Nowy „baby dinozaur” z Korei nazwany jak bohater kreskówki

Na małej koreańskiej wyspie naukowcy natknęli się na szkielet niewielkiego dinozaura, który zaskoczył ich dużo bardziej, niż się spodziewali.

To nie tylko pierwszy od kilkunastu lat nowy gatunek dinozaura z Korei Południowej, ale też rzadki przypadek, gdy z tamtejszych skał udaje się wydobyć fragmenty czaszki. A do tego zwierzak otrzymał imię pochodzące z ukochanej kreskówki wielu Koreańczyków.

Kreskówkowy idol, który stał się naukową inspiracją

W Korei Południowej kultowy status ma zielony, psotny „dziecięcy” dinozaur Dooly – bohater serialu animowanego, znany tam od pokoleń. Badacze, którzy natrafili na niewielkiego, młodocianego dinozaura na wyspie Aphae, szybko dostrzegli podobieństwo: prawdziwe zwierzę także było małe i wciąż rosło.

Nowy gatunek otrzymał nazwę Doolysaurus huhmini – na cześć kreskówkowego Dooly’ego i jednego z najbardziej zasłużonych badaczy koreańskich dinozaurów, Mina Huh.

To pierwsza od około 15 lat oficjalnie opisana nowa forma dinozaura z tego kraju. Dla miejscowych naukowców to sygnał, że w tamtejszych skałach kryje się więcej skarbów, niż przypuszczali, tylko trudno je wydobyć klasycznymi metodami.

Ukryty szkielet w twardej skale

Gdy zespół paleontologów zobaczył skamieniałość po raz pierwszy, nie wyglądała spektakularnie. Widać było kończynę i kilka kręgów – z punktu widzenia paleontologii to i tak sporo, lecz nic nie zapowiadało większej sensacji.

Sytuacja zmieniła się dopiero po wykorzystaniu technologii mikro-CT, czyli bardzo dokładnej tomografii rentgenowskiej. Skan wykonano w wyspecjalizowanej pracowni w Teksasie.

Dzięki obrazowaniu mikro-CT badacze zorientowali się, że wewnątrz bloku skalnego kryje się znacznie więcej kości, w tym rzadkie fragmenty czaszki.

Skała, w której „uwięziono” Doolysaura, jest wyjątkowo twarda i ręczne oczyszczanie mogłoby zająć całe lata, a przy tym zniszczyć delikatne elementy anatomiczne. Skanowanie pozwoliło zajrzeć do środka bez czekania dekady i bez ryzyka uszkodzenia cennego materiału.

Technologia zmienia sposób pracy paleontologów

Tomografia komputerowa coraz częściej staje się podstawowym narzędziem przy badaniu małych dinozaurów czy praprzodków ptaków, zamkniętych w twardych skałach. W przeszłości wiele takich okazów uznawano za „zbyt kłopotliwe” do przygotowania. Teraz wystarczy kilka godzin w skanerze, aby zobaczyć ukryte w nich szczegóły.

Dla Koreańczyków ma to ogromne znaczenie. Znani są głównie z imponujących śladów dinozaurów: tropów, gniazd czy jaj. Prawdziwe kości trafiają się zdecydowanie rzadziej. Przypadek Doolysaura pokazuje, że część okazów może po prostu tkwić głęboko w skale, niewidoczna gołym okiem.

Jak wyglądał Doolysaurus i co o nim wiemy

Nowy dinozaur żył mniej więcej od 113 do 94 milionów lat temu, w środkowej kredzie. Badacze przyporządkowali go do grupy zwanej thescelosauridami – niewielkich, dwunożnych roślino- lub wszystkożerców znanych z Azji Wschodniej i Ameryki Północnej.

• tryb życia: zwinny, dwunożny biegacz, raczej ofiara niż drapieżnik,
• wielkość osobnika z wyspy Aphae: mniej więcej jak duży indyk,
• szacowany rozmiar dorosłego osobnika: około dwukrotnie większy,
• wiek w chwili śmierci: około dwóch lat,
• budowa ciała: delikatny szkielet, lekka czaszka, długie kończyny tylne.

Badacze porównują młodego Doolysaura do nieco „puchatego” jagnięcia. Wynika to z przynależności do grupy, w której podejrzewa się obecność nitkowatych okryw na ciele – czegoś pomiędzy klasyczną łuską a pierzem. Nie ma jeszcze bezpośrednich śladów takiej struktury u tego osobnika, ale jego bliscy krewni bywali przedstawiani w podobny sposób.

Dlaczego wiadomo, że to „dziecko”?

Aby sprawdzić, czy zwierzę osiągnęło dorosłość, naukowcy zbadali cienki przekrój kości udowej. W kościach tworzą się charakterystyczne „pierścienie wzrostu”, trochę jak w pniu drzewa. Liczba i wygląd takich struktur wskazują zarówno wiek, jak i tempo wzrostu.

