Limit 50 litrów na dobę. Europa zaczyna racjonować paliwo po kryzysie w Iranie

Po zamknięciu strategicznej cieśniny na Bliskim Wschodzie Europa zaczyna odczuwać skutki.

Pierwsze państwa wprowadzają nadzwyczajne zasady tankowania.

Ceny ropy skoczyły o ponad połowę w zaledwie kilka tygodni, łańcuchy dostaw się napinają, a rządy w Europie reagują w pośpiechu. Jedni ograniczają maksymalną ilość paliwa na klienta, inni próbują ratować kierowców cięciem podatków. Sytuacja zmienia się z dnia na dzień i coraz mocniej dotyka zwykłych kierowców oraz firmy transportowe.

Co wywołało nowy kryzys paliwowy w Europie

Bezpośrednim zapalnikiem jest decyzja Iranu o zablokowaniu cieśniny Ormuz, jednej z najważniejszych morskich dróg naftowych na świecie. Przez ten wąski przesmyk normalnie przepływa około jedna piąta globalnych dostaw ropy. Gdy szlak nagle staje się niedostępny, rynek reaguje błyskawicznie.

Przeczytaj również: Założył małe urządzenie pod maską i tankuje dwa razy taniej

Notowania ropy Brent wzrosły z 73 do 112 dolarów za baryłkę w mniej niż miesiąc. To skok o ponad 50 procent, który niemal automatycznie przekłada się na ceny na stacjach benzynowych. Rafinerie i dystrybutorzy działają z wyprzedzeniem, zabezpieczając się na droższą ropę, więc kierowcy bardzo szybko widzą różnicę na dystrybutorze.

Prawie 20 procent ropy na świecie zwykle przepływa przez cieśninę Ormuz. Jej blokada błyskawicznie podniosła cenę baryłki Brent z 73 do 112 dolarów.

Do tego dochodzi psychologia rynku. Gdy pojawiają się pierwsze informacje o możliwych brakach, ludzie zaczynają tankować „na zapas”, firmy przyspieszają zamówienia, a część kierowców rusza do tańszych sąsiadów. To wystarczy, żeby nawet przy pełnych magazynach wystąpiły lokalne niedobory na stacjach.

Przeczytaj również: Sprzedali jedyną taką Lamborghini Diablo na świecie. Teraz wróciła do nich jak bumerang

Słowenia: twarde limity – 50 litrów dziennie dla kierowcy

Najostrzejsze kroki wprowadziła na razie Słowenia. Rząd w Lublanie ogłosił stan paliwowej mobilizacji i zdecydował się na bezpośrednie limity zakupów. Od niedzieli obowiązuje tam dzienne ograniczenie:

• 50 litrów paliwa na osobę dla kierowców prywatnych,
• 200 litrów na firmę lub odbiorcę uznanego za priorytetowego, jak rolnicy czy służby.

To oznacza, że pełny bak dla większego SUV-a może wymagać już dwóch wizyt na stacji w różne dni. W przypadku małych firm transportowych takie ograniczenie uderza bezpośrednio w możliwość realizowania zleceń na dłuższych trasach.

Przeczytaj również: Dlaczego twój samochód zużywa olej między wymianami

Premier Robert Golob podkreśla, że magazyny paliw w kraju są zapełnione i na razie nie grozi fizyczny brak surowca. Kłopot leży po stronie logistyki i zachowań ludzi. Słoweńcy zaczęli masowo tankować, a na stacje zjeżdżają też kierowcy z sąsiednich państw, chcący skorzystać z wciąż relatywnie korzystnych cen.

Rząd w Lublanie wprowadził dzienny limit 50 litrów na kierowcę, chociaż oficjalnie zapewnia o pełnych magazynach. Problemem stała się panika zakupowa i turystyka paliwowa.

Ekonomiści od lat opisują takie sytuacje jako „panikę zaopatrzeniową”. Nawet gdy zapasy wystarczają, sama obawa przed niedoborem potrafi wywołać realne braki na półkach czy przy dystrybutorach. Słowenia spróbowała przeciąć ten mechanizm od razu, zamiast czekać, aż kolejki i napięcia wymkną się spod kontroli.

Jak limity zmieniają zachowania kierowców

Ograniczenia uderzają w codzienne nawyki. Część mieszkańców zaczyna planować dojazdy do pracy bardziej oszczędnie, część dzieli przejazdy z sąsiadami. Firmy transportowe próbują łączyć kursy, by za jednym razem załatwić jak najwięcej spraw. Równocześnie w sieci rośnie frustracja związana z turystyką paliwową z zagranicy, która dodatkowo uszczupla lokalne zasoby na stacjach.

