Najłatwiejsze do ułożenia psy? Wielkie badanie obala popularny mit

Wielkie badanie prawie 50 tysięcy psów pokazuje, że nasze wyobrażenia o „łatwym w szkoleniu” pupilu bardzo często rozmijają się z rzeczywistością.

Dla wielu osób wybór psa zaczyna się od pytania: „Którą rasę najłatwiej wychować?”. Najnowsze dane z dużej bazy behawioralnej sugerują, że to nie ta kolejność, od której powinniśmy zaczynać.

Co dokładnie zbadano: 48 500 psów pod lupą naukowców

Za analizą stoi zespół badaczy związanych z projektem Darwin’s Ark. To ogromna baza danych, w której właściciele opisują zachowania swoich psów, a część zwierząt ma dodatkowo zsekwencjonowane genomy. W sumie przeanalizowano informacje o około 48 500 psach różnych typów i pochodzenia – od rasowych po mieszańce.

Na tej podstawie naukowcy sprawdzali, w jakim stopniu zachowanie psa da się przewidzieć na podstawie jego pochodzenia genetycznego. Interesowały ich m.in. cechy kojarzone z „łatwością szkolenia”: chęć współpracy z człowiekiem, reakcja na komendy, skupienie uwagi, szybkość uczenia się nowych zadań.

Wynik może zaskoczyć wielu przyszłych opiekunów: rasa tłumaczyła jedynie około 9% różnic w zachowaniu badanych psów.

Innymi słowy, dwa psy tej samej rasy mogą się pod względem „łatwości w szkoleniu” różnić bardziej niż przeciętny pies rasy A i przeciętny pies rasy B.

Jak nasze oczekiwania zniekształcają obraz psa

W badaniu podkreślono nie tylko rolę genów, ale też naszych własnych przekonań. Jeśli ktoś od lat słyszy, że dana rasa jest „idealna dla początkujących”, podchodzi do takiego psa z inną nastawieniem już od pierwszej minuty.

W praktyce wygląda to tak:

• podekscytowanie szczeniaka odbieramy jako „entuzjazm do nauki”,
• ciągnięcie na smyczy tłumaczymy „nadmiarem energii, który szybko ogarniemy”,
• ignorowanie komendy traktujemy jako „faza, z której wyrośnie”.

Gdy ten sam zestaw zachowań pokaże pies rasy uchodzącej za „upartą” czy „niezależną”, wielu ludzi uzna go od razu za trudnego, choć obiektywnie robi bardzo podobne rzeczy.

Naukowcy widzą tu klasyczny błąd poznawczy: dostrzegamy głównie te sygnały, które potwierdzają nasze wcześniejsze wyobrażenia, a resztę odsuwamy na bok.

Z czasem to nastawienie zaczyna żyć własnym życiem. Tworzy się legenda rasy: jedna uchodzi za „bezproblemową”, inna za „dla doświadczonych”, mimo że dane pokazują znacznie większe zróżnicowanie w obrębie każdej z nich.

Ranking „najłatwiejszych do wychowania” ras pod lupą

W internecie krążą setki zestawień ras „idealnych dla początkujących”. W czołówce zwykle pojawiają się te same psy: golden retriever, labrador, border collie, owczarek szkocki i kilka innych, które kojarzymy z pracą z człowiekiem – w polu, na pastwisku, w roli przewodnika czy psa ratowniczego.

Taki wizerunek nie bierze się znikąd. Rasy użytkowe faktycznie powstawały z myślą o współpracy z człowiekiem, więc częściej spotyka się wśród nich psy chętne do działania. Problem zaczyna się, gdy z ogólnej tendencji robi się obietnicę niemal gwarantowaną.

Średnie statystyki mówią o grupie, a nie o konkretnym psie, który zamieszka z tobą w mieszkaniu w bloku na czwartym piętrze.

Naukowcy zwracają uwagę, że mieszańce z „domieszką” tych słynących z posłuszeństwa ras wcale nie wykazują automatycznie lepszej współpracy. Bywają wśród nich psy niezwykle łatwe, przeciętne i bardzo wymagające – dokładnie jak wśród rasowych.

Dlaczego rasa mówi tak mało o zachowaniu

Współczesna hodowla od ponad stu lat koncentruje się głównie na wyglądzie. Standard opisuje wzrost, proporcje ciała, rodzaj sierści, kolor oczu, kształt uszu. Kryteria behawioralne są mniej precyzyjne, a jeszcze trudniej ująć w normę takie rzeczy jak motywacja do pracy z człowiekiem czy szybkość uczenia się.

