Burgundia po wiosennych przymrozkach: ulga na razie, prawdziwy stres dopiero przed nimi

Wielkanoc to dla wielu czas poszukiwania czekoladowych jajek, ale dla burgundzkich winogrodników te święta oznaczają nerwowe zaglądanie w prognozy pogody i codzienne obchody winnic. Po dwóch nocach silnego chłodu w departamencie Côte-d’Or przyszła ulga, ale i nowe napięcie: pierwsza fala przymrozków minęła, jednak najbardziej ryzykowny moment sezonu może dopiero nadejść. Gdy po ociepleniu ruszy intensywny wzrost winorośli, każdy kolejny zimny epizod niesie znacznie większe ryzyko zniszczeń.

W wielkanocny weekend turyści będą szukać czekoladowych jajek, a w Burgundii winogrodnicy liczą zmarznięte pąki na krzewach.

Po dwóch nocach silnego chłodu w departamencie Côte-d’Or pojawiła się ulga, ale i nowe napięcie: pierwsza fala przymrozków minęła, natomiast najbardziej ryzykowny moment sezonu może dopiero nadejść, gdy po ociepleniu ruszy intensywny wzrost winorośli.

Przymrozki nie powtórzyły katastrofy z 2021 roku

W burgundzkich winnicach widać już pierwsze ślady strat. Rolnicy mówią o „poważnym ciosie”, ale nie o tragedii na miarę 2021 roku, kiedy w niektórych miejscach niemal całe działki zostały zniszczone przez mróz.

Obecnie uszkodzenia dotyczą głównie części krzewów i wybranych pąków. Najbardziej ucierpiały krzewy chardonnay, które zazwyczaj startują w sezon szybciej niż pinot noir, a więc w momencie nadejścia zimna były bardziej zaawansowane w rozwoju.

Na wielu działkach udział uszkodzonych pąków nie przekracza połowy, a sytuacje zbliżone do 50% uważa się w tym roku za raczej rzadkie.

Dla lokalnych producentów różnica jest zasadnicza. Strata części pąków oznacza obniżenie plonu, ale nadal daje szansę na przyzwoity zbiór. Gdy zamiera większość z nich, dochodzi nie tylko do spadku ilości wina, lecz także do poważnych problemów finansowych i ryzyka bankructw mniejszych gospodarstw.

Dlaczego Côte-d’Or poradziło sobie lepiej niż inne regiony

Obraz sytuacji w Burgundii jest bardzo zróżnicowany. Côte-d’Or wypada korzystniej niż inne obszary słynące z białych win, jak Chablis, i lepiej niż część Szampanii, gdzie termometry pokazały niższe wartości, a szkody są znacznie wyraźniejsze.

Rolnicy i meteorolodzy zwracają uwagę na rodzaj chłodu, który nawiedził winnice. W uproszczeniu wyróżnia się dwa typy przymrozków:

• przymrozek adwekcyjny – pojawia się, gdy nad region napływa bardzo zimna masa powietrza, często połączona z wiatrem,
• przymrozek radiacyjny – tworzy się w czasie bezchmurnej, spokojnej nocy, kiedy grunt szybko traci nagromadzone w dzień ciepło.

Kiedy te dwa zjawiska następują jedno po drugim, rośnie ryzyko poważnych szkód, bo roślina dostaje „podwójny cios”. W tegorocznym epizodzie w Côte-d’Or chłód nie osiągnął tak ekstremalnego poziomu jak kilka lat temu, a część winnic skorzystała z nieco łagodniejszych warunków lokalnych: lepszej cyrkulacji powietrza, ukształtowania terenu czy bliskości lasów, które częściowo łagodzą wiatr.

Najbardziej wrażliwe miejsca: wyżej położone stoki i wilgotne działki

Pierwsze niepokojące symptomy pojawiły się w kilku dobrze znanych wśród specjalistów „punktach krytycznych”. Za bardziej zagrożone uznano między innymi okolice Châtillonnais, wyżej położone stoki tzw. haute côtes oraz winnice w rejonie Nolay.

W tych miejscach kumulowało się kilka czynników niesprzyjających krzewom:

Na niektórych krzewach pąki przybierają rdzawy kolor, co zawsze budzi niepokój. Po rozcięciu widać jednak, że część z nich pozostaje zielona wewnątrz – takie pąki wciąż mają szansę na regenerację. Inne są już martwe i nie wydadzą grona. Ostateczną skalę strat da się ocenić dopiero za kilka, kilkanaście dni.

Ciepło po mrozie – prawdziwy test dopiero nadchodzi

Przymrozki na przełomie marca zatrzymały rozwój winorośli na około tydzień–półtora. Roślina, jakby wstrząśnięta, weszła w stan lekkiego „zawieszenia”. Meteorolodzy zapowiadają natomiast wyraźne ocieplenie: średnie temperatury w okolicach 15°C i wartości dzienne sięgające ponad 20°C.

Skok temperatur po okresie chłodu oznacza gwałtowne przyspieszenie wegetacji. Każdy kolejny zimny epizod po takim starcie niesie znacznie większe ryzyko zniszczeń.

W praktyce oznacza to szybkie przechodzenie przez kolejne fazy rozwojowe – od pękania pąków po rozwinięcie pierwszych liści. Im bardziej otwarte i miękkie tkanki, tym mniej odporne na spadki temperatur. Winogrodnicy obawiają się więc nie tyle minionych nocy, co ewentualnego powrotu chłodu w drugiej części wiosny, kiedy młode przyrosty będą już w pełni odsłonięte.

