Nowa tabletka na bezdech senny zmniejsza objawy prawie o połowę

Bezdech senny od lat kojarzy się z głośnym, niewygodnym aparatem na noc.

Teraz na horyzoncie pojawia się zupełnie inne podejście.

Europejscy naukowcy pokazali, że znany lek przeciwpadaczkowy może znacząco ograniczyć liczbę nocnych przerw w oddychaniu. Dla części pacjentów oznacza to realną nadzieję na terapię w formie zwykłej tabletki, a nie tylko maski na twarzy.

Bezdech senny: cichy problem nawet u miliarda ludzi

Obturacyjny bezdech senny to choroba, w której podczas snu dochodzi do powtarzających się, krótkich zatrzymań oddechu. Górne drogi oddechowe zapadają się, powietrze przestaje płynąć, spada poziom tlenu we krwi. Organizm reaguje mikroprzebudzeniem, często połączonym z gwałtownym chrapnięciem.

Takie epizody mogą powtarzać się kilkanaście, kilkadziesiąt, a nawet ponad sto razy w ciągu godziny snu. Skutek? Skrajne zmęczenie w dzień, zasypianie „na siedząco”, bóle głowy, problemy z koncentracją, większe ryzyko nadciśnienia, zawału czy udaru. Szacuje się, że objawy tej choroby ma nawet do miliarda osób na całym globie, z czego ogromna część pozostaje niezdiagnozowana.

CPAP działa, ale wielu pacjentów go nie akceptuje

Standardem leczenia zaawansowanego bezdechu pozostaje aparat CPAP, czyli urządzenie wtłaczające powietrze do dróg oddechowych pod stałym dodatnim ciśnieniem. Pacjent śpi w masce podłączonej do urządzenia, a powietrze dosłownie „podpiera” jego gardło od środka, by nie mogło się zapaść.

Metoda jest skuteczna, lecz dla wielu osób trudna do wytrzymania każdej nocy. Maska może obcierać, powodować suchość w ustach, wycieki powietrza, hałas. Część chorych czuje się wręcz „przywiązana” do łóżka przez przewód od aparatu.

Szacunki pokazują, że blisko połowa pacjentów porzuca terapię CPAP w ciągu pierwszego roku. Nie dlatego, że nie działa, ale dlatego, że jest dla nich zbyt uciążliwa.

Przez lata nie istniał żaden lek doustny, który bezpośrednio wpływałby na mechanizmy odpowiedzialne za bezdech senny. Wszelkie terapie farmakologiczne dotyczyły raczej schorzeń towarzyszących, jak nadciśnienie czy otyłość. Teraz to podejście zaczyna się zmieniać.

Badanie FLOW: stary lek neurologiczny w nowej roli

W europejskim badaniu klinicznym fazy 2, nazwanym FLOW, sprawdzono działanie sulthiamu – leku znanego od lat głównie z leczenia padaczki. Do programu włączono 298 dorosłych z umiarkowanym lub ciężkim obturacyjnym bezdechem sennym. Badanie trwało 15 tygodni i było prowadzone w pięciu krajach Europy.

Pacjentom podawano różne dawki leku lub placebo, a następnie oceniano m.in. liczbę przerw w oddychaniu w czasie snu oraz poziom utlenowania krwi. To parametry kluczowe z punktu widzenia ryzyka sercowo-naczyniowego i jakości snu.

Przy najwyższych dawkach sulthiamu liczba epizodów bezdechu spadła średnio o około 47 procent, a wyniki saturacji krwi uległy wyraźnej poprawie.

To oznacza, że prawie co drugi bezdech, który wcześniej się pojawiał, został „wyciszony” przez działanie tabletki. Dla części pacjentów może to oznaczać przejście z ciężkiego do łagodniejszego stopnia choroby, a więc wyraźną ulgę w objawach.

Jak dokładnie działa ten lek?

Sulthiam należy do grupy inhibitorów anhydrazy węglanowej. Ta dość technicznie brzmiąca nazwa kryje za sobą wpływ na równowagę gazów we krwi – dwutlenku węgla i tlenu. Mózg stale monitoruje ich poziom i steruje oddechem jak dynamicznym systemem sprzężenia zwrotnego.

W bezdechu sennym u wielu osób system ten jest niestabilny. Po okresie słabszego oddychania organizm reaguje nadmierną hiperwentylacją, a potem oddech znów zanika. W literaturze pojawia się tu pojęcie „loop gain” – zbyt dużego wzmocnienia w tym układzie sterowania.

Sulthiam obniża tę podatność na rozchwianie. Uproszczając: uspokaja zbyt nerwowy system kontroli oddechu, który przestaje reagować tak gwałtownymi wahaniami. Wcześniejsze prace naukowe sugerowały też, że lek ten poprawia napięcie mięśni w górnych drogach oddechowych, zmniejszając ryzyko ich zapadania się w trakcie snu.

Skutki uboczne – co zgłaszali pacjenci?

W badaniu FLOW działania niepożądane miały zazwyczaj łagodny i przemijający charakter. Najczęściej opisywanym objawem była parestezja, czyli uczucie mrowienia lub drętwienia kończyn. To dobrze znany efekt w tej grupie leków i zwykle nie wymaga on przerywania terapii.