Na zachowanie wpływa jednocześnie kilka warstw czynników:

Dwa szczeniaki tej samej rasy, wychowane w zupełnie innych warunkach, mogą więc rozwinąć skrajnie różne charaktery. Jeden będzie pewny siebie i otwarty, drugi – napięty i ostrożny, co mocno odbije się na ich reakcjach w treningu.

Jak mądrze wybrać psa: mniej o rasie, więcej o osobniku

Badacze zachęcają, aby przy wyborze psa zejść z poziomu „tablicy ras” i skupić się na tym konkretnym zwierzęciu, które stoi przed nami. Zamiast pytać wyłącznie „jaka rasa?”, warto zadać sobie kilka innych pytań.

Na co patrzeć przy spotkaniu z psem

• Reakcja na człowieka – czy pies sam szuka kontaktu, czy raczej trzyma się z boku?
• Uwaga – czy potrafi choć na chwilę skupić się na jednej rzeczy, czy skacze od bodźca do bodźca?
• Ciekawość – czy z zaciekawieniem podchodzi do nowych przedmiotów i dźwięków, czy raczej wycofuje się i zastyga?
• Motywacja do pracy – czy widać, że sprawia mu przyjemność współdziałanie z człowiekiem za smaczek, zabawkę, pochwałę?
• Reakcja na frustrację – gdy coś mu nie wychodzi, szybko rezygnuje, czy próbuje dalej?

Takie obserwacje, powtarzane w kilku sytuacjach, mówią o potencjale szkoleniowym znacznie więcej niż sam wpis w rodowodzie. Dobrze, jeśli opiekun lub hodowca pozwala spokojnie poobserwować szczeniaka i opowiada o jego zachowaniu w codziennych sytuacjach.

Rola opiekuna: łatwość szkolenia to nie tylko „wrodzony talent” psa

Naukowcy podkreślają również coś, o czym czasem zapominamy: nawet najbardziej chętny do współpracy pies potrzebuje rozsądnego przewodnika. Konsekwencja, czytelne zasady, nagradzanie pożądanego zachowania, odpowiednia ilość ruchu i zajęcia dla głowy – to wszystko potrafi odmienić trudnego kandydata w stabilnego przyjaciela.

Pies „łatwy w szkoleniu” bardzo często jest po prostu psem, z którym ktoś od początku konsekwentnie i cierpliwie pracował.

Z drugiej strony, brak jasnych zasad, chaos w domu czy zbyt mało aktywności potrafią „zepsuć” nawet duży potencjał. To m.in. dlatego w tej samej rasie znajdziemy zarówno psy nagradzane na zawodach, jak i takie, które sprawiają opiekunom ogromne problemy.

Co z tego wynika dla przyszłych właścicieli

Wyniki badania nie sugerują, że rasy nic nie znaczą. Mówią raczej: nie traktuj ich jak wyroczni w kwestii wychowania. Jeśli rozważasz psa, dobrze jest znać typową energię i przewidywany rozmiar danej rasy, ale przy ocenie łatwości nauki liczy się coś innego.

Przy planowaniu nowego czworonożnego domownika warto więc:

• rozważyć adopcję psa, którego charakter ktoś już wstępnie poznał,
• porozmawiać z behawiorystą lub trenerem przed wyborem,
• zaplanować czas i budżet na szkolenie od pierwszych tygodni w domu,
• uczciwie ocenić swój styl życia – ilość ruchu, stresu, gości, podróży.

Dużo osób wybiera szczeniaka z myślą: „ta rasa jest łatwa, więc jakoś to będzie”. Tymczasem większe bezpieczeństwo daje spokojna ocena konkretnego psa, jego reakcji oraz własnych możliwości czasowych i finansowych. Inne podejście pomoże osobie pracującej po 10 godzin dziennie w mieście, a inne rodzinie z domem za miastem, która lubi długie wycieczki.

Dobrze też odczarować samo pojęcie „łatwy pies”. Dla jednej osoby „łatwy” oznacza psa spokojnego, który chętnie leży na kanapie. Dla innej – energicznego sportowca, który z radością wykonuje dziesiątki komend na treningu. Warto doprecyzować, czego faktycznie oczekujesz od relacji z psem, zanim w ogóle wejdziesz na strony z ogłoszeniami czy do schroniska.