Czy grupa krwi B sprzyja cukrzycy typu 2? Lekarz wyjaśnia ryzyko

Cukrzyca typu 2 nie zawsze wynika wyłącznie z diety i braku ruchu.

Coraz częściej pod lupę trafiają też nasze geny i grupa krwi.

Najnowsza analiza kilkudziesięciu badań sugeruje, że osoby z grupą krwi B mogą mieć nieco wyższe ryzyko zachorowania. Eksperci uspokajają jednak: styl życia wciąż znaczy tu znacznie więcej niż to, co mamy wpisane w dowodzie krwiodawcy.

Grupa krwi B a cukrzyca typu 2: co pokazały badania

Przegląd opublikowany w czasopiśmie BMC Medicine objął 51 prac naukowych, które razem opisywały 270 różnych powiązań między grupami krwi a rozmaitymi chorobami. Naukowcy przeliczyli dane od nowa, oceniając ich jakość, wielkość prób i ryzyko błędów statystycznych.

Z całego tego materiału wyróżniło się jedno powiązanie uznane za naprawdę solidnie udokumentowane: związek między grupą krwi B a większym ryzykiem cukrzycy typu 2.

Autorzy pracy wyliczyli, że osoby z grupą B mają średnio o 28 procent wyższe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 w porównaniu z populacyjną średnią.

Aby dojść do takiego wniosku, badacze sprawdzali między innymi:

• czy wyniki różnych badań były do siebie zbliżone,
• jak liczne były analizowane grupy pacjentów,
• czy można było wskazać powtarzające się błędy lub zafałszowania,
• na ile dane powiązanie ma szansę potwierdzić się w przyszłych badaniach.

Po przejściu przez ten filtr właśnie relacja: „grupa krwi B – cukrzyca typu 2” okazała się najbardziej wiarygodna statystycznie. Nie oznacza to, że inne grupy krwi są „bezpieczne”, a B jest „skazana” na chorobę, ale że w tej grupie nieco częściej może dochodzić do rozwoju zaburzeń gospodarki cukrowej.

Dlaczego grupa krwi może mieć związek z cukrzycą

Badacze od lat wiedzą, że antygeny z układu ABO to nie tylko etykietki na krwinkach ważne przy transfuzjach. Te białka biorą udział w wielu procesach w organizmie, które pośrednio łączą się z metabolizmem glukozy.

Antygeny grup krwi wpływają m.in. na stan zapalny, funkcjonowanie śródbłonka naczyń, skłonność do krzepnięcia krwi i różne procesy metaboliczne. Niewielkie różnice w tych obszarach mogą przekładać się na odmienny „grunt” pod rozwój cukrzycy typu 2.

W uproszczeniu: grupa krwi może kształtować pewien biologiczny profil organizmu. U osób z grupą B profil ten może sprzyjać nieco większej podatności na zaburzenia związane z glukozą i insuliną. Nie jest to jednak czynnik samowystarczalny – bez innych obciążeń choroba zwykle się nie pojawia.

Marker, a nie wyrok

Lekarze podkreślają, że grupa krwi to raczej wskaźnik pośredni niż przyczyna z rodzaju „masz B, więc zachorujesz”.

Grupa krwi może pełnić rolę biologicznego markera, który sygnalizuje pewne predyspozycje, ale sam w sobie nie wystarczy, żeby wywołać chorobę. Potrzebne są jeszcze czynniki środowiskowe i styl życia.

Co więcej, część dotychczasowych badań miała ograniczenia – na przykład obejmowała wyłącznie kobiety lub populacje z jednego kraju. Trwają prace, które mają sprawdzić, czy to powiązanie utrzyma się w różnych regionach świata i u obu płci.

Grupa krwi to dodatek. Znacznie groźniejszy jest kanapowy tryb życia

Nawet jeśli podwyższone ryzyko o 28 procent brzmi groźnie, trzeba zestawić je z innymi czynnikami. I tu skala robi wrażenie.

Widać wyraźnie, że to, co jemy i ile się ruszamy, potrafi zwiększyć ryzyko cukrzycy znacznie mocniej niż jakakolwiek literka w rubryce „grupa krwi”. Do tego dochodzą:

• nadwaga i otyłość,
• wiek powyżej 45–50 lat,
• cukrzyca u bliskich krewnych,
• nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe,
• przebyta cukrzyca ciążowa lub zespół policystycznych jajników.

