Firmy budowlane na krawędzi przez drogie paliwo. Trwa walka o przetrwanie

Sektor budowlany w Polsce staje przed najpoważniejszym wyzwaniem od lat. Gwałtowny wzrost cen paliwa uderza w małe firmy z siłą, która zagraża ich egzystencji. Przedsiębiorcy, którzy na co dzień korzystają z dziesiętek litrów paliwa w koparkach, ciężarówkach i busach, płacą teraz tysiące złotych więcej miesięcznie. To nie jedyny problem – w ślad za paliwem rosną też ceny materiałów budowlanych.

Skok cen paliw uderza w małe firmy budowlane z niespotykaną siłą, wywracając ich koszty do góry nogami i grożąc masowymi upadłościami.

Przedsiębiorcy z branży budowlanej jeżdżą więcej niż większość innych sektorów, korzystają z koparek, ciężarówek i busów, a do tego kupują materiały, których transport też drożeje. Gdy paliwo idzie w górę, cały ich model biznesowy zaczyna się sypać – i dokładnie to dzieje się obecnie.

Gwałtowny wzrost cen paliwa dobija małe firmy

Według badania przeprowadzonego wśród 2600 firm rzemieślniczych zajmujących się budownictwem, aż 92 procent ankietowanych odczuwa skutki podwyżek cen paliw w swojej codziennej działalności. Skala jest tak duża, że organizacje branżowe mówią wprost o kryzysie egzystencjalnym.

Najbardziej odczuwalne są koszty dojazdów na budowy oraz pracy maszyn. Dla wielu przedsiębiorców każdy litr zatankowany do koparki, busa czy zwykłej furgonetki staje się realnym problemem finansowym. W branży, w której marże są z natury niewielkie, taki wstrząs może być śmiertelny.

Rosnące ceny paliwa działają jak powolne zaciskanie pętli: firmy nadal pracują, ale z każdym miesiącem zarabiają mniej, mimo że przychodów na papierze często nie brakuje.

Maszyny na budowie liczą każdy litr

Przykład podawany przez przedstawicieli branży dobrze pokazuje, z czym mierzą się firmy. Koparka o masie 20 ton, zużywająca średnio 20 litrów paliwa na godzinę, przy podwyżce o 30 groszy na litr generuje około 6 złotych dodatkowego kosztu za każdą godzinę pracy. Przy jednym zleceniu to drobiazg, przy miesiącach intensywnej pracy – dziesiątki tysięcy złotych.

Szczególnie bolesny jest wzrost ceny paliwa wykorzystywanego w maszynach budowlanych, tak zwanego oleju napędowego dla sprzętu roboczego. Ponad połowa firm zgłasza, że właśnie tutaj odnotowała wyraźne uderzenie w koszty.

• wzrost wydatków na dojazdy ekip remontowych
• droższa praca koparek, podnośników i ładowarek
• wyższe rachunki za transport materiałów na place budów
• konieczność częstego korygowania kosztorysów

Dla małych firm, które często bazują na jednym lub dwóch samochodach i kilku maszynach, nawet kilka dodatkowych tysięcy złotych miesięcznie może przesądzić o utracie płynności.

Inflacja materiałów budowlanych: cios numer dwa

Droższe paliwo to nie jedyny problem. W ślad za nim rosną ceny materiałów budowlanych, bo ich produkcja i transport także wymagają energii. Według danych organizacji branżowych, 65 procent firm otrzymało już oficjalne informacje o podwyżkach od dostawców.

Na listę najbardziej dotkniętych surowców trafiają między innymi:

Firmy dostają zarówno ogólne komunikaty o „korekcie cenników”, jak i konkretne, dwucyfrowe wartości. Dla inwestorów oznacza to droższe remonty i budowy, dla wykonawców – konieczność nieustannego aktualizowania ofert.

Branża budowlana staje w rozkroku: z jednej strony klienci oczekują dotrzymania ceny z podpisanego już kosztorysu, z drugiej strony hurtownie niemal co miesiąc podnoszą stawki.

Ryzyko przerw w dostawach

Nie chodzi wyłącznie o ceny. Około jedna czwarta firm otrzymała ostrzeżenia o możliwych przerwach w dostawach kluczowych materiałów. Najczęściej dotyczą one drewna, wełny szklanej oraz popularnych płyt budowlanych.

Producenci i hurtownie tłumaczą to problemami z transportem, ograniczoną dostępnością kierowców lub chwilowym zmniejszeniem produkcji. Dla ekip budowlanych oznacza to ryzyko przestojów na placu budowy, kar umownych i napięć z inwestorami.

Mniejsze marże, większy stres i realne bankructwa

Rosnące koszty paliwa i materiałów wprost uderzają w zyski. Organizacje zrzeszające małe firmy budowlane ostrzegają, że marże w wielu przypadkach spadają do poziomu graniczącego z zerem, a zdarzają się zlecenia, na których przedsiębiorcy de facto dopłacają.

