Dlaczego warzywa i owoce tak drożeją w marketach i czy naprawdę muszą?

Stoisko z warzywami i owocami przestało być jedynie miejscem zdrowych wyborów, a stało się kluczowym filarem zysków wielkich sieci handlowych. Choć winę za drożyznę często zwalamy na transport czy koszty energii, w rzeczywistości to my, klienci, finansujemy niskie ceny Coca-Coli czy proszków do prania, przepłacając za kilogram pomidorów. Zrozumienie, jak supermarkety manipulują marżami na dziale świeżym, to pierwszy krok do tego, by przestać być 'dojną krową’ wielkiego handlu.

Polacy łapią się za portfel przy stoisku z pomidorami czy bananami, a sieci handlowe właśnie na tym dziale budują sporą część swoich zysków.

Choć wiele osób ma wrażenie, że ceny świeżych produktów odjechały reszcie zakupów, supermarkety wciąż mocno na nich zarabiają i wcale nie chodzi tylko o drogie paliwo czy wyższe pensje w rolnictwie. W tle działa mechanizm, o którym rzadko się mówi wprost: warzywa i owoce finansują niskie marże na innych towarach.

Stoisko, które napędza cały sklep

Dla dużych sklepów dział z warzywami i owocami to już nie dodatek, ale jeden z filarów biznesu. Badania rynku pokazują, że przeciętna rodzina w 2025 roku kupiła około 163 kg świeżych warzyw i owoców , czyli o 3% więcej niż rok wcześniej. Średnia cena wyniosła 3,10 zł za 100 g w przeliczeniu na euro – co przekłada się na zauważalny wydatek w budżecie domowym.

Przeczytaj również: Dlaczego Francuzi odwracają się od restauracji i gdzie teraz jedzą

Klienci wracają po kilka podstawowych produktów: banany, jabłka, pomarańcze, pomidory, marchew, cukinia. To one przyciągają ruch do sklepu. Dla hipermarketu taki dział może stanowić nawet jedną trzecią obrotu całego segmentu świeżej żywności i około 6–8,5% obrotu całego sklepu. Jak na przestrzeń zajmowaną przez skrzynki i lodówki – to bardzo dużo.

Dział owocowo-warzywny jest dla marketu tym, czym lokomotywa dla pociągu: bez niego trudno ruszyć dalej z resztą sprzedaży.

Dlaczego naprawdę płacimy tyle za kilogram

Świeże warzywa i owoce nie są tanie w produkcji. Wymagają ręcznej pracy przy zbiorach, sortowaniu i pakowaniu. Do tego dochodzą:

Przeczytaj również: Jeden znak zodiaku wychodzi z finansowej mgły 11 marca 2026

• transport w kontrolowanej temperaturze,
• chłodnie w hurtowniach i sklepach,
• straty – czyli towar, który zwiędnie lub się zepsuje, zanim ktoś go kupi,
• opłaty za opakowania, etykiety, infrastrukturę sklepu.

To wszystko rzeczywiście winduje koszt kilograma i sprawia, że ceny nie mogą przypominać tych sprzed dekady. Tyle że rachunek nie kończy się na kosztach rolnika i paliwa. Kluczowa jest marża, jaką dolicza sobie sieć handlowa.

Jak markety łatają budżet na dziale owocowo-warzywnym

Na produktach markowych – napojach, słodyczach, kosmetykach – klient łatwo porówna ceny między sklepami. Tam marże często są zaskakująco niskie, bo sieci boją się stracić w rankingach „koszyka dnia”. Zyski próbują więc nadrobić tam, gdzie różnicę trudniej zauważyć.

Przeczytaj również: Od 2027 rząd przytnie dorabianie do emerytury przed 67 rokiem życia

Badania pokazują, że w dużych sklepach marża brutto na warzywach i owocach nierzadko sięga 25–50% , a w niektórych przypadkach jeszcze więcej.

Produkty najbardziej widoczne w gazetkach – tanie banany, marchew po promocyjnej cenie – często sprzedawane są z minimalnym zarobkiem. To tak zwane produkty „na wejście”. W tym samym czasie bardziej „wymyślne” rzeczy, jak egzotyczne owoce, sałaty myte i cięte w torebkach czy gotowe mieszanki krojonych owoców, mają znacznie wyższy narzut.

W praktyce wygląda to tak, że ziemniaki kupowane od producenta za kilkadziesiąt groszy za kilogram potrafią na półce kosztować ponad złotówkę, a w wersji mytej i ładnie zapakowanej jeszcze więcej. Dla sieci to wygodne: klient pamięta tanią marchewkę z gazetki, a nie analizuje dokładnie ceny każdego rodzaju sałaty.

Pieniądze przelewane między działami

Taki mechanizm ekonomiści nazywają wyrównywaniem marż pomiędzy działami. Sieć celowo trzyma bardzo niską marżę tam, gdzie klient najczęściej porównuje ceny z konkurencją, i podnosi ją w miejscach mniej przejrzystych.