Co dziś najbardziej zajmuje winogrodników

W najbliższych dniach praca w winnicach przypomina drobiazgowe dochodzenie. Trzeba sprawdzić, w jakim stopniu pąki faktycznie ucierpiały i czy krzew ma szansę odbić z pąków zapasowych. Każda roślina dostaje niejako indywidualną „diagnozę”, bo nawet na jednej działce różnice potrafią być ogromne.

Najbardziej wrażliwe działki

Szczególną uwagę przyciągają w tym momencie:

• winnice o wczesnym przebiegu wegetacji, głównie w prestiżowych apelacjach w okolicach Beaune i Nuits,
• starsze krzewy, które zwykle ruszają wcześniej niż młodsze nasadzenia,
• parcelki położone w zagłębieniach terenu, gdzie chłodne powietrze „osiada” najdłużej.

Decyzje podejmowane dziś – na przykład o cięciu, pozostawieniu większej liczby pąków czy ewentualnym zastosowaniu świec parafinowych lub innej formy ochrony przy kolejnych spadkach temperatur – bezpośrednio przełożą się na plony jesienią.

Cichy wróg: zjawisko filowania kwiatostanów

Nie wszystkie skutki chłodu widać od razu. Specjaliści obawiają się szczególnie zjawiska określanego jako filowanie. Chodzi o nieprawidłowy rozwój kwiatostanów spowodowany długotrwałym wyziębieniem rośliny w kluczowej fazie.

Jeśli w okresie między pękaniem pąka a rozwojem pierwszych liści utrzymują się niskie temperatury, część przyszłych gron rozwija się słabiej. Kwiatostany wydłużają się, są mniej zwarte, a ostatecznie na krzewie pojawia się mniej kiści.

Około 40% przyszłego plonu kształtuje się już w pierwszych tygodniach po ruszeniu soków. Seria zimnych nocy w tym momencie potrafi zmniejszyć zbiory, nawet gdy same pąki przeżyją.

To zjawisko często daje o sobie znać dopiero podczas zbiorów: mniej kiści na roślinie, niższa masa gron, a czasem zaburzenia równowagi między różnymi częściami winnicy. Rolnik widzi, że zbiory są słabsze, choć na wiosnę wszystko wydawało się „w miarę w porządku”.

Wielkanocne jajka kontra lęk o każdy pąk

Kontrast nastrojów jest wyraźny. Dla turystów Burgundia to w tym okresie pocztówkowe obrazki: zielone pagórki, świąteczne koszyki, pierwsze degustacje młodych win. Dla wielu gospodarstw ta sama data oznacza czas nerwowego zaglądania w prognozy i codziennych obchodów winnic w poszukiwaniu śladów uszkodzeń.

Na razie Côte-d’Or uniknęło najczarniejszego scenariusza. Właściciele winnic mówią o mieszance ulgi i niepewności. Z jednej strony widać, że nie doszło do katastrofy na miarę najgorszych lat. Z drugiej – sezon dopiero się rozpędza, a marzec i kwiecień w ostatnich latach coraz częściej potrafią zaskoczyć nieprzewidywalnymi skokami temperatur.

Co oznacza to dla jakości i cen win z Burgundii

Dla konsumentów spoza Francji najważniejsze pytanie brzmi zwykle: czy będzie mniej butelek i czy znów zdrożeją? W przypadku obecnego epizodu przymrozków zbyt wcześnie na jednoznaczną odpowiedź, ale można wskazać kilka możliwych konsekwencji.

• Jeżeli uszkodzenia utrzymają się na poziomie częściowym, spadek plonów może być umiarkowany, a nadrabiać da się go częściowo pracą w winnicy.
• W razie późniejszego powrotu mrozu przy silnie ruszonej wegetacji skala strat może gwałtownie wzrosnąć, co odbije się na ilości wina w obrocie.
• Nawet przy ograniczonych stratach stres roślin może zmienić profil rocznika – kwasowość, koncentrację czy dojrzałość owoców.

W praktyce dla kupujących oznacza to większą nieprzewidywalność. Niektóre apelacje mogą wypuścić mniej butelek i mocniej trzymać ceny, inne – zwłaszcza tam, gdzie przemarzło mniej – pozostaną bliżej dotychczasowych poziomów. Dlatego importerzy i koneserzy coraz baczniej śledzą wiosenną pogodę w regionach winiarskich, bo od niej zaczyna się historia każdego rocznika.

Zmieniający się klimat a strategia ochrony winnic

Coraz częstsze i bardziej niestabilne wiosenne zjawiska pogodowe wymuszają na winiarzach modyfikacje podejścia do uprawy. Jedni inwestują w systemy ochrony przed przymrozkami – świece parafinowe, maszty wiatrowe, zraszacze. Inni zaczynają eksperymentować z wysokością cięcia, terminem przycinania pędów czy doborem klonów o późniejszym ruszeniu wegetacji.

Każde z tych rozwiązań ma swoje ograniczenia. Świece i urządzenia wiatrowe są kosztowne i nie zawsze skuteczne przy adwekcyjnych spadkach temperatur. Zraszacze potrzebują dużych ilości wody, co wywołuje dodatkowe napięcia w okresach suszy. Z kolei zmiana praktyk agrotechnicznych wpływa na styl wina, co w regionach o silnej tradycji bywa trudne do zaakceptowania.

W Burgundii, gdzie pojedyncza działka potrafi mieć wartość małego osiedla, każda wiosenna noc z przymrozkiem staje się testem nie tylko dla roślin, ale i dla całego modelu biznesowego. Dlatego tegoroczne chłody traktuje się jak ostrzeżenie: nawet jeśli tym razem uda się uniknąć wielkich strat, granica bezpieczeństwa przesuwa się coraz bliżej codziennej rzeczywistości winnic.