Szef jednej z takich organizacji przypomina, że sektor w ostatnich dwóch latach przeżył już poważne tąpnięcie: fala spadku liczby zleceń, dekres popytu na nowe domy i modernizacje, a w konsekwencji likwidacja tysięcy firm oraz dziesiątek tysięcy miejsc pracy. Niewielu przedsiębiorców zdążyło się po tym odbić, a już pojawił się kolejny wstrząs.

Wiele biur rachunkowych współpracujących z branżą przyznaje, że jeszcze nigdy nie miało tylu klientów proszących o rozłożenie zaległych składek i podatków na raty.

Kryzys finansowy przeradza się w kryzys psychiczny

Organizacje branżowe coraz częściej mówią nie tylko o problemach ekonomicznych, ale też o psychice przedsiębiorców. W małych firmach właściciel odpowiada za wszystko: od podpisania umowy i nadzoru nad ekipą po spłatę kredytu firmowego i wypłatę pensji.

Przy presji kosztowej, niepewności co do materiałów i częstym braku zrozumienia ze strony administracji publicznej, wielu rzemieślników doświadcza objawów wypalenia. Pojawiają się specjalne zespoły wsparcia psychologicznego, telefony zaufania dla przedsiębiorców, a także grupy samopomocy organizowane w ramach lokalnych stowarzyszeń.

Branża domaga się działań państwa

Przedstawiciele firm budowlanych formułują konkretne postulaty. Kluczowe z nich dotyczą podatków i osłon przed kolejnymi skokami cen paliw.

Niższa stawka VAT na remonty

Jednym z najczęściej powtarzanych pomysłów jest czasowe obniżenie VAT na usługi remontowe. Branża argumentuje, że przejście z obecnego poziomu do niższej stawki mogłoby:

• odciążyć klientów indywidualnych i zwiększyć liczbę zleceń
• zostawić firmom nieco większą część marży
• utrzymać przy życiu kilka–kilkanaście tysięcy miejsc pracy

Według wyliczeń części organizacji, wyraźne obniżenie VAT na prace modernizacyjne dałoby branży nawet kilka miliardów złotych dodatkowego obrotu rocznie. Pieniądze te w dużej mierze wróciłyby do budżetu w formie innych podatków i składek.

Stabilizacja obciążeń na paliwo

Inny postulat dotyczy podatków i opłat doliczanych do ceny paliw. Przedsiębiorcy apelują o mechanizmy, które złagodzą wahania kosztów na stacjach. W grę wchodzi na przykład czasowe ograniczenie części podatków przy szczególnie gwałtownych wzrostach cen ropy na rynkach światowych.

Zdaniem branży obecna sytuacja przypomina „podwójne uderzenie”: paliwo drożeje, a od wyższej ceny pobiera się jeszcze wyższy VAT i inne daniny, których małe firmy często nie mogą odzyskać. To powoduje wrażenie, że im gorzej na rynku, tym mocniej fiskus ściska przedsiębiorców.

Paradoks transformacji energetycznej

Co ciekawe, kryzys paliwowy nasila się w momencie, gdy rządy intensywnie promują odnawialne źródła energii. Ruszają nowe programy dopłat do fotowoltaiki, pomp ciepła czy termomodernizacji, a jednocześnie firmy odpowiedzialne za realizację tych inwestycji walczą o przetrwanie.

Rosnące ceny paliw mogą paradoksalnie przyspieszyć przechodzenie na bardziej efektywne energetycznie technologie w sektorze budowlanym: od maszyn hybrydowych po lepszą logistykę przejazdów. W praktyce małe podmioty rzadko mają środki, by inwestować w nowy sprzęt, gdy walczą o spłatę bieżących zobowiązań.

Dla klientów indywidualnych rosnące koszty usług to sygnał, że remont czy budowę domu warto dobrze zaplanować: dokładnie sprawdzić zapisy w umowach dotyczące zmian cen materiałów, zostawić bufor w budżecie i liczyć się z możliwymi opóźnieniami dostaw. Dla państwa to test, czy potrafi tak zaprojektować pomoc, by nie wspierać tylko końcowego efektu w postaci odnawialnych instalacji, ale też tych, którzy codziennie je montują.

Jeśli presja kosztowa na paliwo i materiały utrzyma się przez kolejne miesiące, jakość usług budowlanych też może ucierpieć. Część firm, żeby przetrwać, będzie szukać tańszych zamienników produktów, ograniczać liczbę pracowników lub minimalizować czas na pojedynczych zleceniach. Z punktu widzenia klienta oznacza to jeszcze większą potrzebę ostrożnego wyboru wykonawcy i realnej rozmowy o ryzykach już na etapie pierwszej wyceny.