W przypadku Doolysaura wzór w kości potwierdził, że mamy do czynienia z osobnikiem młodocianym, który ciągle intensywnie rósł.

Kamienie w żołądku, które zdradziły tajemnicę

Jednym z najciekawszych elementów tej skamieniałości okazały się gastrolity – niewielkie kamyki znalezione w okolicy brzucha dinozaura. Takie kamienie zwierzęta celowo połykają, by pomagały im w rozdrabnianiu pokarmu w żołądku.

Kilkadziesiąt kamyków skupionych w jednym miejscu wskazało nie tylko na dietę Doolysaura, ale też na to, że jego ciało nie zostało całkowicie rozszarpane przez padlinożerców przed zagrzebaniem w osadzie.

Gdyby zwłoki zostały mocno rozczłonkowane, lekkie kamyki rozsypałyby się w różne strony. Tymczasem pozostały razem, jakby wciąż tkwiły w żołądku. To zasugerowało, że szkielet może być lepiej zachowany, niż wskazywałby początkowy ogląd kilku kości nóg.

Na podstawie obecności gastrolitów i ich rozmieszczenia badacze wysnuli jeszcze jeden wniosek: Doolysaurus prawdopodobnie był wszystkożercą. Kamienie tego typu pojawiają się często u zwierząt, które łączą w diecie rośliny, bezkręgowce i drobne kręgowce.

Nowa szansa dla koreańskiej paleontologii

Korea Południowa od lat słynie z licznych stanowisk z odciskami łap dinozaurów, ich gniazd i jaj. Twarde skały osadowe, w których zachowały się ślady, nie sprzyjały wydobywaniu delikatnych kości. Znalezisko z wyspy Aphae pokazuje, że w tych samych formacjach mogą kryć się niemal kompletne szkielety młodych zwierząt.

Naukowcy, którzy uczestniczyli w badaniach Doolysaura, zdobyli praktyczne doświadczenie w analizie danych z mikro-CT. Deklarują, że wykorzystają teraz tę metodę w szerszej skali, badając inne bloki skalne z potencjalnymi skamieniałościami.

Naukowe fakty spotykają popkulturę

Nazwanie nowego dinozaura imieniem kreskówkowego bohatera to nie tylko sympatyczny gest. To także skuteczny sposób, by przyciągnąć uwagę osób, które na co dzień nie śledzą doniesień naukowych. W Korei niemal każdy kojarzy Dooly’ego – teraz, przy okazji medialnych wzmianek o Doolysaurusie, wiele osób po raz pierwszy usłyszy o nowoczesnych metodach badania skamieniałości.

Dzięki temu paleontologia zyskuje dodatkowego „ambasadora”. Młodzi fani animacji mogą zainteresować się badaniami, a dorośli, którzy wychowali się na kreskówce, inaczej spojrzą na dawne skały i ich zawartość.

Dlaczego małe dinozaury są tak cenne dla nauki

Szkielety młodych osobników trafiają się rzadziej niż dorosłych. Są delikatniejsze, łatwiej ulegają zniszczeniu, a ich drobne kości łatwiej przeoczyć. Każdy taki przypadek pozwala naukowcom śledzić, jak zmieniały się proporcje ciała, budowa kończyn i czaszki od stadiów młodzieńczych do dorosłych.

U dinozaurów, które prawdopodobnie były aktywne, wszystkożerne i szybkie, analiza różnych etapów dorastania może wiele powiedzieć o ich zachowaniu, strategiach przetrwania i roli w ekosystemie. Doolysaurus dodaje ważny element do tej układanki – w dodatku z dobrze zlokalizowanymi gastrolitami i rzadkimi fragmentami głowy.

Co może wydarzyć się dalej

Badacze planują wrócić na wyspę Aphae, aby szukać kolejnych okazów. Skoro jeden niemal kompletny szkielet ukrywał się w niepozornym bloku skały, istnieje szansa, że niedaleko znajdują się następne „niewidzialne” dinozaury. Teraz, uzbrojeni w doświadczenie z mikro-CT, naukowcy będą podchodzić do takich bloków ostrożniej, zanim dotknie ich jakiekolwiek dłuto.

Dla czytelników z Polski ta historia to ciekawy przykład, jak połączenie popkultury, zaawansowanej technologii i żmudnej pracy w terenie potrafi całkowicie zmienić nasze spojrzenie na dawne ekosystemy. Jeden niewielki „baby dinozaur” stał się pretekstem do rozwinięcia nowych metod, a jednocześnie przypomniał, że nawet w dobrze przebadanych regionach wciąż czekają na odsłonięcie kolejne prehistoryczne zwierzęta – czasem bardzo niepozorne, a naukowo niezwykle cenne.