Popularne płatki owsiane pod lupą. Badanie wskazuje na wysoki poziom kadmu
Śniadaniowe płatki owsiane uchodzą za symbol zdrowia.
Nowe badanie konsumenckie pokazuje jednak mniej komfortową stronę tej mody.
Naukowcy przeanalizowali kilkanaście popularnych opakowań płatków. W składzie nie znaleziono pestycydów, za to wykryto ślady groźnych metali ciężkich, w tym kadmu.
Co wykazało badanie płatków owsianych
Badanie zlecone przez magazyn konsumencki objęło 12 różnych rodzajów płatków owsianych. Sprawdzono zarówno produkty dużych marek, jak i tańsze propozycje sieci handlowych. W próbie znalazły się płatki ekologiczne i konwencjonalne, gładkie i błyskawiczne.
Celem było sprawdzenie, czy popularny produkt śniadaniowy faktycznie zasługuje na opinię „superzdrowego”. Laboratoria szukały w próbkach przede wszystkim trzech grup zanieczyszczeń: pestycydów, toksyn pleśniowych i metali ciężkich.
Badacze nie znaleźli resztek pestycydów, za to potwierdzili obecność kadmu i innych metali ciężkich w większości analizowanych opakowań płatków owsianych.
Pestycydy – dobra wiadomość dla miłośników owsa
W części dotyczącej pestycydów wyniki okazały się zaskakująco pozytywne. W żadnej z próbek nie wykryto pozostałości środków ochrony roślin, przynajmniej na poziomie mierzalnym przez zastosowane metody analityczne. To sygnał, że producenci płatków owsianych stosują się do rygorystycznych wymogów dotyczących stosowania chemii w uprawach.
Dla konsumentów oznacza to mniejsze ryzyko łączenia różnych pestycydów w diecie, co często budzi obawy przy innych kategoriach żywności, np. owocach i warzywach.
Metale ciężkie – główny powód niepokoju
Znacznie mniej optymistycznie wygląda część badań dotycząca metali ciężkich. Laboratoria szukały śladów czterech pierwiastków: ołowiu, rtęci, arsenu i kadmu. To związki, które mogą odkładać się w organizmie człowieka, a ich nadmiar wiąże się z długoterminowym ryzykiem zdrowotnym.
Największe obawy budzi kadm – metal ciężki, który szczególnie chętnie gromadzi się w nerkach i kościach, a organizm usuwa go bardzo powoli.
Metale ciężkie trafiają do zbóż z gleby, wody i powietrza. Ich obecność wynika zarówno z naturalnych procesów geologicznych, jak i działalności człowieka: intensywnego rolnictwa, przemysłu czy spalania paliw kopalnych. Owies, podobnie jak inne rośliny, chłonie te substancje w trakcie wzrostu, a część z nich pozostaje w ziarnie.
Dlaczego kadm w płatkach owsianych jest problemem
Kadm nie daje żadnych wyczuwalnych objawów w smaku czy zapachu produktu. Nie zmienia też wyglądu płatków. Kłopot polega na tym, że dostarczany regularnie w małych dawkach może z czasem osiągnąć poziom, który zaczyna szkodzić zdrowiu.
Jak kadm działa na organizm
- gromadzi się głównie w nerkach i może uszkadzać ich funkcję
- wpływa na metabolizm wapnia, osłabiając kości
- jest klasyfikowany jako substancja o działaniu rakotwórczym
- jego okres półtrwania w organizmie liczony jest w latach, nie w dniach
Oznacza to, że nawet jeśli dzienne dawki są niewielkie, organizm się ich szybko nie pozbywa. Do tego kadm nie pochodzi tylko z jednego produktu – zjadamy go „po trochu” z różnych źródeł: warzyw, zbóż, orzechów, a u palaczy także z dymu papierosowego.