W praktyce to masa ciała, aktywność fizyczna, dieta i obciążenia rodzinne wielokrotnie silniej kształtują ryzyko zachorowania niż różnice między grupami krwi.

Wniosek jest dość trzeźwy: nawet osoba z „teoretycznie gorszą” grupą B może z dużą szansą uniknąć cukrzycy, jeśli zadba o codzienne nawyki. A ktoś z inną grupą, kto latami źle się odżywia i nie rusza, może zachorować bez żadnych problemów.

Masz grupę B? Oto, co realnie możesz zrobić

Grupy krwi nie da się zmienić, ale można mocno wpłynąć na tak zwany teren metaboliczny, czyli to, jak organizm radzi sobie z glukozą, tłuszczami i stanem zapalnym. Lekarze rekomendują, by osoby z dodatkowymi obciążeniami (rodzinna historia choroby, nadwaga, wysokie ciśnienie) traktowały te zalecenia szczególnie serio.

Najważniejsze nawyki ochronne przy cukrzycy typu 2

Kilka elementów stylu życia wyjątkowo skutecznie zmniejsza ryzyko cukrzycy – niezależnie od grupy krwi:

• Utrzymanie prawidłowej masy ciała – nawet 5–7 procent spadku wagi u osoby z nadwagą potrafi zdecydowanie poprawić wyniki glukozy.
• Regularny ruch – celem jest chociaż 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, np. szybkie spacery, rower, pływanie.
• Dieta bogata w błonnik – warzywa, owoce, pełne ziarna i rośliny strączkowe spowalniają wchłanianie cukru.
• Ograniczenie produktów silnie przetworzonych – słodyczy, słodzonych napojów, fast foodów, gotowych dań i wędlin typu parówki czy boczek.
• Kontrola parametrów zdrowotnych – ciśnienia tętniczego, trójglicerydów, cholesterolu, poziomu glukozy na czczo i po posiłku.
• Badania przesiewowe – szczególnie u osób z nadwagą, po 40. roku życia lub z cukrzycą u rodziców bądź rodzeństwa.

Nawet jeśli należysz do grupy podwyższonego ryzyka, odpowiednia dieta, ruch i regularne kontrole mogą na wiele lat odsunąć lub wręcz zapobiec rozwojowi cukrzycy typu 2.

Czy powinniśmy badać grupę krwi „pod kątem cukrzycy”?

Informacja o grupie krwi zwykle pojawia się w dokumentacji medycznej przy okazji zabiegów, ciąży lub oddawania krwi. Na razie specjaliści nie traktują tej informacji jako narzędzia do rutynowego szacowania ryzyka cukrzycy.

Bardziej liczy się standardowy pakiet, który każdy lekarz rodzinny zna na pamięć: masa ciała, obwód w pasie, wiek, ciśnienie, nawyki żywieniowe i rodzinne przypadki choroby. Grupa krwi może w przyszłości trafić na listę czynników pomagających dokładniej dopasować profilaktykę, ale obecnie to wciąż ciekawostka naukowa z potencjałem, a nie gotowy schemat postępowania.

Co ta wiedza zmienia dla zwykłego pacjenta

Dla osoby, która właśnie dowiaduje się, że ma grupę B, kluczowe pytanie brzmi: „czy muszę się bardziej bać?”. Odpowiedź lekarzy jest zwykle wyważona: może warto być odrobinę bardziej czujnym, dbać o profilaktykę, ale nie żyć w poczuciu nieuchronnej choroby.

Praktyczny przykład: jeżeli ktoś z grupą B ma już nadwagę, mało się rusza i w rodzinie występuje cukrzyca, to informacja o grupie krwi może być dodatkową motywacją, by nie odkładać zmian „na kiedyś”. Dla osoby szczupłej, aktywnej, z dobrymi wynikami badań rola tej informacji będzie niewielka.

Warto też pamiętać, że nauka w tej dziedzinie ciągle idzie naprzód. Za kilka lat powstaną kolejne prace, które być może doprecyzują, w jakich populacjach i przy jakich innych czynnikach grupa B rzeczywiście wiąże się z wyraźnie większym ryzykiem. Już dziś mamy jednak wystarczająco mocne dane, by stwierdzić jedno: niezależnie od literki na karcie dawcy krwi, to codzienne decyzje przy talerzu i w kwestii ruchu w największym stopniu decydują o tym, czy cukrzyca typu 2 pozostanie jedynie statystyką z raportu, czy realnym rozpoznaniem w karcie pacjenta.