Oszustwo zasiłkowe w Szwajcarii: Emeryci milionerzy wyłudzili 280 tys. franków

Para starszych Szwajcarów przez lata żyła z dodatków socjalnych, choć na kontach miała ponad milion franków oszczędności.

Sprawa wyszła na jaw dopiero wtedy, gdy emeryci sami zgłosili się do urzędu. Wcześniej przez całą dekadę przekonywali instytucje, że ledwo wiążą koniec z końcem, a w dokumentach ukrywali pokaźny majątek rozłożony na wiele kont bankowych.

Dziesięć lat zasiłków przy siedmiu rachunkach bankowych

Bohaterami tej historii jest około 75‑letnie małżeństwo ze Szwajcarii. Formalnie żyli z podstawowej renty emerytalnej, odpowiednika szwajcarskiej emerytury państwowej. W dokumentach z 2015 roku podali, że otrzymują jedynie świadczenie w wysokości około 1 419 franków miesięcznie, czyli w przybliżeniu 1 535 euro.

Urzędnikom przekazali także informację o oszczędnościach: 70 000 franków, rozłożone na trzy konta bankowe. Na tej podstawie otrzymywali różne formy wsparcia socjalnego, w tym dodatki do emerytury przeznaczone dla osób o niskich dochodach.

Przeczytaj również: Urodziłeś się w latach 1965–1970? Sprawdź nowy wiek wcześniejszej emerytury

W rzeczywistości mieli nie trzy, a siedem rachunków bankowych, a na nich około 1 050 000 franków – ponad 1,14 mln euro.

To oznacza, że formalnie kwalifikowali się na pomoc jako osoby niezamożne, a realnie należeli do finansowo bardzo dobrze zabezpieczonych emerytów. Mimo to przez dziesięć lat czerpali z systemu świadczeń, do których – przy takim majątku – nie mieli prawa.

Nowe konto zamiast przyznania się do majątku

Władze nie pozostawiły ich w spokoju przez cały ten okres. W 2018 i 2021 roku przeprowadzono kontrole ich sytuacji finansowej. Małżeństwo zostało wezwane do złożenia wyjaśnień, ale trzymało się swojej wersji: kilka kont, niewielkie oszczędności, skromna renta.

Przeczytaj również: Para emerytów bez ani jednego dnia pracy dostaje wysoką pensję. Jak to możliwe w 2026 roku?

Zamiast ujawnić pozostałe rachunki, seniorzy podjęli decyzję, która dziś wygląda jak jawne wyzwanie wobec systemu. Otworzyli ósme konto, na które przelali kolejne 30 000 franków, czyli około 32 500 euro. Oficjalny obraz biednych emerytów w żaden sposób nie pokrywał się z ich realnym stanem majątkowym.

Dzięki zasiłkom socjalnym mogli żyć wygodnie, nie ruszając praktycznie swoich prywatnych oszczędności.

Według wyliczeń, przez około dekadę uzyskali w ten sposób blisko 280 000 franków publicznych pieniędzy, co przekłada się na około 304 000 euro.

Przeczytaj również: Przelewy bankowe staną na cztery dni z rzędu. Sprawdź dokładne terminy

Sami zgłosili się do urzędu, ale kary nie uniknęli

W pewnym momencie para zdecydowała, że dłużej nie będzie ukrywać oszczędności. Zgłosili się do władz, przyznali do fałszowania danych i zadeklarowali zwrot wszystkich nienależnie pobranych kwot. Całość środków trafiła z powrotem do instytucji, które przez lata wypłacały im dodatki.

Nawet pełny zwrot pieniędzy nie zakończył sprawy. Prokuratura z rejonu Zurych‑Limmat uznała, że działali z premedytacją i przez długi czas, co w szwajcarskim prawie traktuje się jako działalność porównywalną z „oszustwem zawodowym”.

Każde z małżonków otrzymało grzywnę 3 600 franków oraz dodatkowe 1 000 franków kosztów postępowania, a do tego karę pieniężną w zawieszeniu w wysokości 14 400 franków na osobę.

Kara w zawieszeniu oznacza, że jeśli w przyszłości dopuszczą się podobnych nadużyć, będą musieli zapłacić także tę, obecnie odroczoną, część sankcji. Prokuratura chciała w ten sposób wysłać jasny sygnał: dobrowolne zgłoszenie i zwrot pieniędzy łagodzą ciężar przewinienia, ale nie wymazują go z punktu widzenia prawa.

Dlaczego system się nie zorientował?

Opisany przypadek pokazuje napięcie między zaufaniem do obywatela a kontrolą. System zasiłków socjalnych w wielu krajach opiera się na samoocenie dochodów i majątku: wnioskujący podaje dane, a urzędnicy w ograniczonym zakresie są w stanie je weryfikować.

