W piramidzie w Gizie namierzono dwie sekretnie ukryte komory

Nowe pomiary ujawniły coś, czego nikt się tam nie spodziewał.

Międzynarodowy zespół naukowców prześwietlił konstrukcję faraona Mykerinosa zaawansowanymi metodami obrazowania. Zamiast jednolitej ściany granitu, we wnętrzu natrafiono na dwie puste przestrzenie, które mogą zapowiadać istnienie nieznanego dotąd przejścia sprzed ponad czterech tysięcy lat.

Najmniejsza piramida w Gizie znów zaskakuje

Piramida Mykerinosa stoi w cieniu dwóch słynniejszych sąsiadek – Cheopsa i Chefrena. Jest od nich niższa, skromniejsza, pozornie prostsza. Przez lata wielu badaczy traktowało ją jako obiekt już w miarę rozpoznany, bez większych zagadek. Teraz okazuje się, że ta opinia była przedwczesna.

Budowla wzniesiona w czasach IV dynastii, około 2490 roku przed naszą erą, miała być miejscem spoczynku faraona Mykerinosa. Jej północna ściana kryje dobrze znane wejście prowadzące do korytarzy i komory grobowej. Zastanawiająco dopracowana, wygładzona strefa na wschodniej fasadzie od dawna budziła pytania, lecz brakowało twardych danych, by snuć śmielsze scenariusze.

W 2019 roku niezależny egiptolog Stijn van den Hoven zaproponował odważną myśl: idealnie dopasowane bloki granitu u podstawy wschodniej ściany mogą zasłaniać drugie wejście. Przez kilka lat teoria pozostawała w sferze przypuszczeń. Zmieniło się to dopiero wtedy, gdy do gry weszły cyfrowe modele, czułe czujniki i algorytmy łączące różne typy danych.

Jak „prześwietlono” piramidę bez wiercenia w kamieniu

Naukowcy zaangażowani w projekt ScanPyramids postanowili zajrzeć pod powierzchnię wschodniej ściany bez zdejmowania choćby jednego bloku. Zastosowali trzy techniki, które wzajemnie się uzupełniają i nie wymagają naruszania konstrukcji:

• tomografia elektryczna – wysyła prąd przez skałę i mierzy opór, co pozwala odróżnić lite bloki od pustych przestrzeni,
• georadar – wysyła fale radiowe, analizuje ich odbicia i wychwytuje granice między różnymi materiałami,
• obrazowanie ultradźwiękowe – wykorzystuje fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości, szczególnie czułe na pęknięcia i niewielkie jamy.

Każda z tych metod osobno ma swoje ograniczenia, a piramida to bardziej labirynt skał niż książkowy przykład badań geologicznych. Dlatego zespół postawił na tzw. fuzję danych – cyfrowe nakładanie i porównywanie wyników, aby wyłapać powtarzające się anomalie i odrzucić szum pomiarowy.

Po zintegrowaniu trzech niezależnych zestawów danych w jednym modelu numerycznym badacze zobaczyli wyraźny sygnał: za lśniącym granitem kryją się dwie puste przestrzenie wypełnione powietrzem.

Publikacja w branżowym czasopiśmie inżynierskim potwierdziła, że nie jest to efekt błędu czy pojedynczego, niepewnego odczytu. Anomalia pojawia się konsekwentnie w wynikach wszystkich zastosowanych technik.

Dwie tajemnicze przestrzenie w sercu kamiennej ściany

Nowo wykryte struktury nie są ogromne, ale ich położenie i kształt mocno przyciągają uwagę. Pierwsza z nich znajduje się około 1,4 metra pod powierzchnią wschodniej ściany. Ma mniej więcej 1,5 metra szerokości i 1 metr wysokości. Druga, mniejsza, leży płycej – na głębokości około 1,13 metra – i mierzy w przybliżeniu 0,9 na 0,7 metra.

