16‑latka z świetnym świadectwem odrzucona 28 razy. Co poszło nie tak?

Miała maturę zdobytą dwa lata przed rówieśnikami, średnią ponad 15 i wzorowe oceny, a mimo to dostała serię bolesnych odmów.

Historia francuskiej licealistki Mathilde Hironde pokazuje, jak bezduszny potrafi być system rekrutacji na studia. Mimo imponującego dorobku – skok klasy w podstawówce, znakomite wyniki i masa aktywności dodatkowych – algorytmy i komisje jednej z najważniejszych państwowych platform naboru na studia po prostu ją odrzuciły. Aż 28 razy.

Genialna nastolatka, która zawsze była „tą najlepszą”

Mathilde pochodzi z departamentu Seine-et-Marne pod Paryżem i od początku edukacji wyprzedzała kolegów. Już w pierwszej klasie szkoły podstawowej się nudziła, więc rodzice – po rozmowie z nauczycielami – zgodzili się na przyspieszenie i przeniesienie jej o rok wyżej. To oznaczało, że cały etap szkolny przechodziła szybciej niż rówieśnicy.

W prywatnym gimnazjum Sainte-Thérèse w Ozoir-la-Ferrière utrzymywała średnią na poziomie 18/20 i praktycznie nie wypadała z trójki najlepszych w klasie. Proponowano jej kolejny przeskok klasy, tym razem w gimnazjum, ale odmówiła – bała się zbyt dużej różnicy wieku z innymi uczniami.

W liceum szło jej równie dobrze. Średnia 16/20, pochwały po każdej radzie pedagogicznej, solidne wyniki z egzaminów z języka francuskiego – 12 punktów na piśmie i 18 na ustnym. Do tego była zaangażowana w życie szkoły: pełniła funkcję wiceprzewodniczącej samorządu i regularnie reprezentowała liceum.

Mathilde łączyła bardzo dobre wyniki w nauce z intensywnym życiem poza szkołą: trenowała gimnastykę, sędziowała zawody i prowadziła treningi w weekendy.

Rodzice są nauczycielami, więc edukacja od zawsze była w jej domu priorytetem. Dziewczyna długo myślała, że sama zostanie nauczycielką, chociaż rodzice delikatnie namawiali ją, żeby rozejrzała się też za innymi ścieżkami kariery.

Zmiana zainteresowań: od matematyki do nauk społecznych

W pierwszej klasie liceum wybrała rozszerzoną fizykę, matematykę i przedmiot humanistyczny łączący literaturę z filozofią. Z czasem doszła do wniosku, że matematyka pociąga ją głównie dlatego, że przychodzi jej bez trudu, a nie przez autentyczną pasję.

Dlatego w klasie maturalnej zrezygnowała z fizyki, zostając przy matematyce oraz bloku humanistycznym i dorzucając przedmiot związany z prawem i instytucjami publicznymi. Coraz bardziej ciągnęło ją w stronę polityki, aktualnych wydarzeń i nauk społecznych.

Pod względem formalnym jej profil wyglądał świetnie: znakomite oceny, wysoki poziom zajęć, szerokie zainteresowania. Do tego dochodził fakt, że maturę zdawała w wieku 16 lat, czyli dwa lata wcześniej niż większość francuskich uczniów.

Parcoursup – francuski „wąski gardło” po maturze

We Francji bramą do większości kierunków na uczelniach i w szkołach wyższych jest scentralizowana platforma rekrutacyjna działająca na poziomie państwa. To na niej maturzyści składają swoją listę życzeń – od prestiżowych klas przygotowawczych po studia licencjackie na uniwersytetach.

System działa częściowo w oparciu o algorytmy, a częściowo o decyzje komisji rekrutacyjnych poszczególnych szkół i uczelni. Dla uczniów bywa on nieprzejrzysty: nie wiedzą, jakie czynniki naprawdę przeważyły, gdy jedni kandydaci dostają zaproszenia, a inni – odmowę.

Oficjalnie platforma ma wzmacniać zasadę równości szans. W praktyce wielu uczniów odbiera ją jako loterię, w której trudno zrozumieć logikę decyzji.

Mathilde przygotowała się do wyboru kierunku bardzo dokładnie. Chodziła na targi edukacyjne, czytała opisy programów, analizowała wymagania. Zdecydowała się na ambitne, mocno selekcyjne ścieżki: klasy przygotowawcze typu B/L (łączące nauki humanistyczne, społeczne i ekonomiczne), podwójne licencjaty z historii i nauk politycznych, socjologię, specjalne programy interdyscyplinarne, a także renomowane instytuty nauk politycznych.

Szok: 28 odmów i tylko dwie propozycje

Początek czerwca 2024 roku miał być dla niej startem nowego etapu. Zamiast tego czekał ją cios. Po zalogowaniu się na platformę zobaczyła niemal wyłącznie czerwone komunikaty: „odmowa”. W sumie – 28 negatywnych odpowiedzi.

Nie spodziewała się takiego scenariusza, zwłaszcza w przypadku kilku klas przygotowawczych, które według szkolnych doradców powinny być dla niej dostępne. Szczególnie zabolała ją sytuacja, gdy do tej samej klasy dostała się koleżanka z roku o bardzo podobnym profilu ocen i zainteresowań.