Dla klienta to mało widoczne, bo rzadko kto zna cenę skupu danego warzywa. A właśnie tam kryje się odpowiedź, dlaczego dział owocowo-warzywny bywa nazywany „dojną krową” supermarketów.

Czy warzywa i owoce mogą być tańsze?

Część obecnej ceny to rzeczywisty koszt produkcji i łańcucha dostaw. Część to jednak czysta polityka cenowa sieci. Gdy marża na danym dziale sięga 40%, odjęcie kilku punktów procentowych mogłoby obniżyć cenę każdego kilograma o kilka–kilkanaście groszy.

Porównania koszyków zakupowych pokazują, że rynki i krótsze łańcuchy dostaw (sprzedaż bezpośrednia, małe sklepy współpracujące z lokalnymi rolnikami) często wypadają korzystniej cenowo na produktach sezonowych. Różnica sięga średnio około 6% w dół względem dużych sieci, przy zbliżonej jakości.

Przy obecnych cenach jedna rodzina zostawia rocznie na dziale warzywnym i owocowym kwotę, którą dałoby się realnie zmniejszyć, gdyby supermarkety zrezygnowały z części narzutu.

Problem zdrowia i portfela w jednym

Według badań ponad jedna trzecia mieszkańców Francji przyznaje, że nie jest w stanie osiągnąć zalecanych „5 porcji warzyw i owoców dziennie”, głównie z powodów finansowych. Ten problem widać też w Polsce, gdzie inflacja żywnościowa dotknęła świeże produkty szczególnie boleśnie.

W dyskusjach ekspertów regularnie padają trzy propozycje zmian:

• ograniczenie marż na podstawowym koszyku świeżych produktów – tak, aby marchew, ziemniaki, jabłka czy pomidory miały maksymalny, ustawowo określony narzut,
• pełna informacja o podziale ceny – na etykiecie obok ceny pojawiałby się schemat: ile z złotówki trafia do rolnika, ile do hurtowni, ile do sieci,
• przesunięcie promocji – mniej akcji na słodkie napoje i słodycze, więcej przecen i kuponów właśnie na warzywa i owoce.

Co może zrobić zwykły konsument

Na decyzje dużych sieci pojedynczy klient wpływa powoli, ale w portfelu może odczuć różnicę już teraz. Kilka nawyków rzeczywiście obniża rachunki za świeże produkty.

Gra pod sezon i porównywanie cen

Kupowanie tego, na co akurat jest sezon, to wciąż najprostsza strategia. Truskawki w lipcu bywają kilkukrotnie tańsze niż w maju, podobnie pomidory gruntowe w sierpniu kontra szklarniowe na początku wiosny. Warto też patrzeć, czy cena na etykiecie dotyczy kilograma, czy małego opakowania – wiele drogich produktów „wygodnych” wygląda niegroźnie, dopóki nie przeliczy się ich na kilogram.

Dobrym zwyczajem jest też porównywanie oferty dwóch–trzech różnych miejsc: dużego marketu, lokalnego sklepu i pobliskiego rynku. Do tego nie trzeba notatnika – wystarczy zapamiętać orientacyjne ceny kilku najczęściej kupowanych produktów i trzymać się tam, gdzie wychodzą najlepiej.

Łączenie różnych kanałów zakupu

Coraz więcej osób dzieli zakupy na dwa etapy: ciężkie produkty i chemię kupuje w dyskoncie lub hipermarkecie, a świeżą żywność bierze z bazaru czy bezpośrednio od rolnika. Taki miks potrafi realnie obniżyć rachunek, bo to właśnie w świeżych produktach marże mocno się różnią.

Warto też uważniej patrzeć na gotowe mieszanki sałat, pokrojone owoce czy warzywa w tackach. Płacimy w nich za wygodę, a nie za sam towar. Zastąpienie ich zwykłą główką sałaty czy całym ananasem może w skali miesiąca dać zaskakująco duży efekt.

Dlaczego przejrzystość cen ma znaczenie

Rosnące rachunki przy kasie sprawiają, że temat marż na żywności trafia coraz częściej do debaty publicznej. Jeśli klienci zaczną lepiej rozumieć, jak kształtuje się cena kilograma ziemniaków czy jabłek, presja na sieci może wzrosnąć. Dla handlu to nie jest komfortowa perspektywa, ale właśnie ona może wymusić drobne przesunięcia marż między działami.

Większa transparentność byłaby korzystna również dla rolników. Dziś wiele osób nie ma pojęcia, jak małą część ceny detalicznej dostaje producent. Pokazanie tego czarno na białym mogłoby zmienić odbiór społeczny ewentualnych regulacji marż i zachęcić do wyboru krótszych łańcuchów dostaw tam, gdzie jest to możliwe.

Dla przeciętnego kupującego strefa warzywno-owocowa w supermarkecie to wciąż rzędy skrzynek z kolorowym towarem. W rzeczywistości to jeden z najbardziej skomplikowanych finansowo działów w całym sklepie. Od tego, jak będzie wyceniany, zależy nie tylko stan domowego budżetu, ale też to, czy zdrowe jedzenie pozostanie dostępne dla większości gospodarstw, a nie tylko dla tych o najwyższych dochodach.