Arabia Saudyjska przyhamowuje szalony projekt Mukaab. Co dalej z „miastem w kostce”?

Teraz gigantyczny projekt niespodziewanie ląduje na hamulcu.

Budowa futurystycznego Mukaab – ogromnego, sześciennego „miasta w mieście” – została wstrzymana, gdy władze zaczęły liczyć realne koszty swoich ambicji i przesuwać pieniądze na bardziej opłacalne inwestycje.

400‑metrowa kostka, która miała przebić Empire State Building

Mukaab to jeden z najbardziej spektakularnych pomysłów związanych z programem Vision 2030. Arabia Saudyjska zapowiedziała stworzenie nowego futurystycznego centrum Rijadu – New Murabba, a w samym jego sercu miał stanąć właśnie ten budynek. Projekt zakładał potężny, sześcienny gmach o długości 400 metrów z każdej strony.

Według założeń wewnątrz miał powstać całkowicie zamknięty „mikroświat”: przestrzenie mieszkalne, biura, hotele, obiekty rozrywkowe i rekreacyjne, wszystko przykryte jedną gigantyczną konstrukcją. Władze mówiły, że w Mukaab mogłoby mieszkać nawet 400 tysięcy osób, a skala budynku pozwoliłaby zmieścić w nim około dwudziestu Empire State Buildings.

Mukaab miał zostać największym pojedynczym budynkiem, jaki kiedykolwiek postawił człowiek – i nową wizytówką Rijadu w erze po ropie.

Wstępnie zakładano, że budowa zakończy się około 2030 roku, czyli dokładnie w momencie, gdy Arabia Saudyjska chce ogłosić pierwsze spektakularne efekty modernizacji kraju.

Budowa zatrzymana, termin przesunięty na 2040 rok

Według źródeł cytowanych przez agencję Reuters, prace przy Mukaab zostały zatrzymane po etapie wstępnych robót ziemnych. Wykopano już ogromny dół pod fundamenty, lecz kolejne etapy – konstrukcja samego budynku – nie ruszyły zgodnie z pierwotnym planem.

Powód jest prozaiczny: pieniądze. Arabia Saudyjska uruchomiła pakiet projektów infrastrukturalnych i futurystycznych o łącznej wartości około 925 miliardów dolarów. Po pierwszym entuzjazmie pojawiło się pytanie, które inwestycje faktycznie się zwrócą, a które są tylko kosztownymi wizjami na folderach promocyjnych.

Według szacunków, Mukaab nie został anulowany, lecz przesunięty – nowy, roboczy termin ukończenia konstrukcji to okolice 2040 roku.

W praktyce oznacza to kilkunastoletnie opóźnienie i bardzo realne ryzyko, że projekt będzie stopniowo przycinany, zmieniany lub wręcz trafi do zamrażarki na dłużej. Władze szukają teraz oszczędności i wolą przesunąć środki tam, gdzie zysk polityczny i ekonomiczny pojawi się szybciej.

Priorytet: Expo 2030, mundial 2034 i turystyka

Rijad stara się o organizację dużych imprez i chce w krótkim czasie zbudować bazę infrastrukturalną, która przyciągnie turystów oraz inwestorów. W praktyce oznacza to zmianę kolejności projektów. Na górze listy pojawiły się:

• inwestycje powiązane z Expo 2030 – rozbudowa miasta, infrastruktura transportowa, nowe obiekty targowe i konferencyjne,
• projekty przygotowujące kraj do mistrzostw świata w piłce nożnej w 2034 roku, w tym stadiony i zaplecze hotelowe,
• ogromne kompleksy turystyczne, na przykład strefa rozrywkowa Qiddiya pod Rijadem.

To właśnie te przedsięwzięcia mają zapewnić szybki napływ gości z zagranicy i zbudować wizerunek kraju jako nowego centrum turystyki i rozrywki na Bliskim Wschodzie. W takiej układance Mukaab wygląda na projekt bardziej wizerunkowy niż pilny.

New Murabba – futurystyczne centrum miasta na razie na pół gwizdka

Mukaab jest kluczową częścią wizji New Murabba – zupełnie nowego centrum Rijadu, które ma kosztować około 50 miliardów dolarów. Plan obejmuje cały „pakiet” inwestycji: stadion, muzeum, uczelnię, centra handlowe, kina i ogromne strefy spacerowe.

