Największa fabryka na Ziemi: 30 tys. ludzi i 8 samolotów naraz

To tam Boeing składa swoje największe maszyny pasażerskie, w budynku o tak ogromnej kubaturze, że bez trudu zmieściłyby się w nim tysiące basenów olimpijskich. W środku panuje rytm nieustannej produkcji: pracownicy zmieniają się przy liniach, a kolejne samoloty przesuwają się jak po taśmie w zakładzie samochodowym.

Miasto pod jednym dachem

Zakład Boeinga w Everett, na północ od Seattle, to największy budynek przemysłowy na świecie pod względem objętości. Jego wnętrze ma około 13,4 mln metrów sześciennych, co odpowiada mniej więcej 3,7 tysiąca basenów olimpijskich. Powierzchnia zabudowy sięga blisko 400 tys. m², czyli w przybliżeniu 57 pełnowymiarowych boisk piłkarskich ustawionych jedno za drugim.

Wysokość przekraczająca 35 metrów pozwala montować pionowo usterzenia gigantycznych maszyn dalekiego zasięgu. Ten kolos rośnie zresztą od lat – był rozbudowywany kilkakrotnie, gdy pojawiały się kolejne programy: 767, 777, 787. Każde dobudowanie nowej części oznaczało osobne, wieloletnie przedsięwzięcie inżynieryjne.

W jednym budynku pracuje tu około 30 tys. osób, a linie montażowe są w stanie prowadzić składanie nawet ośmiu samolotów jednocześnie.

Everett to nie tylko hala montażowa. W środku działa pełna infrastruktura małego miasta. Na terenie obiektu znajdują się między innymi:

• zakładowa straż pożarna,
• punkt medyczny,
• wewnętrzna elektrownia,
• stołówka na 3 tysiące miejsc siedzących,
• sklepik z podstawowymi artykułami,
• strefy relaksu z piłkarzykami i małą sceną teatralną,
• sieć pieszych tuneli o długości około 3,7 km.

Po takim obiekcie nikt nie chodzi tylko pieszo. Pracownicy poruszają się na rowerach i wózkach elektrycznych. Krąży nawet anegdota o „deszczu pod dachem”. Przy dużej wilgotności w powietrzu tworzą się w środku chmury kondensacyjne, a z sufitu zaczynają spadać krople. Inżynierowie przyznają, że zdarzają się miniaturowe „chmury” unoszące się pod stropem.

Fabryka, która nie zasypia

W Everett zatrudnienie znajduje około 30 tys. osób, pracujących w trzech zmianach. Sam Boeing daje w stanie Waszyngton ponad 65 tys. miejsc pracy, z czego znaczną część właśnie w okolicach Seattle. W skali lokalnej zakład jest największym pracodawcą w hrabstwie Snohomish.

Produkcja trwa tam praktycznie cały czas: 24 godziny na dobę, przez 7 dni w tygodniu. Każdy samolot przechodzi przez precyzyjnie zaplanowany ciąg operacji. Kadłuby przywozi się drogą lądową lub specjalnymi maszynami transportowymi Dreamlifter. Skrzydła składa się już na miejscu, podobnie jak większość instalacji pokładowych. Na końcu linii samolot dostaje silniki, następnie przechodzi testy i malowanie.

Nad wszystkim czuwa rozbudowany system automatyki. Po sklepieniu przesuwają się olbrzymie suwnice poruszające się po łącznie około 50 kilometrach torów. To one przenoszą najcięższe elementy, ustawiając je z dokładnością do milimetrów.

Fabryka gigantów przestworzy

Od końca lat 60. właśnie w Everett powstawały najbardziej znane samoloty amerykańskiego producenta. W sumie zakład opuściło:

• około 1 574 egzemplarzy modelu 747, którego produkcję zakończono w 2023 roku,
• ponad 1 300 maszyn typu 767, w tym wersje cargo oraz wojskowe,
• w przybliżeniu 1 700 sztuk 777, włącznie z najnowszą odmianą 777X,
• ponad 1 000 Dreamlinerów 787, zanim główne linie przeniesiono do Charlestonu.

Teraz zakład ma przyjąć jeszcze jedną linię montażową – dla 737 MAX. Ma to odciążyć dotychczasowy zakład w Renton i umożliwić zwiększenie produkcji po okresie kryzysu i ograniczeń związanych z problemami tego modelu.

Gdy jeden samolot kosztuje setki milionów

Ekonomia tego miejsca robi równie duże wrażenie jak jego rozmiary. Szacunkowa cena jednego egzemplarza produkowanego tu samolotu sięga od około 120 mln euro za towarową wersję 767 po ponad 400 mln euro za najnowszy 777X w konfiguracji dalekodystansowej. Każda sztuka to praca tysięcy ludzi i ogromny łańcuch dostaw – od producentów kadłubów po dostawców elektroniki i wyposażenia kabiny.

W skali międzynarodowej branża lotnicza należy do najważniejszych gałęzi eksportu w USA. W 2024 roku wartość wysyłanych za granicę statków powietrznych i części przekraczała 100 mld euro, a Boeing odpowiadał za dużą część tej kwoty.

