Niewinna „praca nad sobą”, która napędza lęk i przygnębienie

Coraz więcej osób analizuje swoje myśli i emocje, licząc na wewnętrzny spokój.

Tymczasem rośnie… lęk, napięcie i smutek.

Nowe opracowanie badań psychologicznych pokazuje, że na pewnym etapie intensywne grzebanie w sobie nie poprawia samopoczucia, lecz wiąże się z większym nasileniem objawów lękowych i depresyjnych. A to, co często sprzedaje się jako „głęboką samoświadomość”, bywa zwykłą, wyniszczającą ruminacją.

Co naprawdę zbadali naukowcy

Analiza opublikowana w piśmie „Current Psychology” objęła dane 12 496 dorosłych z różnych krajów. Badacze przyjrzeli się powiązaniu między nawykiem intensyjnego rozmyślania o sobie a zdrowiem psychicznym u osób bez rozpoznanych zaburzeń psychiatrycznych.

Zastosowali tzw. podwójny model zdrowia psychicznego. Rozdziela on dwa wymiary:

• pozytywny – poziom dobrostanu, satysfakcji z życia, poczucia własnej wartości,
• negatywny – nasilenie objawów lękowych i depresyjnych.

Dzięki temu można zobaczyć, czy intensywne myślenie o sobie faktycznie pomaga czuć się lepiej, czy tylko zwiększa cierpienie psychiczne.

Silna tendencja do skupiania się na swoich myślach i emocjach praktycznie nie wiąże się z większym szczęściem, za to koreluje z wyższym poziomem lęku i depresji.

Dlaczego nadmierna introspekcja nie daje szczęścia

Badacze przeanalizowali setki wyników kwestionariuszy mierzących skłonność do autoanalizy. Wnioski mogą zaskakiwać osoby, które żyją w klimacie „pracy nad sobą” i rozwoju osobistego.

Brak zysku po jasnej stronie psychiki

Jeśli spojrzeć na pozytywne wskaźniki – dobrostan, satysfakcję z życia, samoocenę – statystyka jest bezlitosna: osoby, które intensywnie analizują siebie, wcale nie deklarują, że są bardziej zadowolone z życia niż te, które robią to w umiarkowany sposób.

Innymi słowy, bardzo częste rozmyślanie o sobie wydaje się neutralne dla szczęścia: nie podnosi samooceny ani poczucia spełnienia. Obietnica „im więcej pracy wewnętrznej, tym będziesz szczęśliwszy” nie znajduje potwierdzenia w tych danych.

Za to po ciemnej stronie jest wyraźny koszt

Sytuacja zmienia się, kiedy naukowcy patrzą na stronę negatywną – objawy lękowe i depresyjne. Tu korelacja jest już wyraźna. Im mocniejsza skłonność do intensywnej autoanalizy, tym większe ryzyko zgłaszania:

• natrętnych, przygnębiających myśli,