Masz zatkane uszy w samolocie? Ten prosty trik może uratować lot

Start, lądowanie, a w uszach narastający ból i nieprzyjemne „zatkanie”.

Wielu pasażerów zna to aż za dobrze.

Zmiany ciśnienia w kabinie samolotu potrafią zamienić lot w męczarnię, zwłaszcza przy katarze czy alergii. Istnieje jednak prosta technika, używana także przez lekarzy i nurków, która często szybko przynosi ulgę.

Dlaczego uszy wariują podczas lotu

Główna przyczyna problemu jest prosta: ciśnienie na zewnątrz samolotu zmienia się szybciej niż ciśnienie w jamie ucha środkowego. Błona bębenkowa zaczyna się wyginać, a my czujemy rozpieranie, pełność, czasem kłujący ból i przytłumiony słuch.

Organizm ma wbudowany mechanizm wyrównywania ciśnienia – to trąbka słuchowa, czyli tzw. trąbka Eustachiusza. Łączy ona ucho środkowe z nosogardłem. Gdy się otwiera, powietrze może swobodnie przepływać, a ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej się wyrównuje.

Problem pojawia się wtedy, gdy trąbka słuchowa nie otwiera się prawidłowo. Dzieje się tak zwłaszcza gdy:

• mamy katar lub infekcję górnych dróg oddechowych,
• cierpimy na silne alergie z obrzękiem śluzówek,
• zmagamy się z przewlekłymi problemami zatok,
• śluzówka nosa i gardła jest już podrażniona i obrzęknięta.

Poczucie „zatkanego ucha” w samolocie rzadko oznacza poważną chorobę. To zwykle kwestia szybkiej zmiany ciśnienia i chwilowo zablokowanego naturalnego kanału wentylacji ucha.

Proste triki przed „ciężką artylerią”

Zanim sięgniemy po bardziej zaawansowane manewry, warto wykorzystać to, co mamy dosłownie „wbudowane” – ruchy żuchwy i odruch połykania. One same często wystarczą, by trąbka słuchowa się otworzyła.

Ruch żuchwy działa jak pompka

Laryngolodzy podkreślają, że ruchy szczęki pomagają odblokować kanał łączący ucho z gardłem. W praktyce oznacza to, że podczas startu i lądowania dobrze jest:

• dużo ziewać – nawet na siłę,
• żuć gumę bezcukrową,
• ssać twarde cukierki,
• rozmawiać zamiast milczeć z zaciśniętymi ustami.

Te czynności wzmacniają pracę mięśni podniebienia i gardła, które mechanicznie „pociągają” trąbkę słuchową, ułatwiając otwarcie jej światła.

Połykanie jako naturalny wyrównywacz ciśnienia

Za każdym razem, gdy połykamy ślinę, w nosogardle uruchamia się złożony zestaw mięśni. Część z nich łączy się z trąbką słuchową. Dlatego linie lotnicze często rozdają cukierki – nie z sympatii, lecz po to, by zmusić pasażerów do częstszego połykania.

Regularne ziewanie, przełykanie śliny i żucie gumy w krytycznych momentach lotu to pierwszy, najprostszy „zestaw ratunkowy” na zatkane uszy.

Na czym polega manewr Valsalvy

Gdy proste metody nie wystarczają, można przejść do techniki, którą lekarze określają jako manewr Valsalvy. Brzmi naukowo, ale wykonanie jest dość intuicyjne.

W skrócie polega to na krótkim, kontrolowanym „wydmuchu” powietrza przy zatkanym nosie i zamkniętych ustach. Taki impuls zwiększa ciśnienie w nosogardle. Jeśli wszystko przebiega prawidłowo, trąbka słuchowa otwiera się, a powietrze dostaje się do ucha środkowego, wyrównując ciśnienie.

W udanym manewrze wiele osób słyszy charakterystyczne „kliknięcie” lub „pyknięcie” w uchu, a uczucie zatkania zwykle szybko słabnie.

Jak wykonać manewr bezpiecznie krok po kroku

Klucz tkwi w słowie „delikatnie”. Zbyt mocne parcie nic nie daje, za to może nasilić dyskomfort.