Ile kadmu trafia na talerz
Pełne liczby z omawianego badania odnoszą się do poziomów mierzalnych w laboratorium, a nie do natychmiastowego przekroczenia norm bezpieczeństwa. W wielu próbkach stężienia mieściły się poniżej dopuszczalnych limitów ustalonych dla produktów zbożowych. Problem pojawia się, gdy taki produkt staje się główną bazą codziennych posiłków.
| Źródło kadmu w diecie | Przykładowe produkty | Co zwiększa ryzyko |
|---|---|---|
| Produkty zbożowe | płatki owsiane, pszenne, pieczywo, kasze | jedzenie dużych porcji codziennie przez lata |
| Warzywa i rośliny strączkowe | szpinak, sałata, fasola, ciecierzyca | uprawa na glebach silnie zanieczyszczonych |
| Inne źródła | dym papierosowy, zanieczyszczone powietrze | palenie, przebywanie przy ruchliwych drogach |
Specjaliści ds. żywienia podkreślają, że ryzyko rośnie, gdy ktoś opiera całą swoją dietę na jednym produkcie. Popularny scenariusz to owsianka na śniadanie przez 7 dni w tygodniu, a do tego granola lub batoniki owsiane w ciągu dnia.
Czy trzeba wyrzucić płatki owsiane z kuchni
Wyniki badania mogą brzmieć groźnie, ale dietetycy nie sugerują całkowitej rezygnacji z owsa. Płatki wciąż dostarczają błonnika, beta-glukanów, witamin z grupy B i składników mineralnych. Pomagają stabilizować poziom glukozy i dają długotrwałe uczucie sytości.
Klucz leży w urozmaiceniu jadłospisu – płatki owsiane powinny być jednym z wielu zbóż w diecie, a nie jedyną bazą śniadań przez cały rok.
Jak bezpieczniej jeść płatki owsiane
- zmieniaj rodzaj zbóż: jednego dnia owsianka, innego kasza jaglana, płatki żytnie lub pieczywo pełnoziarniste
- sięgaj po różne marki zamiast trzymać się przez lata jednej
- czytaj raporty i testy konsumenckie – pozwalają wychwycić produkty z niższym poziomem zanieczyszczeń
- unikaj przejadania się „fit” batonikami czy musli, które też bazują na owsie
- dbaj o źródła wapnia i żelaza w diecie, bo ich odpowiednia ilość może ograniczać wchłanianie kadmu
Co mogą zrobić producenci i regulatorzy
Sprawa metali ciężkich w żywności nie dotyczy tylko pojedynczych firm. To szerszy problem związany ze stanem środowiska i intensyfikacją rolnictwa. Producenci płatków owsianych mogą jednak podjąć kilka kroków, aby obniżyć poziom kadmu w swoich produktach.
Kontrola surowca i gleb
Firmy mogą wybierać dostawców z regionów o mniejszym zanieczyszczeniu gleb, regularnie badać surowiec i promować praktyki rolnicze zmniejszające kumulację metali ciężkich. Niektóre odmiany owsa wchłaniają mniej pierwiastków toksycznych – selekcja takich odmian staje się stopniowo jednym z kierunków w hodowli roślin.
Ustawodawcy z kolei stopniowo zaostrzają normy dla metali ciężkich w żywności. Coraz częściej obejmują nimi nie tylko gotowe produkty, ale też pasze, nawozy i środki używane w rolnictwie, aby ograniczyć problem u źródła.
Jak samodzielnie zmniejszać kontakt z metalami ciężkimi
Codzienny konsument nie ma wpływu na skład gleby, ale może trochę odciążyć organizm. Dietetycy zwracają uwagę na kilka prostych kroków: urozmaicanie zbóż, mycie warzyw, wybieranie ryb z wiarygodnych źródeł, rezygnacja z palenia. Dobrze zbilansowana dieta z dużą ilością warzyw, owoców, białka i zdrowych tłuszczów pomaga lepiej znosić kontakt z niewielkimi dawkami zanieczyszczeń.
Warto też pamiętać, że żaden produkt sam w sobie nie jest zbawieniem ani zagrożeniem. Płatki owsiane pozostają wartościową częścią jadłospisu, o ile traktujemy je rozsądnie. Zamiast codziennie tej samej miski owsianki można wprowadzić rotację: raz owies, raz kasza, innym razem pełnoziarnisty chleb z dodatkiem białka i warzyw. Taka zmiana zmniejsza ekspozycję na jeden konkretny metal ciężki i przy okazji poprawia ogólną jakość diety.