Hiszpania zamiast limitów tnie podatki na paliwo

Rząd w Madrycie obrał zupełnie inną drogę. Zamiast reglamentować paliwo, zdecydował się mocno uderzyć w podatki, żeby złagodzić skok cen dla kierowców. Od tego samego dnia, gdy Słowenia wprowadziła limity, w Hiszpanii zaczęła obowiązywać obniżka podatku VAT na paliwa z 21 do 10 procent.

To tylko jeden z elementów szerokiego planu antykryzysowego w 80 punktach. Jego celem jest powstrzymanie najostrzejszych skutków gospodarczych kryzysu związanego z sytuacją w Iranie, przynajmniej w krótkim okresie.

Według hiszpańskiego resortu transportu, przeciętny kierowca zyska około 20 eurocentów na litrze. Przy większych zbiornikach część osób zaoszczędziła już nawet do 8 euro na jednym tankowaniu. Nic dziwnego, że od wczesnego rana pod stacjami w wielu regionach ustawiły się kolejki.

Madryt dorzucił do tego obniżkę specjalnego podatku od paliw: o 11 eurocentów na litrze benzyny i 5 eurocentów na litrze diesla. Zmniejszone zostały także obciążenia podatkowe na inne nośniki energii, takie jak gaz ziemny czy paliwo do kotłów w postaci granulatu drzewnego.

Hiszpania skoncentrowała się na obniżkach podatków – VAT na paliwa spadł z 21 do 10 procent, a stacje od razu odnotowały długie kolejki.

Szwecja przygotowuje się do własnej tarczy paliwowej

Na reakcję szykuje się również Szwecja. Rząd w Sztokholmie zaproponował redukcję podatku paliwowego od maja. W przeliczeniu na kierowcę oznacza to obniżkę ceny benzyny o około 9 eurocentów na litrze i diesla o 4 eurocenty.

Premier Ulf Kristersson otwarcie przyznał, że wydarzenia na Bliskim Wschodzie i napięcia geopolityczne uderzają w szwedzką gospodarkę mocniej, niż wielu się spodziewało. Stąd decyzja, by choć część ciężaru przenieść z barków kierowców i firm transportowych na budżet państwa, o ile parlament da zielone światło.

Doraźne ulgi kontra długoterminowa rzeczywistość

Ulgi podatkowe poprawiają sytuację krótkoterminowo, ale nie zmieniają jednego faktu: końcowa cena paliwa nadal mocno zależy od notowań ropy na globalnych rynkach. Gdy baryłka kosztuje ponad 100 dolarów, pole manewru rządów jest ograniczone. Każdy cent zdjęty z podatku to ubytek w dochodach państwa, który trzeba skompensować gdzie indziej.

W tym samym czasie z blokady cieśniny Ormuz cierpi cała branża petrochemiczna. Drożeją surowce do produkcji tworzyw sztucznych, chemikaliów, nawozów czy kosmetyków. W praktyce wyższe koszty surowców mogą przenieść się na cenę bardzo różnych produktów – od opakowań, przez elektronikę, po żywność.

Kłopoty nie kończą się na dystrybutorze: wyższe ceny ropy uderzają w petrochemię, a przez to w koszyki zakupowe w Europie.

Co to oznacza dla zwykłych kierowców w Europie i w Polsce

Choć obecne przykłady pochodzą z innych państw, mechanizmy są uniwersalne. Każdy kraj w Europie stoi dziś przed podobnym dylematem: albo dopuszcza pełne przeniesienie cen ropy na stacje, ryzykując frustrację społeczną i falę podwyżek w gospodarce, albo interweniuje podatkami i limitami, biorąc na siebie część kosztów.

Dla przeciętnego kierowcy najważniejsze będą trzy kwestie:

• czy pojawią się ograniczenia w jednorazowym tankowaniu,
• jak szybko i jak mocno wzrośnie cena litra paliwa,
• czy rząd zdecyduje się na czasowe obniżki podatków lub akcyzy.

W krajach, które postawią na limity, kluczowe stanie się planowanie przejazdów, unikanie niepotrzebnych kursów i łączenie podróży. Tam, gdzie rządy pójdą drogą obniżek podatkowych, kierowcy odczują ulgę przy kasie, ale budżet państwa będzie musiał zmierzyć się z dziurą, którą później zwykle łata się w innych miejscach systemu.

Kryzys wokół cieśniny Ormuz przypomina, jak bardzo Europa – w tym Polska – pozostaje uzależniona od wahań na globalnym rynku ropy. Nawet jeśli sytuacja geopolityczna się uspokoi, przedsiębiorcy i konsumenci przez dłuższy czas będą płacić rachunek za ostatni szok cenowy. Dla wielu firm może to być sygnał, że inwestycje w oszczędniejsze flotowe auta, transport kolejowy albo pojazdy elektryczne przestają być „fanaberią”, a stają się narzędziem obniżania ryzyka.