Te owoce z supermarketu mają najwięcej pestycydów. Warto je mieć z własnego ogrodu

Współczesne trendy żywieniowe zachęcają do spożywania większej ilości owoców, jednak rzadko zastanawiamy się, jak wiele chemii trafia na nasz talerz razem z tymi pozornie zdrowymi produktami. Badania organizacji zajmujących się bezpieczeństwem żywności jednoznacznie pokazują, że zdecydowana większość owoców z upraw konwencjonalnych zawiera pozostałości środków ochrony roślin. Niektóre gatunki wypadają szczególnie źle pod tym względem i to właśnie one powinny znaleźć się w naszym własnym, najlepiej ekologicznym ogrodzie.

Jemy coraz więcej owoców „dla zdrowia”, a rzadko zastanawiamy się, ile chemii trafia razem z nimi na talerz.

Raporty organizacji zajmujących się bezpieczeństwem żywności pokazują, że zdecydowana większość popularnych owoców z upraw konwencjonalnych zawiera pozostałości środków ochrony roślin. Niektóre gatunki wypadają szczególnie źle i to właśnie one najbardziej opłaca się mieć z własnego, możliwie ekologicznego ogrodu.

Dlaczego w owocach jest tak dużo pestycydów

Plantatorzy sięgają po środki chemiczne z jednego głównego powodu: strach przed stratą plonu. Choroby grzybowe, owady, pleśń podczas transportu – to wszystko sprawia, że przy intensywnej produkcji owoce są pryskane wielokrotnie w sezonie.

Silnie pryskane są zwłaszcza owoce delikatne, cienko skórkowe, szybko psujące się lub wymagające dalekiego transportu.

W owocach znajdują się nie tylko tradycyjne środki owadobójcze czy grzybobójcze, ale też substancje wpływające na układ hormonalny i związki podejrzewane o działanie rakotwórcze. Mycie i obieranie częściowo zmniejsza ich ilość, lecz nie usuwa wszystkiego – szczególnie gdy chemia wniknęła już do miąższu.

10 owoców, które najbardziej opłaca się mieć „bio”

1. Czereśnie – numer jeden na liście

Czereśnie w badaniach wypadają najgorzej. W zdecydowanej większości próbek z upraw konwencjonalnych znajdowano ślady nie jednego, ale kilku różnych środków chemicznych. Wynika to z ich wielkiej wrażliwości na szkodniki.

Największe problemy sprawiają mszyce i muchówka czereśniówka. Drzewa często są opryskiwane praktycznie aż do zbioru, żeby owoce nie robaczywiały i dobrze wyglądały w sprzedaży.

W ogrodzie warto:

• sadzić stare, lokalne odmiany bardziej odporne na choroby,
• wieszać pułapki feromonowe na muchówki,
• chronić owoce siatkami przed owadami i ptakami.

2. Truskawki – smaczne, ale bardzo nasiąkliwe

Truskawka nie ma klasycznej, grubej skórki, tylko delikatną, porowatą powierzchnię. Każdy oprysk bardzo łatwo przenika do środka. Analizy pokazują, że ogromna część partii handlowych zawiera kilka różnych substancji jednocześnie.

Często importuje się truskawki z ciepłych rejonów, gdzie zbiera się je bardzo wcześnie. Żeby wytrzymały podróż i długie leżakowanie, są nie tylko pryskane w czasie wegetacji, ale też zabezpieczane po zbiorze.

Domowa uprawa truskawek jest prosta, nawet w skrzynkach na balkonie. Sadzonki zwykle owocują już w pierwszym sezonie, a wystarczy im nasłonecznione miejsce, regularne podlewanie i ściółka ze słomy lub agrowłókniny.

3. Winogrona – dużo oprysków od krzewu po butelkę wina

Winogrona należą do owoców najczęściej opryskiwanych. Zdarza się, że w jednym gronie wykrywa się kilkanaście różnych pozostałości pestycydów. Te substancje przechodzą później także do soków i wina.

Powód jest dość prosty: winorośl silnie reaguje na mączniaka rzekomego i prawdziwego. W wielu winnicach opryski to rutyna przez całą wegetację, często zapobiegawcza, zanim jeszcze pojawią się objawy choroby.

