Czy naprawdę warto pić mleko na co dzień? Naukowcy pokazują zaskakujące skutki

Nowe badania z USA dorzucają do tej dyskusji coś jeszcze: wpływ mleka i sera na nasz mikrobiom jelitowy, czyli zestaw bakterii, który w dużej mierze steruje zdrowiem całego organizmu.

Małe badanie, głośny wniosek: mleko a różnorodność bakterii w jelitach

W Baylor College of Medicine w Houston naukowcy przyjrzeli się 34 dorosłym obserwowanym przez cztery lata. Uczestnicy mieli wykonywane kolonoskopie w 2013 i 2017 roku oraz szczegółowo opisywali, jak często sięgają po mleko, jogurt czy ser.

Analiza, opublikowana w lutym 2025 r. w czasopiśmie „Nutrients”, skupiła się na jednym pytaniu: jak regularne picie mleka i jedzenie sera wiąże się z różnorodnością flory jelitowej oraz obecnością konkretnych bakterii, m.in. z rodzaju Bacteroides?

Naukowcy zaobserwowali, że dorośli pijący mleko często mieli bardziej zróżnicowany mikrobiom jelitowy niż osoby, które w większym stopniu stawiały na ser.

Kierująca analizą gastroenterolożka Li Jiao tłumaczy, że produkty mleczne są ciekawym „poligonem badawczym” z dwóch powodów: część z nich (np. jogurt, niektóre sery) jest fermentowana, a przy tym cały czas trwa spór o to, czy mleko faktycznie służy zdrowiu, czy raczej mu szkodzi. To skłoniło jej zespół do zbadania nie ogólnych opinii, ale konkretnych efektów biologicznych.

Co daje codzienne picie mleka jelitom dorosłego człowieka

W badanej grupie osoby, które deklarowały regularne sięganie po mleko, miały bardziej urozmaicony zestaw bakterii jelitowych. W praktyce oznacza to większą liczbę gatunków i bardziej złożoną „sieć zależności” między nimi.

Specjaliści podkreślają, że różnorodny mikrobiom zachowuje się jak dobrze zróżnicowany las: po „katastrofie” – infekcji, antybiotyku czy nagłej zmianie diety – odbudowuje się szybciej i stabilniej.

Bogatsza flora bakteryjna wiąże się na przykład z:

• lepszą odpornością na infekcje,
• większą stabilnością po antybiotykoterapii,
• sprawniejszym trawieniem i metabolizmem,
• mniejszym ryzykiem przewlekłego stanu zapalnego.

Wnioski badaczy nie oznaczają, że samo mleko działa jak cudowny „reset jelit”, ale sugerują, że jego regularna obecność w diecie może sprzyjać mikrobiomowi bardziej niż wyłączne stawianie na ser.

Ser pod lupą: mniej różnorodna flora, ale ciekawy szczegół

Osobny wątek dotyczył miłośników sera. U osób, które jadły go często, flora jelitowa była mniej różnorodna, co z pozoru brzmi niekorzystnie. Jednocześnie u tych samych osób pojawiała się niższa liczba bakterii z rodzaju Bacteroides.

Bacteroides to naturalni mieszkańcy jelit. Niektóre ich odmiany wspierają trawienie i produkcję ważnych związków, inne są wiązane z infekcjami, a nawet z rakiem jelita grubego. Dlatego interpretacja wyników badań nie jest prosta.

Badacze podkreślają, że poszczególne gatunki z rodzaju Bacteroides mogą działać zarówno korzystnie, jak i szkodliwie. Sam spadek ich ogólnej liczby nie mówi jeszcze, czy to dla nas wyraźnie dobre, czy złe.

Ta część pracy sugeruje raczej, że warto patrzeć na mikrobiom bardziej szczegółowo. Nie wystarczy policzyć bakterii i ogłosić werdykt – potrzebne jest rozróżnienie konkretnych gatunków i ich ról w organizmie.

Dlaczego w ogóle przejmować się mikrobiomem?

Polskie i międzynarodowe instytucje naukowe od lat przypominają, że bakterie jelitowe sterują znacznie większą liczbą procesów niż samo trawienie. Według danych zebranych m.in. przez Inserm, mikrobiom wpływa na:

Zaburzenie składu i funkcji mikrobiomu – określane jako dysbioza – wiąże się z większym ryzykiem m.in. chorób autoimmunologicznych, stanów zapalnych jelit, zespołu jelita drażliwego czy otyłości. Stąd tak duże zainteresowanie żywnością, która może tę bakteryjną równowagę przesuwać w korzystną stronę.

