Te owoce z marketu mają najwięcej pestycydów. Lepiej posadź je w ogrodzie

Idziemy do sklepu po "zdrowe" owoce, ale rzadko myślimy, co tak naprawdę ląduje na naszym talerzu. Chemia stosowana w sadach to nie wymysł –raporty organizacji kontrolnych potwierdzają, że większość owoców z marketu to koktajl substancji o nie do końca zbadanym działaniu. Zanim sięgniesz po kolejną plastikową wytłózkę, poznaj fakty.

Lubimy owoce za smak i zdrowie, ale rzadko zastanawiamy się, ile chemii kryje się w ich skórce i miąższu.

Coraz więcej raportów pokazuje, że część popularnych owoców z supermarketu zawiera mieszaninę wielu środków ochrony roślin, w tym substancje zaburzające gospodarkę hormonalną. W praktyce oznacza to, że nie każdy „zdrowy owoc” z siatki faktycznie działa na nas tak, jak sobie to wyobrażamy.

Dlaczego w owocach jest tak dużo chemii

Organizacje zajmujące się analizą żywności regularnie sprawdzają próbki owoców z konwencjonalnych upraw. Z ich danych wynika, że od sześciu do siedmiu na dziesięć przebadanych owoców zawiera przynajmniej jeden środek ochrony roślin, a często całe koktajle różnych substancji.

W wielu próbkach jednego owocu wykrywa się naraz kilkanaście różnych pozostałości pestycydów, w tym związki podejrzewane o działanie rakotwórcze i zaburzające hormony.

Powód jest prosty: sadownicy i plantatorzy zmagają się z chorobami grzybowymi, owadami, długim transportem i wymaganiami rynku co do „idealnego” wyglądu owocu. W efekcie część gatunków pryska się wielokrotnie w sezonie, a niektóre traktuje dodatkowymi preparatami już po zbiorze, żeby lepiej zniosły drogę i magazynowanie.

10 owoców, które warto mieć w ogrodzie zamiast w plastikowej wytłoczce

1. Czereśnie – rekordzistki pryskanej czereśni

Czereśnie należą do najbardziej nasączonych pestycydami owoców na rynku. W badaniach na czele zestawień pojawia się odsetek próbek zawierających pozostałości środków ochrony roślin sięgający ponad 90 procent.

Drzewa czereśniowe silnie atakują mszyce i muchówki składające jaja w owocach, więc konwencjonalne sady często opryskuje się do samego zbioru.

W ogrodzie warto sięgnąć po stare, lokalne odmiany i zawiesić pułapki feromonowe oraz siatki przeciw owadom. To ogranicza konieczność oprysków, a przy okazji zmniejsza straty plonu.

2. Truskawki – brak skórki, pełno pozostałości

Truskawka nie ma ochronnej skórki, jej powierzchnia jest delikatna i chłonie wszystko jak gąbka. Dlatego nawet jednorazowy oprysk potrafi przeniknąć głęboko w miąższ. Analizy pokazują, że zdecydowana większość truskawek z handlu zawiera więcej niż jedną substancję chemiczną naraz.

Do tego dochodzi import z krajów o cieplejszym klimacie, gdzie owoce dodatkowo zabezpiecza się po zbiorze, żeby dotrwały w dobrej formie do półki sklepowej.

Domowa uprawa truskawek jest wyjątkowo prosta: rosną w gruncie, w skrzyniach, donicach, a nawet w wiszących pojemnikach na balkonie. Sadzonki posadzone wiosną potrafią zaowocować jeszcze w tym samym sezonie.

3. Winogrona – bomba z kilkunastoma substancjami naraz

Winorośl jest bardzo podatna na mączniaka i zarazę typu mączniak rzekomy, więc plantacje opryskuje się profilaktycznie. Jedna kiść winogron z konwencjonalnej uprawy potrafi zawierać kilkanaście różnych pozostałości środków chemicznych, a te trafiają również do wina.

W ogrodzie sprawdza się prowadzenie winorośli przy słonecznej ścianie domu lub na pergoli. Warto wybierać odmiany odporne na choroby grzybowe, a dojrzewające grona osłaniać przed ptakami siatką.

4. Jabłka – mistrzowska liczba zabiegów

Między kwitnieniem a sprzedażą jabłko z przemysłowego sadu może przejść nawet kilkadziesiąt zabiegów chemicznych. Rozpylane substancje nie zatrzymują się wyłącznie na skórce, dlatego samo obieranie nie zawsze wystarcza, żeby się ich pozbyć.

Jabłonie regularnie atakuje parch jabłoni, a do tego dochodzi cała lista szkodników, z owocówką na czele. To tłumaczy, skąd tak rozbudowany „kalendarz oprysków” w zawodowych sadach.

W prywatnym ogrodzie dobrym wyborem są stare odmiany oraz formy szczepione na podkładkach ograniczających wzrost, dzięki czemu łatwiej dosięgnąć do koron. Warto też rozwieszać pułapki feromonowe i dbać o obecność ptaków owadożernych.

5. Brzoskwinie i nektaryny – cienka skórka, szerokie wrota dla chemii

Delikatna, meszkowata lub idealnie gładka skórka brzoskwiń i nektaryn nie stanowi dla środków ochrony roślin większej bariery. W badaniach odsetek próbek z pozostałościami sięga tu ponad 90 procent.

Główną zmorą sadowników jest kędzierzawość liści brzoskwini, czyli choroba grzybowa niszcząca młode przyrosty. Wielu producentów sięga więc po kolejne opryski, żeby uratować plon.