W przydomowym ogrodzie wystarczy ciepła ściana, solidna kratownica i dostęp do słońca. Warto wybierać odmiany odporne, a dojrzewające kiście osłaniać przed ptakami siatką lub woreczkami z gęstej tkaniny.

4. Jabłka – symbol zdrowia z długą listą zabiegów

Jabłko kojarzy się ze zdrową przekąską, ale w uprawach intensywnych jedno drzewo potrafi być pryskane kilkadziesiąt razy w sezonie. Skórka zatrzymuje tylko część substancji. Obieranie obniża ilość chemii, lecz nie usuwa jej całkowicie.

Producenci walczą głównie z parchem, mączniakiem i gąsienicami owocówek. Bez oprysków większość plonu mogłaby się nie nadawać do sprzedaży, zwłaszcza w standardzie „idealnego” wyglądu.

W ogrodach sprawdzają się stare odmiany o naturalnej odporności. Wiele problemów rozwiązuje biologiczna kontrola: domki dla ptaków, budki dla pożytecznych owadów, pułapki feromonowe na owocówkę i utrzymywanie różnorodności roślinnej w sadzie.

5. Brzoskwinie i nektarynki – cienka skórka, duży kłopot

Brzoskwinie i nektarynki prawie zawsze niosą na sobie ślady intensywnej ochrony. Ich skórka jest bardzo cienka, włosista lub gładka, co nie stanowi bariery dla substancji chemicznych.

Głównym wrogiem jest kędzierzawość liści, choroba, która potrafi zniszczyć plon całkowicie. Stąd liczne opryski wczesną wiosną i często także w trakcie sezonu.

Amatorzy ogrodnictwa mogą:

• sięgać po odmiany uchodzące za mniej podatne na kędzierzawość,
• stosować wyciągi z roślin (np. skrzypu),
• w chłodniejszych rejonach uprawiać brzoskwinie przy ścianie, gdzie pąki mniej cierpią od mrozów i wilgoci.

6. Cytrusy – gruba skórka nie zawsze chroni

Mandarynki, pomarańcze, grejpfruty czy cytryny zwykle przejeżdżają setki lub tysiące kilometrów. Mimo że mają grubą skórę, w badaniach często wykazują wysoką zawartość środków ochrony roślin, w tym tych stosowanych po zbiorze.

Przed magazynowaniem i transportem owoce często kąpie się w roztworach przeciw pleśni i gniciu. Skórka bywa też nabłyszczana i zabezpieczana dodatkowymi preparatami, które nie zawsze nadają się do spożycia.

W Polsce cytrusy można trzymać w donicach. Latem stoją na tarasie albo w ogrodzie, zimą wymagają jasnego, chłodnego pomieszczenia. W takich warunkach da się doczekać własnych, chemicznie „czystszych” owoców.

7. Gruszki – delikatny smak, wrażliwe drzewo

Grusze są bardziej kapryśne niż jabłonie, przez co częściej wymagają zabiegów ochronnych w sadach przemysłowych. Analizy pokazują dużą częstość wykrywania różnych pozostałości pestycydów w tych owocach.

Drzewa cierpią na liczne choroby grzybowe i bakteryjne, a także na ataki owadów uszkadzających owoce i liście. To zachęca plantatorów do oprysków w wielu momentach sezonu.

W przydomowym ogrodzie dobrze pracują formy prowadzone przy ścianach lub rusztowaniach – tzw. palmety. Korona jest wtedy przewiewna, liście szybciej schną po deszczu i choroby mają gorsze warunki rozwoju.

8. Borówki i drobne owoce jagodowe

Do tej grupy zalicza się borówki, maliny, porzeczki, jeżyny oraz inne małe owoce, czasem sprzedawane jako „superfoods”. Mają mnóstwo antyoksydantów, ale jednocześnie są bardzo delikatne i krótkotrwałe.

Plantacje towarowe zabezpiecza się przed pleśnią, owadami i gniciem, a owoce muszą przetrwać transport, pakowanie, często mrożenie. To wszystko sprzyja stosowaniu chemii, także w okresie blisko zbiorów.

