Słowenia wprowadza limity na paliwo. Pierwszy taki krok w Unii

Ceny paliw znów szaleją, a w jednym z krajów Unii kierowcy obudzili się z realnym limitem na tankowanie.

Słowenia, popularna trasa tranzytowa między Bałkanami a resztą Europy, jako pierwsza w UE zdecydowała się na oficjalne racjonowanie benzyny i diesla. To reakcja na skok cen po blokadzie kluczowego szlaku naftowego oraz masowy napływ kierowców z sąsiednich państw, którzy zaczęli szturmować miejscowe stacje.

Wojna na Bliskim Wschodzie i zablokowana ropa

Bezpośrednim tłem słoweńskiej decyzji jest konflikt w rejonie Iranu i zamknięcie strategicznego cieśniny, przez którą przepływa około jednej czwartej światowego eksportu ropy. To w praktyce od 12 do 13 milionów baryłek dziennie mniej na globalnym rynku.

Tak duże ograniczenie dostaw przełożyło się na gwałtowny skok cen paliw na rynkach światowych. W wielu państwach wywołało to nerwową reakcję kierowców, kolejki do dystrybutorów i szybkie opróżnianie zbiorników na stacjach.

Słoweński rząd nie ogłosił braku paliwa, lecz prewencyjne racjonowanie, aby chronić zapasy i uspokoić sytuację na stacjach.

Jak wygląda racjonowanie paliwa w Słowenii

Od niedzieli 22 marca w całym kraju obowiązują limity dzienne. Obejmują zarówno kierowców prywatnych, jak i firmy oraz rolników, choć dla nich ustalono wyższe pułapy.

Co istotne, system opiera się na kontroli na poziomie stacji benzynowych. To obsługa dystrybutorów pilnuje, by jedna osoba nie przebiła dziennego limitu. Rząd nie wprowadził kartkowego systemu ani elektronicznej rejestracji każdego tankowania, stawiając na szybką, praktyczną regulację w terenie.

Premier Robert Golob publicznie uspokaja mieszkańców, podkreślając, że magazyny paliwowe w kraju są zapełnione, a wprowadzone limity mają zapobiec panice i nadmiernym zakupom „na zapas”. Władze chcą uniknąć scen znanych z innych kryzysów: kanistrów ustawionych w rzędach przy dystrybutorach i sztucznie wywołanych braków.

Dlaczego akurat Słowenia musiała zareagować tak ostro

Słowenia w tej sytuacji znalazła się w dość specyficznym położeniu. Państwo utrzymuje administracyjnie regulowane ceny paliw, co w okresie skokowego wzrostu notowań ropy na światowych rynkach sprawiło, że stacje nad Adriatykiem stały się wyjątkowo atrakcyjne dla kierowców z sąsiednich państw.

Przy rosnących kosztach w regionie litr benzyny i diesla w Słowenii pozostawał wyraźnie tańszy niż w Austrii czy we Włoszech, co uruchomiło masowe „wycieczki po tanią ropę”.

Różnice w cenach paliwa w regionie

Rząd w Lublanie ustalił górne pułapy cenowe dla podstawowych rodzajów paliw, co przy narastającym kryzysie stworzyło przewagę wobec sąsiadów. Według danych medialnych wyglądało to następująco:

• benzyna Euro-Super 95 w Słowenii – maksymalnie 1,47 euro za litr,
• olej napędowy w Słowenii – maksymalnie 1,53 euro za litr,
• benzyna w Austrii – w okolicach 1,80 euro za litr,
• diesel w Austrii – blisko 2 euro za litr.

Dla kogoś mieszkającego kilka lub kilkanaście kilometrów od granicy to potężna różnica. Przy jednym pełnym baku oszczędność liczona jest w dziesiątkach euro, a przy regularnych dojazdach – nawet w setkach miesięcznie.

Turystyka paliwowa z sąsiednich krajów

Na reakcję kierowców nie trzeba było długo czekać. Na słoweńskich stacjach szybko zaczęły się pojawiać kolumny aut na austriackich i włoskich tablicach. W mediach pojawiło się określenie „turystyka paliwowa” – kierowcy przyjeżdżali nie tylko po to, by zatankować, ale czasem także zrobić zakupy czy zjeść obiad po drodze.

Napływ aut z zagranicy miał kilka skutków:

• wydłużone kolejki na stacjach przy głównych trasach i w rejonach przygranicznych,
• szybsze opróżnianie zbiorników paliwowych, co zwiększało ryzyko lokalnych braków,
• rosnące napięcie między mieszkańcami a kierowcami zza granicy.

Rząd oficjalnie zachęcił operatorów stacji, by wprowadzili jeszcze ostrzejsze ograniczenia specjalnie dla kierowców z zagranicznymi numerami rejestracyjnymi.

Oznacza to, że w praktyce osoba z austriacką albo włoską rejestracją może zatankować mniej niż mieszkaniec Słowenii, nawet jeśli ogólny pułap ustalono na 50 litrów dziennie dla osób prywatnych.

Jak na obcych kierowców patrzą sami Słoweńcy

Słoweńskie media opisują, że społeczeństwo jest w tej sprawie podzielone. Część mieszkańców obszarów przygranicznych, zwłaszcza tych, którzy często stoją w korkach do dystrybutorów, reaguje z irytacją. Uważają, że obcy kierowcy korzystają z niższych cen, a destabilizują sytuację na lokalnych stacjach.

Inni patrzą na sprawę bardziej pragmatycznie. Wskazują, że ruch z zagranicy oznacza dodatkowy pieniądz zostawiony w okolicy. Kierowcy przyjeżdżający zatankować często:

• zatrzymują się na obiedzie w lokalnej restauracji,