzi smaczne, zdrowe owoce. Dla osób zmęczonych chorującymi jabłoniami czy czereśniami brzmi to jak mała ogrodnicza rewolucja.

Drzewo na suszę: czym jest jujuba, nazywana też daktylem chińskim

Bohaterem nowych, „suchych” ogrodów jest jujuba (Ziziphus jujuba), często opisywana jako daktyl chiński. To drzewo owocowe od wieków uprawiane w północnych rejonach Chin i w Mongolii. Tam musi radzić sobie z bardzo ostrymi warunkami: zimą temperatura spada do około -25°C, latem potrafi dojść do 40°C, a powietrze jest ekstremalnie suche.

Ten pakiet cech sprawia, że jujuba doskonale wpisuje się w realia coraz gorętszych i bardziej suchych wiosen oraz lata w Europie. Tam, gdzie jabłonie i wiśnie opadają z sił już przy pierwszej fali upałów, jujuba dopiero się rozkręca.

Jujuba łączy trzy cechy rzadkie u drzew owocowych: wysoką odporność na suszę, dużą tolerancję na mróz i bardzo niskie wymagania glebowe.

W południowej Europie znane są już okazy przekraczające sto lat, rosnące bez specjalnej pielęgnacji, często na bardzo suchych, kamienistych działkach. To dobry znak dla osób, które nie planują spędzać całego sezonu z wężem ogrodowym w ręku.

Dlaczego jujuba wygrywa z jabłonią w upalne lato

W naturalnym środowisku jujuba spotyka się z późnymi przymrozkami, suchym upałem i glebą daleką od ideału. Z czasem buduje głęboki system korzeniowy, który szuka wody znacznie niżej niż popularne drzewa z sadów. Dzięki temu po dobrym ukorzenieniu potrzebuje bardzo mało podlewania i wciąż owocuje, kiedy inne gatunki przechodzą kryzys.

Druga mocna strona to zdrowotność. Jak na razie w ogrodach prawie nie notuje się na niej poważnych chorób ani zmasowanych ataków szkodników. W praktyce oznacza to znacznie mniej oprysków i zabiegów ochronnych, co cenią zarówno ogrodnicy ekologiczni, jak i ci po prostu zmęczeni chemią w sadzie.

Jujuba jest też samopylna. Jeden egzemplarz wystarczy, żeby co roku mieć plon – nie ma tu typowej dla wielu drzew „przerwy w owocowaniu” co drugi sezon. To ważne dla małych działek, gdzie trudno zmieścić kilka egzemplarzy jednego gatunku.

Dla osób zakładających ogród w miejscu bez stałego źródła wody, jujuba staje się czymś w rodzaju „ubezpieczenia” na czas suszy.

Jak wyglądają owoce jujuby i do czego się przydają

Owoce jujuby wielkością przypominają śliwkę mirabelkę lub małą oliwkę. W miarę dojrzewania zmieniają kolor z zielonego na brązowoczerwony. Miąższ jest jędrny, lekko mączysty, a w smaku łączy nuty jabłka i daktyla.

• na surowo smakują jak delikatne, słodkawe jabłko,
• po wysuszeniu są bardziej intensywne, słodkie, zbliżone do daktyli,
• nadają się do kompotów, nalewek, dżemów i suszonych mieszanek ziołowych,
• w Azji wykorzystuje się je także w kuchni i tradycyjnej medycynie.

Plon dojrzewa późno – najczęściej od października do listopada, kiedy większość znanych nam owoców już dawno zniknęła z krzaków i drzew. To ciekawy sposób na przedłużenie sezonu zbiorów w ogrodzie.

Gdzie posadzić jujubę, żeby naprawdę „nie chciała wody”

Choć jujuba uchodzi za drzewo prawie niezniszczalne, są warunki, których nie znosi. Największym wrogiem jest mokra, ciężka gleba i zastoiska wody. Jej korzenie potrzebują drenażu i dopływu powietrza, inaczej zaczną chorować.

Na działkach z wysokim poziomem wód gruntowych lepiej wynieść strefę korzeniową wyżej, zakładając podwyższony kopiec lub wzniesioną rabatę. W suchych, piaszczystych ogrodach jujuba czuje się za to jak w domu.

Kiedy i jak sadzić jujubę na działce

Najbezpieczniejszym terminem sadzenia jest wiosna, kiedy ziemia już się ogrzała, a ryzyko silnych mrozów spada. Wtedy korzenie mają kilka miesięcy na rozrost, zanim nadejdzie pierwsza poważna fala upałów.