W ogrodzie sytuacja wygląda znacznie lepiej. Krzewy łatwo otoczyć siatką przed ptakami, a chwasty ograniczyć ściółką. Borówka wymaga kwaśnej ziemi, ale raz przygotowane stanowisko potrafi plonować latami praktycznie bez chemii.

9. Jeżyny – łatwiejsza uprawa, więcej oprysków na polach

Na plantacjach coraz częściej sadzi się odmiany jeżyn bezkolcowych. Ułatwia to zbiór, ale sprzyja też silniejszej presji chorób i chwastów, na które odpowiada się opryskami i środkami chwastobójczymi.

W próbkach owoców stwierdza się czasem ślady herbicydów, które gromadzą się w maleńkich pestkach. Ich usunięcie przez mycie praktycznie nie wchodzi w grę.

W ogrodzie jeżyny rosną bardzo żywiołowo. Wystarczy mocny drut lub ogrodzenie, po którym będą się wspinać. Odmiany bez kolców są przyjazne w zbiorze, a przy dobrej pielęgnacji dają ogromne ilości owoców bez konieczności stosowania chemii.

10. Melony – wrażliwi przedstawiciele dyniowatych

Melony mają grubą, twardą skórę, lecz ich miękki, soczysty miąższ łatwo choruje na mączniaka i inne infekcje. Rośliny chętnie atakują także szkodniki wysysające soki.

W uprawach intensywnych melony należą do najbardziej „dopieszczonych” środkami ochrony roślin. Substancje dostają się do wnętrza wraz z sokami przewodzącymi, więc nie ogranicza się to tylko do powierzchni skórki.

Na działce melony radzą sobie bardzo dobrze w ciepłych, słonecznych miejscach. Kluczowe jest utrzymanie suchych liści (podlewanie po ziemi, nie po roślinach) oraz gruba warstwa ściółki, zmniejszająca ryzyko gnicia owoców stykających się z podłożem.

Kiedy warto szczególnie szukać upraw ekologicznych

Nie każdy ma ogród czy balkon. W takiej sytuacji można po prostu pewne owoce częściej kupować w wersji z upraw ekologicznych, a inne spokojniej brać z konwencjonalnych plantacji.

Jak ograniczyć chemię w owocach z własnego ogrodu

Uprawa bez syntetycznych środków nie oznacza rezygnacji z plonu. Wymaga raczej zmiany podejścia: akceptacji drobnych uszkodzeń, pracy z naturą i korzystania z prostych narzędzi.

• Wpuść do ogrodu pożyteczne owady – trochę mszyc przyciągnie biedronki i larwy bzygowatych, które z czasem same ustabilizują populację szkodników.
• Regularnie dokarmiaj glebę kompostem, a rośliny staną się odporniejsze i mniej atrakcyjne dla chorób.
• Chroń owoce mechanicznie: siatki przeciw owadom i ptakom, pułapki feromonowe oraz tablice wabiące owady ograniczą potrzebę oprysków.
• Sięgaj po wyciągi z pokrzywy, skrzypu czy gotowe preparaty miedziowe, ale z umiarem i tylko w razie potrzeby.
• Dobieraj odmiany owocowe dopasowane do lokalnego klimatu i rodzaju gleby, najlepiej te tradycyjnie uprawiane w okolicy.

Co jeszcze możesz zrobić jako świadomy konsument

Nie każdy kawałek owocu z pestycydem oznacza od razu chorobę, ale warto rozsądnie zmniejszać codzienną ekspozycję. Wybieranie mniej „problematycznych” gatunków poza sezonem, mycie owoców w ciepłej wodzie z odrobiną sody czy obieranie tych z cienką skórką to proste kroki, które realnie redukują ilość chemii na talerzu.

Dobrym nawykiem jest też urozmaicanie diety. Jeśli zamiast dużych ilości kilku gatunków jemy niewielkie porcje różnych owoców, ryzyko kumulacji konkretnych związków spada. Jeszcze większy sens ma wspieranie lokalnych sadowników, którzy ograniczają opryski i chętnie opowiadają o swoich praktykach. Dzięki temu zyskujemy nie tylko zdrowszy koszyk, ale też realny wpływ na sposób produkcji żywności w naszym otoczeniu.