Jak te wyniki mają się do zaleceń żywieniowych?

Z punktu widzenia codziennej diety jeden wniosek pozostaje niezmienny: ogólne rekomendacje nie ulegają nagłemu odwróceniu. Program narodowy zajmujący się żywieniem już teraz zakłada, że:

• dorośli powinni sięgać po dwie porcje produktów mlecznych dziennie,
• dzieci – po trzy porcje.

Omawiana praca nie podważa tych zaleceń. Raczej dodaje nową warstwę wyjaśnień: pokazuje, że regularne picie mleka może mieć znaczenie nie tylko dla kości, ale także dla różnorodności flory jelitowej. Zwraca też uwagę, że różne produkty z tej samej grupy (mleko vs. ser) mogą działać inaczej.

Badanie nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Osoby z nietolerancją laktozy, alergią na białka mleka czy chorobami jelit nadal powinny ustalać dietę z lekarzem lub dietetykiem.

Mleko, ser i jelita w praktyce: co może zrobić zwykły konsument

Wielu dorosłych ogranicza mleko z obawy o wzdęcia czy biegunki, a jednocześnie bez oporu sięga po sery. W świetle opisywanych danych warto przyjrzeć się temu nawykowi spokojniej.

Kilka prostych wskazówek, które mogą pomóc:

• Jeśli dobrze tolerujesz mleko, rozważ regularne małe porcje zamiast całkowitej rezygnacji.
• Różnicuj źródła nabiału: mleko, fermentowane jogurty, kefir, różne rodzaje sera.
• W przypadku problemów trawiennych spróbuj mleka bez laktozy zamiast wykluczać całą grupę produktów.
• Pamiętaj, że wpływ na mikrobiom mają też warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste – nie tylko nabiał.

Dla osób, które z przyczyn zdrowotnych nie mogą pić mleka, kluczowe staje się zadbanie o inne źródła wapnia i białka oraz produkty bogate w błonnik rozpuszczalny, który karmi „dobre” bakterie jelitowe.

Kilka zastrzeżeń, o których warto pamiętać

Omawiane badanie obejmowało jedynie 34 dorosłych, a więc bardzo niewielką grupę. Wyniki pokazują interesujące powiązania, ale nie dają stuprocentowej pewności, że to wyłącznie mleko czy ser odpowiadają za zaobserwowane różnice w mikrobiomie. Styl życia, inne elementy diety, przyjmowane leki – wszystko to również może wpływać na skład bakterii jelitowych.

To jeden z powodów, dla których naukowcy mówią o potrzebie kolejnych analiz, na większych populacjach i z dokładniejszym podziałem na gatunki bakterii. Mikroflora jelitowa działa jak skomplikowany ekosystem i trudno ją opisać jednym prostym hasłem typu „dobre” lub „złe” jedzenie.

Jak myśleć o mleku w erze mody na „bez nabiału”

W ostatnich latach rośnie popularność diety roślinnej i napojów roślinnych udających mleko. Część osób odstawia nabiał profilaktycznie, nawet bez diagnozy nietolerancji laktozy czy alergii. Opisywane badania pokazują, że całkowite wyeliminowanie mleka nie musi być jedyną drogą i że ten produkt może w niektórych przypadkach wspierać różnorodność jelitowego ekosystemu.

Z drugiej strony napoje roślinne także można wzbogacać w wapń i białko, a ich wpływ na mikrobiom dopiero zaczyna być analizowany. Klucz polega na świadomym bilansowaniu diety, a nie na ślepym podążaniu za modą. Dla części osób dobrze dobrane mleko – klasyczne, bez laktozy lub fermentowane – może okazać się elementem sprzyjającym jelitom, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu bogata w rośliny, urozmaicona kuchnia.

W praktyce rozsądnym podejściem jest obserwowanie reakcji własnego organizmu, korzystanie z aktualnych zaleceń żywieniowych i traktowanie takich badań jak drogowskaz, który pomaga lepiej rozumieć, co dzieje się w naszym wnętrzu po szklance mleka czy porcji sera.