Ściana z roślin zamiast oczyszczacza? Naukowcy pokazują, jak zbić domowe toksyny o 98%

Powietrze w domu czy biurze często wydaje się czyste, a mimo to może nas męczyć, usypiać i powodować ból głowy.

Najnowsze badania naukowców z hiszpańskiej uczelni pokazują, że część winy ponosi ukryta chemia z farb, mebli i detergentów. Zespół badawczy sprawdził, czy da się z nią poradzić przy pomocy… pionowego ogrodu na ścianie.

Powietrze w mieszkaniu bywa gorsze niż przy ruchliwej ulicy

Coraz więcej osób kojarzy smog z kominami, drogami i ruchem samochodowym. Tymczasem w czterech ścianach potrafi być mocniej nasycony toksycznymi związkami niż na zewnątrz. Źródła są bardzo przyziemne: farby i lakiery, płyty meblowe, dywany, środki czystości, odświeżacze powietrza, a do tego dym z papierosów i kuchni.

W powietrzu unoszą się m.in. lotne związki organiczne (COV), tlenki azotu i siarki. Wdychamy je godzinami, dzień po dniu. Skutkiem mogą być zmęczenie, problemy z koncentracją, zawroty i ból głowy, podrażnione oczy czy gardło. W skrajnych sytuacjach taki zestaw objawów bywa określany jako „syndrom chorego budynku”.

Przeczytaj również: Zapomnij o klasycznym trawniku. Ta roślina robi ogród bez pracy

Naukowcy szacują, że część dolegliwości przypisywanych stresowi czy „brakowi snu” ma związek właśnie z jakością powietrza w pomieszczeniach.

Standardowo ratunkiem ma być wietrzenie i instalacje wentylacyjne. Zespół z uniwersytetu w Sewilli postanowił sprawdzić, czy można dorzucić do tego prosty, żywy filtr – roślinną ścianę.

Mury porośnięte zielenią: jak wyglądało doświadczenie

Badacze zbudowali zamkniętą szklaną przestrzeń, w której umieścili tzw. mur roślinny, czyli pionowy panel z żywymi roślinami połączony z obiegiem powietrza. Następnie wprowadzili do środka dokładnie zmierzone dawki zanieczyszczeń, takich jak:

Przeczytaj również: Jak wyhodować drzewko oliwkowe w doniczce na polskim tarasie

• dwutlenek azotu (NO₂) – kojarzony zwykle ze spalinami, ale występujący również w pomieszczeniach,
• dwutlenek siarki (SO₂),
• formaldehyd – popularny składnik płyt meblowych, klejów i tkanin, uznawany za związek rakotwórczy,
• aceton – m.in. w rozpuszczalnikach i lakierach.

Przez dobę monitorowali stężenia tych substancji. Chodziło o to, by sprawdzić, czy pionowy ogród rzeczywiście coś zmienia, a jeśli tak – to w jakim tempie.

Do 98% mniej zanieczyszczeń w 24 godziny

Wynik okazał się dla badaczy bardzo mocnym sygnałem, że zielona ściana faktycznie działa. Po 24 godzinach pomiarów stężenia wprowadzonej do komory chemii spadły aż o 96–98%.

Przeczytaj również: Chlorofitum pająkowaty w formie na lato: 6 wiosennych kroków dla gęstych liści

W zamkniętym pomieszczeniu z murem roślinnym po jednej dobie pozostało zaledwie od 2 do 4% początkowej ilości badanych zanieczyszczeń.

Co ciekawe, pierwsze efekty pojawiły się dużo wcześniej. Już po 15 minutach od wprowadzenia toksycznych gazów ich koncentracja spadła średnio o 24–40%. To oznacza, że rośliny nie tylko „pracują w tle”, ale reagują dość szybko.

Różne rośliny, różna skuteczność

Nie każda doniczka filtruje powietrze tak samo. Naukowcy przetestowali pięć gatunków często spotykanych w domach i biurach. Wśród nich znalazły się m.in. skrzydłokwiat (Spathiphyllum wallisii) i zielistka (Chlorophytum comosum).

Wyniki:

Badacze zwrócili uwagę, że każda roślina ma swoją „specjalizację”. Jedne lepiej radzą sobie z gazami powiązanymi z ruchem drogowym, inne z lotnymi związkami organicznymi z mebli czy farb. Z tego powodu duże znaczenie ma odpowiednie dobranie zestawu roślin do ściany.

Roślinny filtr jako wsparcie, nie zamiennik wentylacji

Zespół z Sewilli podkreśla, że pionowe ogrody nie zastępują dobrej wentylacji, lecz ją uzupełniają. Systemy mechaniczne – rekuperatory, filtry w centralach wentylacyjnych, urządzenia oczyszczające – wciąż pozostają podstawą.

Mur roślinny działa jak biologiczny filtr: liście, podłoże i mikroorganizmy w korzeniach wspólnie przechwytują i rozkładają część szkodliwych substancji.