W całej tej serii porażek pojawiły się tylko dwie jaśniejsze kropki: propozycja miejsca w klasie przygotowawczej B/L w liceum Jacques-Amyot oraz przyjęcie na licencjat z socjologii na uniwersytecie Gustave-Eiffel. Po rozmowie z rodzicami wybrała klasę przygotowawczą, licząc, że daje ona szersze możliwości na przyszłość.

Rodzice byli znacznie bardziej zestresowani niż sama Mathilde. Rozmawiali o rekrutacji praktycznie każdego dnia, martwiąc się, czy córka w ogóle znajdzie miejsce zgodne z ambicjami.

Na ironię zakrawa fakt, że dosłownie dzień przed rozpoczęciem roku szkolnego odezwało się inne prestiżowe liceum z wolnym miejscem w wymarzonym programie. Decyzja przyszła jednak tak późno, że logistycznie było już bardzo trudno się przenieść – miała podpisane dokumenty, plan zajęć, zakwaterowanie.

Matura w wieku 16 lat i gorzki smak sukcesu

W tym samym czasie Mathilde zdawała maturę. Zakończyła ją ze średnią 15,2, co we francuskim systemie ocen oznacza poziom „dobry z wyróżnieniem”. Tak wysoki wynik w tak młodym wieku to osiągnięcie, które zwykle otwiera wiele drzwi.

W jej przypadku dyplom stał się raczej symbolem pewnej sprzeczności: oficjalnie – uczennica sukcesu, w praktyce – osoba, która w ważnym momencie usłyszała głównie „nie”. Zderzenie z mechanizmami rekrutacji pokazało, że sama suma średnich i wyróżnień nie daje gwarancji.

Nowy start w klasie przygotowawczej

We wrześniu Mathilde stawiła się w liceum Jacques-Amyot, gdzie rozpoczęła dwuletnią klasę przygotowawczą B/L. Ten typ programu w realiach francuskich jest czymś pomiędzy liceum a studiami – intensywny, ale silnie uporządkowany, z dużą liczbą godzin i małymi grupami.

Dziewczyna szybko zauważyła, że tryb pracy przypomina rozszerzone liceum, co dało jej poczucie bezpieczeństwa po emocjonalnej huśtawce związanej z rekrutacją. Nie ma jednego, konkretnego konkursu na oku – rozważa kontynuację studiów na kierunkach społecznych, być może socjologii lub nauk politycznych.

W wynikach w nowej klasie plasuje się mniej więcej w środku stawki. Jak sama przyznaje, pracuje solidnie, ale przestała obsesyjnie gonić za byciem „najlepszą za wszelką cenę”. To dla niej nowość, ale też element dojrzewania – nauczyła się, że wartością jest regularna praca, a nie wyłącznie miejsce w rankingu.

Z czasem zaczęła patrzeć na swoją aktualną szkołę jak na dobre przejście między liceum a uczelnią – miejsce, które uczy samodzielności, ale nie rzuca od razu na głęboką wodę uniwersyteckich masówek.

Czego uczy historia Mathilde?

• systemy rekrutacji oparte na algorytmach bywają nieprzewidywalne, nawet dla prymusów
• oceny to tylko jeden z wielu czynników w selekcji na studia
• warto mieć kilka realistycznych scenariuszy zamiast jednego „marzenia”
• dobrze przygotowany plan B może okazać się później lepszy niż pierwotny wybór

Dyskusja we Francji: gdzie kończy się meritokracja

Przypadek Mathilde nie jest we Francji jednostkowy. Co roku media opisują historie bardzo dobrych uczniów, którzy po serii odmów zastanawiają się, co właściwie zrobili „nie tak”. Rodzice i nauczyciele podnoszą pytania o przejrzystość kryteriów, a sami maturzyści mówią o ogromnej presji psychicznej.

Szczególnie trudne stają się sytuacje, w których dwie osoby z tego samego liceum, o zbliżonych wynikach i profilu, dostają skrajnie różne odpowiedzi. Wtedy łatwo o poczucie niesprawiedliwości, zazdrość, a nawet konflikt w klasie.

Wnioski dla rodziców i uczniów w Polsce

Choć ta historia dotyczy Francji, dla polskich czytelników może być cennym ostrzeżeniem przed zbyt idealistycznym myśleniem o systemach rekrutacji. Algorytmy polskich uczelni czy systemy elektroniczne również kierują się zestawem kryteriów, których kandydat nie zawsze w pełni rozumie.

Uczniowie z wysokimi ocenami często zakładają, że to „załatwia sprawę”. Tymczasem w grę wchodzą jeszcze limity miejsc, struktura naboru, preferencje uczelni dla określonych profili oraz zwykłe statystyczne zawirowania, np. wyjątkowo silny rocznik kandydujący w tym samym czasie na ten sam kierunek.

Rozsądniej więc planować ścieżkę edukacyjną szerzej: obok kierunków z najwyższej półki dorzucić kilka mniej oczywistych, ale wciąż ciekawych propozycji. Dobrze też przygotować się na emocjonalne skutki odmowy – nie traktować jej jak oceny swojej wartości, tylko jak efekt skomplikowanej układanki, na którą ma się ograniczony wpływ.

Historia Mathilde pokazuje jeszcze jedną rzecz: nawet jeśli pierwszy wybór nie dojdzie do skutku, można znaleźć sens w innych rozwiązaniach. Dla niej klasa przygotowawcza stała się rodzajem mostu, który ostatecznie może doprowadzić ją do tego, o czym marzyła na początku – pracy nauczycielskiej i zajmowania się naukami społecznymi, tyle że trochę inną drogą, niż pierwotnie zakładała.