Jedna maszyna pasażerska potrafi wygenerować obrót równy budżetowi małego miasta, a w Everett jednocześnie składa się ich do ośmiu.

Wyścig z europejskim rywalem

Producent z Seattle od lat pozostaje w bezpośredniej rywalizacji z Airbusem, którego główny ośrodek montażu znajduje się w Tuluzie. Europejski koncern opiera się na kilku halach, z których największa powstała z myślą o A380. Porównanie z Everett wypada ciekawie: amerykański budynek jest ponad dwa razy większy pod względem objętości, a jednocześnie pozwala prowadzić więcej równoległych linii.

Boeing liczy, że skala będzie jego przewagą w okresie odbudowy ruchu lotniczego. Po pandemicznym załamaniu i uziemieniach części floty linie znów zamawiają intensywnie – chcą oszczędniejszych maszyn, które spalają mniej paliwa i emitują mniej dwutlenku węgla. Według prognoz producenta do 2040 roku trzeba będzie dostarczyć ponad 42 tys. nowych samolotów pasażerskich i cargo. Everett ma odgrywać w tym planie jednej z głównych ról.

Fabryka otwarta dla zwiedzających

Mimo charakteru strategicznego zakład nie jest całkowicie zamkniętą twierdzą. Tuż obok linii montażowych działa od końca lat 60. centrum dla odwiedzających – Future of Flight Aviation Center. To połączenie muzeum z punktem widokowym na żywą produkcję.

Goście mogą tam obejrzeć modele historycznych samolotów, interaktywne wystawy dotyczące nowych technologii oraz przejść na platformy, z których widać część hal montażowych. Rocznie przyciąga to ok. 150 tys. osób, co czyni obiekt jednym z popularniejszych przykładów „turystyki przemysłowej”.

Dla Boeinga to sposób na budowanie wizerunku firmy innowacyjnej i otwartej. Z drugiej strony zakład musi bardzo pilnować kwestii bezpieczeństwa: obowiązuje ścisły reżim kontroli, a trasy turystyczne nie prowadzą w miejsca, gdzie znajdują się wrażliwe technologie czy tajne rozwiązania konstrukcyjne.

Cień wątpliwości nad gigantem

Skala przedsięwzięcia nie chroni przed problemami. W ostatnich latach wokół Boeinga narosło sporo pytań dotyczących jakości i organizacji pracy. Pojawiały się doniesienia o presji na przyspieszanie montażu, szczególnie przy modelu 787. Część pracowników sygnalizowała, że tempo produkcji bywa sprzeczne z komfortem i poczuciem bezpieczeństwa na linii.

Amerykański urząd lotniczy FAA wszczął szereg kontroli, a sam producent deklaruje zwiększenie nadzoru oraz wzmocnienie procedur jakościowych. Dla zakładu tej wielkości to ogromne wyzwanie: w grę wchodzi nie tylko logistyka, ale też kultura organizacyjna w kilku zmianach i dziesiątkach tysięcy stanowisk.

Czy taki rozmiar ma przyszłość?

W branży rośnie pytanie, czy model jednej gigantycznej fabryki pozostanie aktualny. Coraz więcej mówi się o nowych typach napędu, w tym o samolotach zasilanych wodorem czy hybrydami elektryczno-turbinowymi. Takie konstrukcje mogą wymagać zupełnie innych procesów montażu, większej elastyczności linii, a może też innych materiałów i infrastruktury.

Część analityków uważa, że przyszłość należy do sieci mniejszych, wyspecjalizowanych zakładów rozlokowanych bliżej dostawców i klientów. Inni bronią koncepcji wielkiego centrum montażu końcowego, wskazując na efekt skali, łatwiejsze zarządzanie pracą i redukcję kosztów jednostkowych.

Dla Boeinga zakład w Everett jest jednocześnie atutem i zobowiązaniem. Utrzymanie tak rozległej infrastruktury wymaga gigantycznych nakładów i dużego, stabilnego portfela zamówień. Zatrzymanie produkcji na dłużej byłoby finansowym wstrząsem nie tylko dla firmy, ale i dla całego regionu gospodarczego.

Dla zwykłego pasażera, który widzi samolot głównie z perspektywy fotela przy oknie, ta skala pozostaje zwykle niewidoczna. Tymczasem każda maszyna startująca z lotniska jest efektem pracy ogromnej, precyzyjnie naoliwionej machiny. Everett pokazuje to w skrajnym wydaniu: jedno miejsce, gdzie stal, aluminium, kompozyty i elektronika zamieniają się w pojazdy zdolne przelecieć bez międzylądowania pół kuli ziemskiej.

Warto patrzeć na takie obiekty także przez pryzmat transformacji energetycznej. Nowe regulacje środowiskowe i oczekiwania pasażerów będą wymuszać kolejne modernizacje procesu produkcji: od zużycia energii na terenie fabryki, po materiały, które łatwiej poddają się recyklingowi. Największa fabryka świata może tu stać się poligonem doświadczalnym – miejscem, gdzie w praktyce rozstrzygnie się, jak będą wyglądać samoloty i ich montaż za kilkanaście lat.