W obu przypadkach instrumenty pokazują wyraźną obecność powietrza. To ważna wskazówka, bo świadczy o regularnych, zamkniętych przestrzeniach, a nie o luźnych szczelinach między blokami. Wszystko wskazuje na to, że nie są to przypadkowe pęknięcia, lecz fragment świadomie zaplanowanej struktury.

Układ pustek wskazuje na coś więcej niż naturalną nierówność. Bardziej przypomina element przejścia lub wnętrze celowo utworzonej wnęki osłoniętej masywnymi blokami.

Dodatkowo naukowcy zidentyfikowali nietypowy blok o kształcie zbliżonym do trapezu, przykrywający jedną z anomalii. Materiał różni się parametrami fizycznymi od większości sąsiednich kamieni – ma inną przewodność i inaczej reaguje na fale radarowe. To sugeruje, że starożytni budowniczowie mogli dobrać go specjalnie, by wzmocnić i jednocześnie zamaskować newralgiczny fragment fasady.

Czy to naprawdę zapomniane przejście?

Badacze unikają jednoznacznych deklaracji, lecz w kuluarach pada słowo „korytarz”. Przy takiej konfiguracji komór jednym z najbardziej logicznych scenariuszy jest istnienie krótkiego przejścia, ewentualnie przedsionka prowadzącego dalej w głąb budowli. Na razie nie wiadomo, jak daleko rozciągają się puste przestrzenie – pomiary obejmują głównie okolice wschodniej ściany.

Co istotne, ten obraz dobrze współgra z innym głośnym wynikiem z ostatnich lat. W 2023 roku ta sama inicjatywa badawcza zarejestrowała ukryty korytarz w piramidzie Cheopsa. Tam również nieinwazyjne pomiary wskazały na pustkę, która później potwierdziła się w dodatkowych analizach. Wzór zaczyna się powtarzać: wielkie piramidy zdają się kryć więcej przejść i komór, niż dotąd zakładano.

Dlaczego wschodnia ściana jest tak ważna

W tradycji egipskiej orientacja budowli nie była przypadkowa. Strona wschodnia kojarzyła się z wschodem słońca i odrodzeniem. Niektórzy archeolodzy od lat przypuszczali, że może kryć elementy symboliczne lub dodatkowe funkcje rytualne, o których wiemy bardzo niewiele.

W przypadku piramidy Mykerinosa strefa z polerowanego granitu na wschodniej fasadzie wyróżnia się spośród reszty konstrukcji. Bloki są tu docięte i spasowane z wyjątkową starannością. Do tej pory tłumaczono to głównie względami estetycznymi lub praktycznymi. Teraz takie wyjaśnienie nie wydaje się wystarczające.

Taki zestaw faktów sprawia, że hipoteza o wtórnej, zamaskowanej strefie wejściowej przestaje być egzotyczną fantazją. Raczej zaczyna wyglądać na realistyczny trop, który wymaga ostrożnego sprawdzenia.

Technologie przyszłości kontra kamień sprzed 4 tysięcy lat

Badania nad piramidą Mykerinosa są możliwe dzięki rzadko spotykanej współpracy uczelni, instytucji konserwatorskich i firm technologicznych. W projekcie uczestniczą m.in. Uniwersytet w Kairze, Politechnika Monachijska, egipska służba zabytków oraz podmioty specjalizujące się w modelowaniu 3D i analizie danych.

Inżynierowie stosują narzędzia, które jeszcze dekadę temu trudno byłoby zastosować na taką skalę w archeologii. Chodzi nie tylko o same czujniki, lecz także o zaawansowane algorytmy przeliczające terabajty surowych pomiarów na czytelne dla człowieka wizualizacje. Cyfrowe modele wnętrza piramidy pozwalają zestawiać różne scenariusze konstrukcyjne, badać ich stabilność i planować kolejne etapy badań bez ryzyka uszkodzenia kamieni.

Zamiast wybijać otwory w ścianach, naukowcy najpierw patrzą na budowlę jak na pacjenta na tomografii: wszystko widać w środku, a konstrukcja pozostaje nietknięta.