W ogródku można postawić na odmiany bardziej odporne na tę chorobę, a w okresach zagrożenia stosować naturalne wyciągi roślinne lub mieszaniny miedziowe w rozsądnych dawkach.

6. Cytrusy – gruba skórka nie chroni przed kąpielą w magazynie

Mandarynki, pomarańcze, grejpfruty, cytryny – na pierwszy rzut oka chroni je gruba, aromatyczna skórka. Problem w tym, że owoce jeszcze po zerwaniu trafiają do kąpieli w środkach grzybobójczych, które mają zahamować psucie podczas transportu i przechowywania.

W cieplejszych regionach Polski niektórzy ryzykują uprawę cytrusów w gruncie, ale znacznie łatwiej traktować je jako rośliny doniczkowe. Wystarczy duża donica, słoneczne miejsce na tarasie i chłodne, jasne pomieszczenie na zimę.

7. Gruszki – podobne problemy jak jabłka

Grusza jest bardziej wrażliwa niż jabłoń, a przy tym narażona na szereg chorób grzybowych i szkodników. To sprawia, że w produkcji towarowej używa się wielu środków ochrony roślin. W badaniach duża część próbek gruszek zawiera co najmniej jedną pozostałość pestycydów.

W przydomowych ogrodach ciekawym rozwiązaniem są formy grusz prowadzone przy ścianach lub na konstrukcjach, gdzie powietrze ma lepszy dostęp do gałęzi. Taki sposób uprawy ogranicza wilgoć między pędami, a przez to zmniejsza presję chorób.

8. Borówki i inne drobne owoce

Borówki, maliny, porzeczki czy modne jagody goji chwali się za dużą zawartość antyoksydantów. Jednocześnie to owoce bardzo delikatne, szybko mięknące i podatne na pleśń, co skłania część producentów do częstych zabiegów chemicznych.

Domowa uprawa jest zwykle znacznie mniej problematyczna. Krzewy można łatwo przykryć siatką przeciw ptakom i owadom, a borówkę posadzić w kwaśnym podłożu w dużej donicy lub w specjalnie przygotowanym dołku w ogrodzie.

9. Jeżyny – wygodniejsze zrywanie, więcej oprysków

Bezkolcowe odmiany jeżyn w ostatnich latach mocno zyskały na popularności, bo łatwo się je zbiera i prowadzi w rzędach. W uprawach towarowych pojawia się jednak problem chwastów, więc w ich otoczeniu stosuje się herbicydy, których ślady mogą później trafiać do owoców.

W przydomowych warunkach wystarczy zwykły płot lub kratownica i sadzonki jednej z nowszych, pozbawionych cierni odmian. Roślina szybko rośnie, a plon bywa bardzo obfity bez konieczności silnej chemizacji.

10. Melon – wrażliwy żarłok oprysków

Melon, choć ma grubą skórę, często otrzymuje sporą dawkę środków grzybobójczych i owadobójczych. Choroby liści i pędów, a także ataki szkodników, skłaniają producentów do częstych zabiegów. Substancje mogą przedostawać się do miąższu wraz z sokami roślinnymi.

W słonecznym, osłoniętym ogrodzie melony radzą sobie całkiem nieźle. Potrzebują ciepła, regularnego podlewania i ściółki pod owoce, żeby ograniczyć gnicie od wilgotnej ziemi.

Jak ograniczyć kontakt z pestycydami w codziennej diecie

Najbardziej narażone owoce warto kupować z upraw ekologicznych albo – w miarę możliwości – przenieść ich produkcję do własnego ogrodu czy nawet na balkon.

• szukaj lokalnych sadowników, którzy ograniczają opryski i jasno o tym mówią
• korzystaj z sezonu – jedz owoce wtedy, gdy naturalnie dojrzewają, a nie po wielodniowym transporcie
• nie traktuj katalogów „najbardziej pryskanych owoców” jak zakazanej listy, ale raczej wskazówkę, co lepiej mieć z własnej uprawy
• czyść owoce dokładnie pod bieżącą wodą, używaj szczoteczki do twardszych skór
• tam, gdzie ma to sens, obieraj skórkę, choć nie usuwa to wszystkich substancji

Proste zasady domowej uprawy bardziej „eko”

Dlaczego różnorodny ogród działa jak tarcza

Przy różnorodnych nasadzeniach – krzewach, drzewach, rabatach, łąkach kwietnych – pojawiają się naturalni sprzymierzeńcy: biedronki, bzygowate, złotooki i liczne gatunki ptaków. Ich obecność zmniejsza liczebność mszyc, gąsienic i innych szkodników, co z kolei ogranicza potrzebę interwencji chemicznych.

Akceptacja drobnych uszkodzeń liści czy kilku nadgryzionych owoców bywa niewielką ceną za to, że na talerzu ląduje owoc mniej obciążony substancjami, których nazw nie potrafimy nawet poprawnie wymówić. W dłuższej perspektywie oznacza to łagodniejszy kontakt organizmu z mieszanką związków o słabo poznanych efektach kumulacyjnych.

Mały ogród, duży efekt dla zdrowia

Nawet kilka krzaków truskawek na balkonie, jedna donica z krzewem borówki czy drzewko w donicy na tarasie potrafią znacząco zmniejszyć udział najbardziej narażonych na chemizację owoców z marketu w naszej diecie. Lista gatunków szczególnie obciążonych środkami ochrony roślin nie ma zniechęcać do jedzenia owoców, lecz zachęcać do mądrzejszego wybierania źródeł.

Ostatecznie najważniejsze staje się nie tylko to, ile porcji owoców zjemy każdego dnia, ale także skąd te owoce pochodzą i jak wyglądała ich droga od kwiatu do koszyka w sklepie lub do miski na naszym stole.