Instrukcja sadzenia krok po kroku

Sama technika jest podobna jak przy sadzeniu innych ciepłolubnych gatunków, na przykład granatu:

• wykop dołek szerszy i głębszy niż bryła korzeniowa,
• ziemię z dołka wymieszaj z kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem – bez przesady z ilością, to ma być tylko lekkie „podrasowanie”,
• ustaw drzewko tak, aby miejsce szczepienia (zgrubienie nad korzeniami) znalazło się nieco powyżej poziomu gruntu, a szyjka korzeniowa równo z ziemią,
• zasyp dołek, delikatnie ugnieć glebę, aby usunąć puste przestrzenie,
• obficie podlej, nawet jeśli sadzisz gatunek odporny na brak wody,
• na pierwszy sezon ściółkuj ziemię wokół pnia, żeby ograniczyć parowanie.

W pierwszym roku warto pilnować, aby podłoże nie wysychało całkowicie przez długie tygodnie. Po zbudowaniu systemu korzeniowego drzewo odwdzięczy się coraz mniejszym zapotrzebowaniem na wodę.

Sprytny „suchy sad”: jujuba, rokitnik i granat w jednym ogrodzie

W krajach z ograniczeniami w zużyciu wody pojawia się zupełnie nowe podejście do sadów. Zamiast klasycznego zestawu jabłoń–grusza–śliwa, ogrodnicy łączą gatunki, które z założenia radzą sobie bez intensywnego podlewania.

Do jujuby świetnie pasuje rokitnik (Hippophae rhamnoides). To dobrze znany z nadbałtyckich wydm krzew, który równie dzielnie znosi mróz, wiatr i bardzo jałową, piaszczystą glebę. Ma jedną wyjątkową umiejętność: dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi wiąże azot z powietrza i wzbogaca nim glebę wokół siebie.

Rokitnik działa trochę jak naturalny nawóz – poprawia żyzność gleby, z czego korzystają rosnące w pobliżu rośliny, w tym jujuba.

Jego pomarańczowe owoce, określane często jako „superfood”, zawierają bardzo dużo witaminy C i chętnie korzystają z nich ptaki. Dla wielu osób to argument, by wprowadzić ten krzew nie tylko do sadu, lecz także do żywopłotów ochronnych.

Trzecim elementem takiego suchego sadu bywa granat (Punica granatum). Pochodzi z rejonu śródziemnomorskiego i dobrze znosi pełne słońce oraz okresowy brak deszczu. Najlepsze warunki ma na ciepłej, osłoniętej ścianie domu lub w głębi ogrodu, gdzie nie wieje zimny wiatr. W sprzyjającej lokalizacji wytrzymuje spadki temperatury w okolice -10°C.

Ciekawie układa się też kalendarz zbiorów. Rokitnik dojrzewa pod koniec lata, od sierpnia do września. Granat najczęściej we wrześniu i październiku, a jujuba dopiero na przełomie października i listopada. Dzięki temu nawet ogród podlewany minimalnie może dawać świeże, własne owoce przez kilka miesięcy z rzędu.

Na co uważać, planując ogród prawie bez podlewania

Ogród odporny na suszę nie oznacza, że można całkowicie zrezygnować z wody. Młode rośliny – także jujuba, rokitnik czy granat – potrzebują wsparcia w pierwszych sezonach. Dopiero po dobrym ukorzenieniu zaczynają w pełni wykorzystywać swoje „supermoce”.

Warto też przemyśleć rozstaw. Jujuba z czasem tworzy rozłożystą koronę, więc sadzenie jej zbyt blisko innych drzew może skończyć się konkurencją o światło. Dobrą praktyką jest pozostawienie kilku metrów wolnej przestrzeni na boki i zadbanie, aby w pobliżu nie zalegała woda po roztopach czy ulewach.

Dla polskich ogrodników ciekawym kierunkiem staje się łączenie tych odpornych gatunków z rodzimymi roślinami znoszącymi suszę, na przykład z tarniną czy dziką różą. W ten sposób powstaje sad, który nie tylko daje plon, ale też tworzy atrakcyjne siedlisko dla ptaków i owadów, i może funkcjonować nawet tam, gdzie letnie ograniczenia w podlewaniu stają się normą.