W kolejnych latach zespół chce uzupełnić dotychczasowe pomiary o techniki oparte na cząstkach kosmicznych, takie jak muografia. Pozwala ona mierzyć, ile mionów – cząstek powstałych w atmosferze – przenika przez strukturę. Zmiany ich liczby zdradzają gęstość wnętrza, co świetnie nadaje się do wyszukiwania większych pustek. Rozważane jest również użycie termografii, czyli pomiarów subtelnych różnic temperatury na powierzchni, które potrafią zdradzić ukryte korytarze.

Co takie znaleziska mówią o samej cywilizacji Egiptu

Nowe ustalenia dotyczące piramidy Mykerinosa wykraczają poza czysto techniczną ciekawostkę. Jeśli rzeczywiście uda się potwierdzić istnienie drugiego przejścia, trzeba będzie zadać kilka niewygodnych pytań o dotychczasowe modele budowy piramid. Najbardziej znane schematy wnętrz opierają się głównie na przykładzie Cheopsa, który wcale nie musi być jedynym wzorcem.

Niewykluczone, że budowniczowie stosowali zróżnicowane, bardziej elastyczne rozwiązania. Pomocnicze korytarze mogły służyć ekipom budowlanym, kapłanom odpowiedzialnym za rytuały, albo stanowić część skomplikowanej symboliki związanej z przejściem zmarłego władcy do życia po śmierci. Każdy nowy element planu wnętrza może całkowicie zmienić interpretację funkcji poszczególnych pomieszczeń.

Dla współczesnych konserwatorów takie informacje mają też bardzo praktyczny wymiar. Lepsze rozpoznanie sieci pustek i przejść pomaga zrozumieć, jak rozkładają się naprężenia w konstrukcji. Dzięki temu łatwiej przewidzieć, które strefy wymagają wzmocnienia, a gdzie nie warto ingerować, by nie naruszyć delikatnej równowagi kamiennej masy.

Czego można się spodziewać w najbliższych latach

Najbardziej spektakularny scenariusz – fizyczne odsłonięcie nieznanego dotąd korytarza – pozostaje na razie w sferze planów. Egipscy urzędnicy i archeolodzy z zagranicy zwykle działają tu bardzo zachowawczo. Każda decyzja o podważeniu czy wyjęciu bloku w starożytnej budowli wymaga wielu analiz, zgód i testów bezpieczeństwa.

W praktyce można się najpierw spodziewać jeszcze dokładniejszych pomiarów i drobiazgowego modelowania komputerowego. Jeśli kolejne dane potwierdzą, że pod granitem znajduje się większa, uporządkowana struktura, presja na ostrożne otwarcie fragmentu ściany zapewne wzrośnie. Ewentualne wejście do takiej przestrzeni miałoby ogromne znaczenie nie tylko naukowe, ale też wizerunkowe dla całej egipskiej turystyki.

Historia piramidy Mykerinosa przypomina, że nawet pozornie dobrze znane zabytki mogą wciąż skrywać niespodzianki. Cztery tysiące lat temu budowniczowie planowali te konstrukcje z myślą o wieczności, a nie o łatwym dostępie dla badaczy XXI wieku. Dzisiejsze technologie pozwalają krok po kroku zbliżać się do rozumienia ich zamysłów, przy jednoczesnym szacunku dla kruchości kamiennego kolosa.

Dla czytelników mniej obeznanych z archeologią warto dodać jedną rzecz: takie doniesienia nie oznaczają od razu sensacji w stylu „nowej komnaty pełnej skarbów”. Najczęściej prawdziwą wartość mają drobne, techniczne ustalenia – kierunek biegu korytarza, sposób łączenia bloków, wybór rodzaju kamienia. Właśnie z tych szczegółów specjaliści próbują odtworzyć logikę starożytnych inżynierów i lepiej chronić to, co przetrwało do dziś.