Nowe prawo we Francji: koniec z drakońskimi opłatami spadkowymi w bankach

Francuskie władze postanowiły ukrócić praktyki banków, które przez lata czerpały zyski z rodzin pogrążonych w żałobie. Przełomowa zmiana przepisów to bezpośrednia odpowiedź na społeczne oburzenie wywołane absurdalnie wysokimi kosztami zamykania rachunków po zmarłych bliskich, w tym nawet małych dzieciach. Od teraz instytucje finansowe muszą dostosować się do nowych, bardziej ludzkich zasad, które stawiają empatię ponad czystą maksymalizację marży.

Francja właśnie przykręciła śrubę bankom w sprawie kosztów związanych z dziedziczeniem środków po zmarłych klientach.

Zmiana prawa dotyczy opłat pobieranych przy zamykaniu kont po śmierci ich właściciela. Przez lata banki naliczały kwoty, które dla rodzin w żałobie były dodatkowym, bolesnym obciążeniem. Teraz część takich kosztów ma zniknąć, a reszta zostać wyraźnie ograniczona.

Dlaczego Francja wzięła się za bankowe opłaty spadkowe

Impulsem do zmian stała się głośna historia z maja 2021 roku. Rodzice, którzy stracili ośmioletnie dziecko, musieli zamknąć jego rachunek oszczędnościowy. Bank zażądał za samą operację aż 138 euro. Dla wielu Francuzów było to nie do przyjęcia – rodzina pogrążona w żałobie dostała rachunek za formalność, którą musiała załatwić z urzędu.

Takie sytuacje nie były jednostkowe. Za każdym razem, gdy bliscy zamykali konto po zmarłym krewnym, bank mógł naliczać opłaty spadkowe według własnych tabel. Nie istniał żaden ogólny limit ani zasada, która chroniłaby klientów przed wygórowanymi stawkami.

Nowe przepisy mają ograniczyć swobodę banków w ustalaniu opłat związanych z dziedziczeniem i odciążyć rodziny w najtrudniejszym dla nich momencie.

Po serii debat i presji społecznej francuski parlament przyjął ustawę, która wprowadza jasne zasady dotyczące kosztów zamykania kont po zmarłych. Zmiana zaczęła obowiązywać 5 maja 2025 roku.

Kiedy zamknięcie konta po zmarłym będzie darmowe

Nowe regulacje nie kasują wszystkich opłat bez wyjątku, ale tworzą dwie grupy sytuacji, w których rodzina nie powinna nic płacić bankowi za załatwienie formalności spadkowych.

1. Śmierć dziecka – koniec z rachunkami za formalności

Najbardziej jednoznaczna zmiana dotyczy środków należących do osób niepełnoletnich. Gdy umiera dziecko, rodzice lub opiekunowie prawni muszą zamknąć jego konto lub rachunek oszczędnościowy. Od maja 2025 roku bank nie może już pobrać od nich żadnej opłaty z tytułu tzw. kosztów spadkowych.

W przypadku śmierci osoby małoletniej zamknięcie jej konta ma być całkowicie darmowe – niezależnie od zgromadzonej kwoty.

To bezpośrednia odpowiedź na opisane wcześniej historie, które we Francji wywołały oburzenie opinii publicznej.

2. Proste sprawy spadkowe z niewielkimi kwotami

Druga kategoria to tzw. „proste” dziedziczenie. Chodzi o sytuacje, w których:

• nie ma skomplikowanych powiązań majątkowych,
• nie wchodzą w grę duże kredyty czy rozbudowana działalność gospodarcza,
• a łączna wartość środków zgromadzonych na kontach nie przekracza 5910 euro.

W takich przypadkach bank nie ma prawa naliczyć żadnych opłat spadkowych przy zamknięciu rachunku po zmarłym. Rodzina powinna otrzymać dostęp do pieniędzy, spełniając wymagane formalności, ale bez dodatkowego rachunku od instytucji finansowej.

Przy prostym dziedziczeniu do kwoty 5910 euro zamknięcie konta ma być dla spadkobierców bezpłatne.

Kiedy bank nadal może naliczyć opłaty

Nowe prawo nie likwiduje całkowicie kosztów spadkowych. Ustawodawca zostawił bankom możliwość pobierania opłat przy bardziej skomplikowanych przypadkach. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których obsługa dziedziczenia wymaga dodatkowej pracy administracyjnej, analizy dokumentów i dłuższego procesu.