Mimo wstrzymania prac nad samą kostką, idea New Murabba nie zniknęła. Bardziej klasyczne obiekty – stadion czy zabudowa mieszkaniowa – łatwiej dostosować do zmieniających się budżetów i etapować w czasie. To Mukaab, jako najbardziej szalony i najdroższy fragment, stał się pierwszą ofiarą cięć.

Nie tylko Mukaab. Problemy także z projektem The Line

Mukaab to nie jedyny mega‑projekt, który traci tempo. Arabia Saudyjska wyhamowała również przy „The Line” – futurystycznej, liniowej zabudowie o długości 170 kilometrów, zaplanowanej w pustynnym regionie Neom. Konstrukcja miała tworzyć wąskie, wysokie miasto‑korytarz z ultra nowoczesnymi technologiami i minimalnym śladem środowiskowym.

Według przecieków skala inwestycji jest obecnie mocno redukowana. Zamiast pełnych 170 kilometrów, na początek może powstać jedynie niewielki fragment. Koszty okazały się tak wysokie, że nawet kraj dysponujący gigantycznymi dochodami z ropy musi wprowadzić korekty.

Zawieszenie Mukaab i ograniczenie The Line pokazuje, że saudyjskie mega‑projekty wchodzą w etap weryfikacji: wizja zderza się z tabelkami w Excelu.

Ekonomia po ropie: marzenia kontra budżet

Wszystkie te inwestycje łączy jeden cel: przygotować kraj na czasy, gdy ropa nie będzie już gwarantem bogactwa. Władze chcą iść śladem Dubaju, który postawił na turystykę, nieruchomości i usługi, budując od podstaw zupełnie nowy model gospodarki.

Mimo tego ropa wciąż odpowiada za około 40 procent saudyjskiego PKB. Kiedy jej cena pozostaje stosunkowo niska, wpływy do budżetu przestają nadążać za rosnącymi kosztami mega‑projektów. Skutek: trzeba wybierać, które wizje są realne, a które można odłożyć na „lepsze czasy”.

Kontrowersje religijne: podobieństwo do Kaaby

Mukaab wywołał w Arabii Saudyjskiej emocje nie tylko ze względu na koszty. Wiele osób zwracało uwagę na jego kształt i symbolikę. Gigantyczna sześcienna konstrukcja w Rijadzie skojarzyła się części społeczeństwa z Kaabą – najświętszym miejscem islamu w Mekce.

Dla części wiernych budowa monumentalnej, komercyjnej „kostki” przypominającej święty budynek była zbyt daleko idącą prowokacją. Krytycy mówili o braku szacunku i spłycaniu religijnej symboliki. Władze konsekwentnie utrzymywały, że to tylko nowoczesna forma architektoniczna, ale dyskusja nie ucichła.

Spór o Mukaab pokazał, jak trudno w tym kraju balansować między agresywną modernizacją a tradycją religijną, która nadal silnie kształtuje nastroje społeczne.

Co oznacza wstrzymanie Mukaab dla dalszej modernizacji

Dla obserwatorów z zewnątrz decyzja o przyhamowaniu budowy Mukaab jest sygnałem, że Vision 2030 wchodzi w bardziej pragmatyczną fazę. Zamiast mnożenia spektakularnych wizji futurystycznych miast, Riyad skupia się na projektach, które mogą szybko przynieść realny ruch turystyczny i polityczne korzyści – takich jak duże imprezy sportowe czy światowe wystawy.

Z punktu widzenia mieszkańców może to oznaczać mniejszą liczbę ekstremalnych eksperymentów architektonicznych, a większy nacisk na zwykłą infrastrukturę miejską, usługi i nowe miejsca pracy. Dla firm budowlanych z całego świata to z kolei sygnał, że kontrakty w regionie będą bardziej selektywne, z większą presją na rentowność i terminy.

Przykład Mukaab warto oglądać jak lekcję z zarządzania ambicją na skalę państwa. Gdy rząd próbuje w kilka lat przeskoczyć kilka dekad rozwoju, nieuchronnie dochodzi do korekt. Niektóre inwestycje zostają okrojone, inne zamrożone, jeszcze inne ruszają pełną parą, bo wiążą się z międzynarodowymi zobowiązaniami. Dla Polski, która przygląda się transformacjom gospodarek surowcowych, to ciekawy punkt odniesienia: pokazuje, że nawet przy niemal nieograniczonych zasobach finansowych sensowna kolejność i selekcja projektów wciąż mają ogromne znaczenie.