Takie rozwiązanie da się zastosować w wielu miejscach:

• w biurach typu open space, gdzie ludzie spędzają 8 godzin dziennie w klimatyzowanych pomieszczeniach,
• w szkołach i przedszkolach, gdzie jakość powietrza ma ogromny wpływ na koncentrację dzieci,
• w mieszkaniach, szczególnie wykończonych nowymi materiałami, bogatymi w lotne związki,
• w przychodniach, poczekalniach, salach szkoleniowych.

Mur z roślinami oprócz filtrowania powietrza poprawia też akustykę, podnosi wilgotność w suchym sezonie grzewczym i zwyczajnie sprawia, że wnętrze wygląda przyjaźniej.

Jak dobrać rośliny do domowej „zielonej ściany”

Wyniki doświadczenia sugerują, że warto myśleć o pionowym ogrodzie trochę jak o dobrze przemyślanym filtrze. Zamiast przypadkowego zestawu doniczek lepiej zbudować mieszankę gatunków, które celują w różne typy zanieczyszczeń i dobrze się czują w danych warunkach.

Praktycznie może to wyglądać tak:

• do pomieszczeń przy ruchliwej ulicy – więcej gatunków radzących sobie z tlenkami azotu, np. skrzydłokwiat,
• do świeżo wyremontowanych wnętrz – rośliny skuteczne wobec formaldehydu, jak zielistka,
• do biur z dużą ilością elektroniki i tworzyw sztucznych – mieszanka kilku gatunków dobrze znoszących suche powietrze i sztuczne oświetlenie.

Trzeba też wziąć pod uwagę pielęgnację: mur roślinny wymaga regularnego podlewania, nawożenia i kontroli stanu liści. Coraz popularniejsze są systemy z automatycznym nawadnianiem, które ułatwiają utrzymanie instalacji w dużych biurach czy szkołach.

Czego rośliny nie załatwią same

Choć wyniki eksperymentu brzmią imponująco, eksperci zwracają uwagę na kilka ograniczeń. Testy odbyły się w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, w zamkniętej szklanej przestrzeni. W prawdziwym mieszkaniu sytuacja jest bardziej złożona: okna bywają uchylone, ktoś wchodzi i wychodzi, zmienia się temperatura, wilgotność, poziom zanieczyszczeń.

Znaczenie ma też skala. Mały panel z kilkoma roślinami nie wyczyści skutecznie powietrza w dużym open space. Rozwiązanie trzeba dopasować do kubatury pomieszczenia i faktycznego poziomu zanieczyszczeń, najlepiej po pomiarach.

Do tego dochodzą kwestie alergii i pleśni. Osoby wrażliwe na pyłki albo mające skłonność do reakcji na zarodniki grzybów powinny dobrać gatunki z ostrożnością i zapewnić dobrą cyrkulację powietrza przy murze.

Co to właściwie są lotne związki organiczne

Często mówi się o „chemi w powietrzu”, a rzadziej o tym, z czego ona się składa. Lotne związki organiczne (COV) to szeroka grupa substancji zawierających węgiel, które łatwo przechodzą do fazy gazowej w temperaturze pokojowej. Pochodzą z farb, lakierów, klejów, pianek, kosmetyków, środków do czyszczenia, a nawet niektórych tkanin.

Krótki kontakt z niewielką dawką zwykle nie powoduje dramatycznych skutków. Kłopot zaczyna się, gdy oddychamy nimi godzinami, przez lata, w słabo wietrzonych mieszkaniach czy biurach. Część z nich, jak formaldehyd, ma działanie rakotwórcze przy długotrwałej ekspozycji.

Mur z roślinami nie usunie ich w stu procentach, ale może widocznie zmniejszyć stężenie, działając obok innych rozwiązań: ograniczania źródeł, wyboru bezpieczniejszych materiałów wykończeniowych i regularnej wymiany powietrza.

Jak połączyć technologię i zieleń w jednym mieszkaniu

Coraz częściej projektanci wnętrz proponują pakietowe podejście: sensowna wentylacja, prosty oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA i dobrze dobrany zestaw roślin w formie ściany lub dużej grupy doniczek. Takie połączenie może być szczególnie wartościowe w gęsto zabudowanych miastach, gdzie otwarcie okna nie zawsze oznacza dopływ świeżego powietrza.

Osoby, które nie mogą pozwolić sobie na pełnoprawny pionowy ogród, wciąż mogą skorzystać z wniosków hiszpańskiego badania. Warto świadomie wybierać gatunki, które realnie poprawiają jakość powietrza, zamiast kierować się tylko wyglądem. Kilka dużych, zdrowych egzemplarzy skrzydłokwiatu czy zielistki w salonie i sypialni to mały krok, a może przynieść zauważalną różnicę w komforcie oddychania na co dzień.