Przykłady skomplikowanych spraw spadkowych

Bank nadal może naliczyć opłatę, gdy:

• zmarły miał kredyt hipoteczny powiązany z rachunkiem,
• na jego nazwisko prowadzone były konta firmowe lub związane z jednoosobową działalnością gospodarczą,
• istnieje kilku spadkobierców i konieczne są dodatkowe ustalenia,
• w grę wchodzą blokady środków lub zabezpieczenia na rzecz innych instytucji.

W takich przypadkach bank może argumentować, że musi poświęcić znacznie więcej czasu na przeprowadzenie całej procedury. Ustawa to uznaje, ale jednocześnie narzuca limit, który ma chronić klientów przed niekontrolowanym „windowaniem” stawek.

Nowy limit: maksymalnie 1 procent wartości środków

Kluczowa zmiana dotyczy wysokości opłat tam, gdzie nadal będą one dopuszczalne. Ustawa wprowadza jasną zasadę: bank nie może naliczyć więcej niż 1 procent wartości pieniędzy znajdujących się na koncie osoby zmarłej, przy czym szczegółowy, górny limit kwotowy ma zostać określony w rozporządzeniu.

Bank nie może już dowolnie ustalać wysokości opłat spadkowych – ogranicza go surowy próg 1 procent wartości środków.

To oznacza, że jeśli na koncie zmarłego znajduje się np. 10 tysięcy euro, opłata za przeprowadzenie procedury spadkowej nie powinna przekroczyć 100 euro, a w praktyce może być niższa, jeśli rozporządzenie wprowadzi dodatkowy, sztywny sufit kwotowy.

Jak nowe przepisy mają pomóc rodzinom

Minister odpowiedzialna we Francji za obszar gospodarki społecznej podkreśliła przy prezentacji ustawy dwa główne cele: ochronę rodzin w żałobie oraz odbudowę zaufania do sektora bankowego. Chodzi o to, by bliscy zmarłego nie czuli się traktowani jak źródło łatwego zysku w chwili, gdy i tak zmagają się z emocjami, formalnościami urzędowymi i często także kosztami pogrzebu.

Opłaty spadkowe do tej pory były mało przejrzyste. Różniły się w zależności od banku i wewnętrznych tabel, a klienci często dowiadywali się o nich dopiero w momencie załatwiania formalności. Nowe prawo ma wymusić większą przewidywalność i urealnić stawki.

Co ta zmiana mówi o relacji klientów z bankami

Historia z Francji dobrze pokazuje napięcie między tym, co bank traktuje jako „koszt obsługi”, a tym, jak takie opłaty postrzegają zwykli klienci. Rodzina po śmierci bliskiego zazwyczaj nie jest w nastroju do negocjowania tabeli opłat czy zmiany banku. Płaci, bo chce jak najszybciej zamknąć sprawę i mieć przynajmniej te kwestie z głowy.

Gdy w mediach zaczęły pojawiać się historie wysokich rachunków za zamknięcie kont dzieci, opinia publiczna jasno dała znać, że to granica, której banki nie powinny przekraczać. Ustawodawca zareagował, narzucając odgórne reguły. Takie ruchy wpływają na całą branżę finansową, bo zmuszają instytucje do odejścia od modelu, w którym maksymalizuje się zysk na każdej możliwej operacji.

Czego mogą się nauczyć z tego inne kraje, w tym Polska

Choć nowe przepisy dotyczą Francji, temat opłat związanych z dziedziczeniem pojawia się w wielu krajach, także nad Wisłą. Banki stosują opłaty za różne typy czynności, a klienci często nie mają świadomości wszystkich szczegółów cennika. Sprawa staje się szczególnie drażliwa właśnie przy śmierci bliskiej osoby.

Rozwiązanie przyjęte przez Francuzów – pełne zniesienie opłat w przypadku dzieci i prostych spraw z niewielkimi kwotami oraz sztywny limit procentowy przy bardziej złożonych przypadkach – może stać się punktem odniesienia w dyskusjach regulacyjnych gdzie indziej. Ułatwia też porównanie ofert banków i zwiększa presję na transparentność.

Dla osób planujących kwestie majątkowe wartością dodaną jest prostsza przewidywalność kosztów. Łatwiej oszacować, jakie formalności i wydatki czekają rodzinę po śmierci właściciela rachunku. Z kolei banki zyskują jasne ramy, w których mogą się poruszać, co ogranicza ryzyko reputacyjne związane z nagłośnionymi sprawami „szokujących opłat”.

Zmiana przepisów to też pretekst, by przyjrzeć się własnym dokumentom – pełnomocnictwom, testamentowi, formie oszczędzania. Odpowiednie uporządkowanie spraw za życia potrafi bardzo ułatwić rodzinie późniejsze kontakty z bankiem, niezależnie od tego, jakie limity opłat obowiązują w danym kraju.