Manewr Valsalvy ma przypominać krótki impuls, a nie długie, siłowe parcie. Jeżeli musisz naprawdę mocno „cisnąć”, robisz to za ostro.

Kiedy uważać z wyrównywaniem ciśnienia

Nie każda sytuacja nadaje się do intensywnego „pompowania” powietrza do nosa. Gdy błony śluzowe są mocno obrzęknięte, kanał bywa niemal całkowicie zablokowany i powietrze nie ma szans się przebić.

Lot z katarem – czy to dobry pomysł?

Przy przeziębieniu, zapaleniu zatok lub nasilonej alergii ryzyko bólu ucha w samolocie wyraźnie rośnie. Śluzówka puchnie, wydzielina zalega, a trąbka słuchowa zamyka się jak drzwi na łańcuch. W takiej sytuacji można rozważyć:

• krótko działający, obkurczający spray do nosa użyty przed startem i lądowaniem,
• specjalne zatyczki do uszu zaprojektowane do lotów, które wolniej przepuszczają zmiany ciśnienia,
• przesunięcie lotu, jeśli ból uszu był wcześniej bardzo silny lub doszło do powikłań.

Stosując leki, warto trzymać się zaleceń z ulotki lub lekarza. Sięganie po kilka różnych preparatów „na wszelki wypadek” może skończyć się skutkami ubocznymi, a wcale nie musi poprawić komfortu ucha.

Sygnały, że warto odpuścić intensywne manewry

Jeśli podczas próby wyrównania ciśnienia pojawia się ostry, przeszywający ból, zawroty głowy, krwawienie z nosa lub nagłe, niemal całkowite pogorszenie słuchu, trzeba przerwać. To sygnały alarmowe, przy których przydatna jest konsultacja laryngologiczna, a nie kolejne próby „przepchania” trąbki słuchowej.

Silny ból ucha, który nie ustępuje po lądowaniu albo nasila się, najlepiej skonsultować z lekarzem. Szczególnie gdy towarzyszą mu zawroty głowy albo wyciek z ucha.

Co jeszcze może pomóc uchem w samolocie

Osoby regularnie latające wypracowują często własne zestawy nawyków. Kilka praktycznych wskazówek sprawdza się u wielu pasażerów:

• pij wodę małymi łykami przy starcie i lądowaniu, by wymusić częste połykanie,
• unikaj zasypiania dokładnie na czas zniżania – wtedy uszy nie wyrównują ciśnienia na bieżąco,
• u dzieci zachęcaj do picia z butelki, ssania smoczka lub żucia przekąsek podczas zmiany wysokości,
• przy skłonności do przewlekłych problemów z uszami omawiaj z laryngologiem planowany lot z wyprzedzeniem.

Warto też pamiętać, że u małych dzieci trąbka słuchowa jest krótsza i ustawiona pod innym kątem niż u dorosłych. Dlatego maluchy częściej reagują płaczem podczas lądowania. Tu manewr Valsalvy nie wchodzi w grę, za to jeszcze ważniejsze jest ssanie, picie i tulenie, które odwraca uwagę od dyskomfortu.

Dlaczego nie lekceważyć przewlekłych kłopotów z uszami

Jeśli po każdym locie uszy długo „dochodziły do siebie”, słuch był przytłumiony przez wiele godzin, a ból pojawia się regularnie, organizm wysyła wyraźny sygnał ostrzegawczy. Przyczyną może być przerost migdałka gardłowego, przewlekłe zapalenie zatok, uczuleniowe zapalenie błony śluzowej nosa lub inne zaburzenia drożności trąbki słuchowej.

Laryngolog może sprawdzić stan błony bębenkowej, drożność trąbki, wykonać proste badanie słuchu. Czasem wystarczy dobra kontrola alergii, czasem leczenie zatok, a w niektórych przypadkach zabieg poprawiający wentylację ucha. Dzięki temu każdy kolejny lot staje się znacznie spokojniejszy.

Manewr Valsalvy pozostaje więc użytecznym narzędziem, ale nie zastąpi rozwiązania przewlekłego problemu. Warto traktować go jako jedną z technik, które pomagają przeżyć start i lądowanie bez bólu, a nie jako magiczną sztuczkę na wszystkie kłopoty z uszami.