W praktyce oznacza to, że zaniżanie dochodów lub ukrywanie majątku może przynosić krótkotrwałe korzyści, jeśli kontrole są rzadkie lub powierzchowne. Tu przeprowadzono je dwukrotnie, lecz seniorzy wykorzystali fakt, że urzędnicy nie mieli od razu pełnego wglądu w ich wszystkie konta.

• oficjalnie zgłoszone konta: 3 rachunki, 70 000 franków,
• rzeczywista liczba kont: 7,
• rzeczywisty majątek: około 1 050 000 franków,
• dodatkowo później: 8. konto z 30 000 franków,
• łączna kwota uzyskanych świadczeń: około 280 000 franków w 10 lat.

Przez długie lata system po prostu im ufał. Sygnałem ostrzegawczym stały się dopiero rozbieżności wykryte przy szczegółowych sprawdzeniach, a ostateczną kropkę nad i postawiło samo przyznanie się małżeństwa.

Czy takie oszustwa zdarzają się często?

Historie emerytów wyłudzających świadczenia z reguły trafiają na nagłówki mediów, bo burzą powszechne wyobrażenie o spokojnej, uczciwej starości. Rzeczywistość bywa bardziej skomplikowana: ludzie w wieku poprodukcyjnym też podejmują ryzykowne decyzje finansowe, szczególnie jeśli czują, że system jest wobec nich niesprawiedliwy lub zbyt skomplikowany.

Urzędy od lat próbują uszczelniać procedury. Coraz częściej stosują:

• automatyczne porównywanie danych z różnych instytucji,
• analizy statystyczne wykrywające podejrzane wzorce,
• rutynowe, losowe kontrole wnioskodawców,
• wymianę informacji między bankami a organami państwowymi w ramach określonych przepisami.

Mimo to żaden system nie jest odporny na świadome, dobrze przemyślane kłamstwo. Przy dużym majątku ukrytym na wielu rachunkach kontrola musi sięgać szerzej niż zwykłe przejrzenie dokumentów dostarczonych przez świadczeniobiorcę.

Granica między „sprytem” a przestępstwem

Ta historia porusza także inny wątek: społeczne przyzwolenie na kombinowanie z zasiłkami. Część osób traktuje zaniżanie dochodów jako rodzaj „wyrównywania rachunków” z państwem. Gdy okazuje się, że mowa o ludziach z ponadmilionowymi oszczędnościami, sympatię trudno utrzymać.

W oczach wymiaru sprawiedliwości różnica jest prosta: jeśli ktoś spełnia kryteria – może liczyć na pomoc. Jeśli ukrywa majątek czy dochód, we wniosku składa fałszywe oświadczenia, a przy kolejnych kontrolach podtrzymuje kłamstwa, wchodzi na teren zdefiniowany wprost jako oszustwo.

Zwrot wyłudzonych świadczeń łagodzi ocenę moralną, ale nie anuluje faktu, że przez lata z publicznej kasy płynęły środki przeznaczone dla osób naprawdę potrzebujących.

Dla instytucji socjalnych takie przypadki są argumentem za inwestowaniem w lepsze narzędzia analizy danych i dokładniejsze weryfikacje. Dla zwykłych podatników – przypomnieniem, że każdy fałszywy wniosek to pieniądze odciągnięte od chorych, niepełnosprawnych czy osób bez pracy.

Co z tego wynika dla osób pobierających świadczenia

Sytuacja szwajcarskiego małżeństwa ma szersze znaczenie niż tylko lokalny skandal. Dla wszystkich korzystających z pomocy państwa daje kilka prostych lekcji:

• każda zmiana majątkowa – większe oszczędności, spadek, darowizna – powinna być zgłaszana,
• fałszywe oświadczenie może skutkować nie tylko zwrotem pieniędzy, ale też grzywną i wpisem w rejestrze karnym,
• w długiej perspektywie ryzyko odpowiedzialności przewyższa krótkoterminowe zyski z nieszczerego wniosku,
• dobre doradztwo (np. w urzędzie czy u doradcy socjalnego) często pozwala legalnie ułożyć finanse, zamiast maskować majątek.

Rzetelne informacje o dochodach i oszczędnościach stają się kluczowe w czasach, gdy coraz więcej procedur odbywa się elektronicznie, a systemy informatyczne łatwo wychwytują sprzeczne dane. Nawet jeśli oszustwo trwa latami, jak w przypadku tej pary emerytów, prędzej czy później pojawia się ryzyko ujawnienia – czy to przez kontrolę, czy własne wyrzuty sumienia.