• Najczęstszy efekt uboczny: mrowienie rąk lub stóp (parestezje)
• Większość objawów miała łagodny charakter
• Badacze nie odnotowali masowego wycofywania się z terapii z powodu działań niepożądanych

Trzeba jednak pamiętać, że była to wciąż faza 2, a więc etap skupiony na dawkowaniu i bezpieczeństwie, a nie ostatecznej ocenie skuteczności w szerokiej populacji.

Nie ma jednej przyczyny bezdechu – potrzebne różne leki

Sulthiam celuje tylko w jeden z czterech głównych mechanizmów prowadzących do bezdechu: niestabilność sterowania oddychaniem. U wielu pacjentów równie ważną rolę odgrywają inne czynniki: słaby tonus mięśni gardła, budowa anatomiczna szyi i żuchwy, próg wybudzania czy otyłość.

W krótszym, wcześniejszym badaniu tego leku nie odnotowano na przykład większej poprawy subiektywnego poczucia senności w dzień czy jakości życia. Liczby na wydrukach z badania snu zmieniały się na plus, ale nie każdy pacjent od razu czuł się dużo lepiej w codziennym funkcjonowaniu.

Coraz wyraźniej rysuje się wizja leczenia szytego na miarę: różne kombinacje leków i metod w zależności od tego, który mechanizm bezdechu dominuje u konkretnego pacjenta.

Z tego powodu potrzebne są kolejne badania, dłuższe obserwacje i lepsze narzędzia do typowania, kto najbardziej skorzysta na danym leku. Sulthiam może stać się jednym z elementów takiego „koktajlu terapeutycznego”, ale raczej nie jedyną odpowiedzią na problem.

Inne tabletki w kolejce: trzy różne podejścia

Sulthiam nie jest jedynym kandydatem na lek doustny przeciwko bezdechowi sennemu. Inne firmy farmaceutyczne testują własne kombinacje substancji celujące w odmienne elementy układanki.

Szczególnie ciekawy jest tirzepatyd, znany z leczenia otyłości. U części chorych na bezdech senny samo schudnięcie znacząco zmniejsza liczbę epizodów bezdechu, bo spada ilość tkanki tłuszczowej w okolicy szyi i brzucha. Ten lek nie działa więc wprost na drogi oddechowe, ale wpływa na bardzo ważny czynnik ryzyka.

Od „CPAP dla wszystkich” do medycyny precyzyjnej snu

Eksperci od lat powtarzają, że bezdech senny nie jest jedną chorobą, lecz zbiorem kilku typów zaburzeń z podobnym obrazem na badaniu snu. Dwie osoby z takim samym wynikiem liczby bezdechów na godzinę mogą mieć zupełnie inne mechanizmy leżące u podłoża problemu.

Rozwój leków doustnych ruszył dopiero wtedy, gdy lepiej zrozumiano te różnice. Teraz celem staje się sytuacja, w której pacjent po szczegółowej diagnostyce dostaje konkretną kombinację terapii: może nieco niższe ciśnienie w CPAP plus lek modulujący oddech, a przy otyłości – jeszcze środek wspomagający redukcję masy ciała.

Przyszłość leczenia bezdechu coraz bardziej przypomina onkologię czy kardiologię: mniej jednego uniwersalnego rozwiązania, więcej dopasowywania terapii do profilu pacjenta.

Dla osób, które nie są w stanie zaakceptować maski, perspektywa terapii tabletką jest szczególnie kusząca. Nie oznacza to automatycznie odstawienia aparatu, ale nawet częściowe zmniejszenie ciśnienia czy skrócenie czasu używania CPAP może poprawić komfort snu.

Co może zrobić pacjent już dziś?

Nowe leki wymagają jeszcze lat badań i procesów rejestracyjnych, więc nie trafią jutro do każdej apteki. Mimo to już teraz chorzy mogą dużo zyskać, jeśli potraktują bezdech senny na serio i porozmawiają ze specjalistą od medycyny snu lub laryngologiem.

• Zadbać o diagnozę – badanie polisomnograficzne lub uproszczony test domowy
• Przyjmować regularnie zaleconą terapię CPAP, nawet jeśli początek bywa trudny
• Pracować nad masą ciała, szczególnie przy otyłości brzusznej
• Ograniczyć alkohol przed snem i leki nasenne bez konsultacji
• Skontrolować nadciśnienie, cukrzycę i inne choroby współistniejące

Gdy doustne terapie uzyskają szersze dopuszczenia, lekarze najpewniej zaczną łączyć je z aktualnymi metodami. Osoba dobrze tolerująca CPAP może dostać lek po to, by jeszcze bardziej zmniejszyć ryzyko sercowo-naczyniowe. Ktoś, kto maski nie akceptuje, może dostać farmakoterapię jako główne wsparcie, być może wraz z leczeniem otyłości czy zabiegami laryngologicznymi.

Dla polskich pacjentów ważna będzie też kwestia dostępu i refundacji. Leki tego typu zwykle nie są tanie na starcie, a ich przyjmowanie trwa miesiącami lub latami. Warto więc śledzić komunikaty instytucji odpowiedzialnych za finansowanie terapii oraz zalecenia towarzystw naukowych.

W praktyce najkorzystniej wyjdą osoby, które połączą farmakoterapię z modyfikacją stylu życia. Nawet najlepsza tabletka nie zastąpi ruchu, redukcji wagi czy wyłączenia ekranu na godzinę przed snem. Z kolei osoby, które już dziś dbają o te elementy, mogą w przyszłości dużo lepiej odpowiedzieć na nowe leki – ich organizm będzie po prostu mniej przeciążony.