Twój mikrofalownik to siedlisko zarazków: setki bakterii przeżywają podgrzewanie

Sprzęt, który ma szybko odgrzać obiad, może jednocześnie stać się idealnym miejscem dla bakterii, także tych szkodliwych.

Nowe badania mikrobiologów pokazują, że wnętrze mikrofalówki wcale nie jest sterylne. Naukowcy opisali ponad 700 gatunków bakterii, które bez problemu znoszą gorąco i promieniowanie, a codzienne nawyki w kuchni mocno im w tym pomagają.

Mikrofala nie jest sterylizatorem: co naprawdę dzieje się w środku

Wiele osób traktuje mikrofalówkę jak wygodny „wybielacz” dla jedzenia: podgrzeję, więc wszystko, co szkodliwe, zginie. Badania pokazują coś innego. Mikrofale podnoszą temperaturę potraw, ale nie zawsze równomiernie, a część bakterii ma mechanizmy, które pozwalają im taki stres przetrwać.

Szczególnie wytrzymałe są gatunki z rodzajów takich jak Bacillus czy Clostridium. Tworzą one przetrwalniki – bardzo odporne formy spoczynkowe. Taka „zbroja” pozwala im przetrwać gorąco, wysychanie i promieniowanie, a potem znów się uaktywnić, kiedy warunki stają się sprzyjające.

Mikrofalówka podgrzewa jedzenie, ale nie gwarantuje sterylności. Dla części bakterii to trudne, lecz wciąż znośne środowisko.

Mikroorganizmy gromadzą się szczególnie tam, gdzie przywierają resztki jedzenia: w narożnikach komory, pod obrotowym talerzem, przy uszczelce drzwi. Z czasem tworzą tam stabilne kolonie, które wcale nie znikają po krótkim cyklu grzania.

Czy bakterie z mikrofalówki zagrażają zdrowiu?

Nie każda bakteria to automatycznie zagrożenie. Spora część drobnoustrojów w kuchni jest neutralna, a część wręcz korzystna dla równowagi mikrobiologicznej. Problem pojawia się wtedy, gdy w mieszaninie pojawiają się gatunki wywołujące zatrucia pokarmowe.

W próbkach z wnętrz mikrofalówek naukowcy znajdowali m.in. bakterie kojarzone z:

• biegunkami i wymiotami po spożyciu skażonej żywności,
• zatruciami po mięsie i gotowych daniach,
• dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi u osób z obniżoną odpornością.

Szczególnie niebezpieczne są urządzenia „wspólne”: stojące w biurach, kuchniach socjalnych, akademikach czy na stacjach paliw. Korzysta z nich wiele osób, nikt nie czuje się odpowiedzialny za ich czyszczenie, a różne resztki jedzenia mieszają się tam tygodniami.

Zaniedbana mikrofala w biurze czy akademiku bywa cichym źródłem nawracających zatruć pokarmowych wśród użytkowników.

Kiedy ryzyko jest największe

Najbardziej narażeni są:

• małe dzieci i osoby starsze,
• chorzy przewlekle i osoby po terapii onkologicznej,
• kobiety w ciąży,
• osoby, które często jedzą dania gotowe, odgrzewane kilka razy.

Dodatkowy problem tworzy złudne poczucie bezpieczeństwa. Gdy ktoś widzi parujące danie, instynktownie zakłada, że wszystko szkodliwe już zginęło. Tymczasem część mikroorganizmów mogła przetrwać w zimniejszych fragmentach potrawy albo w zakamarkach samego urządzenia.

Jak dbać o mikrofalówkę, żeby nie stała się siedliskiem zarazków

Eksperci nie namawiają do wyrzucania mikrofalówek, tylko do traktowania ich bardziej jak kuchennego blatu niż jak magicznego sterylizatora. To powierzchnia robocza, którą trzeba regularnie myć.

Prosty rytuał czyszczenia krok po kroku

W miejscach pracy warto jasno określić, kto i kiedy czyści mikrofalówkę. Rozmyta odpowiedzialność prawie zawsze kończy się tym, że nikt tego nie robi.

Regularne czyszczenie usuwa film z zaschniętego jedzenia, który jest idealnym podłożem dla bakterii odpor­nych na wysoką temperaturę.

Proste triki ograniczające rozprysk i zanieczyszczenia

Pomagają drobne nawyki, które praktycznie nie wymagają wysiłku:

• zawsze przykrywaj jedzenie pokrywką do mikrofali lub talerzem,
• nie zostawiaj misek z „odgrzewką na później” w zamkniętym urządzeniu,
• nie wkładaj do środka naczyń oblepionych tłuszczem z zewnątrz,
• nie odgrzewaj kilka razy tego samego dania w odstępie wielu godzin.

Wspólny mianownik jest prosty: im mniej resztek osiądzie na ściankach i talerzu, tym mniej pożywki dla bakterii.

Superodporne bakterie z mikrofalówek a biotechnologia

Dla użytkownika domowego takie mikroorganizmy to głównie kłopot higieniczny. Dla naukowców – cenne źródło informacji i narzędzie do badań. Bakterie, które radzą sobie z gorącem i promieniowaniem, pokazują, jak daleko mogą się posunąć mechanizmy przystosowania życia do ekstremów.

Badacze widzą w nich potencjał dla kilku branż:

• przetwarzanie odpadów w trudnych warunkach, np. w instalacjach o podwyższonej temperaturze,
• produkcja enzymów stabilnych w wysokiej temperaturze dla przemysłu chemicznego i farmaceutycznego,
• modele do analizowania, jak mikroby mogłyby funkcjonować w warunkach zbliżonych do tych panujących na innych planetach.

Domowa mikrofala staje się dla naukowca czymś w rodzaju małego laboratorium ekstremalnych warunków, w którym życie pokazuje pełnię swoich możliwości adaptacyjnych.

Dlaczego bakterie z kuchni interesują naukowców

Mikrobiologia przez wiele lat skupiała się na patogenach szpitalnych czy bakteriach glebowych. Teraz coraz częściej pod lupę trafia środowisko domowe: kuchnie, łazienki, sprzęt AGD. To właśnie tam krzyżują się różne źródła mikroorganizmów – żywność, człowiek, woda, powietrze.

Dzięki temu badacze lepiej widzą, jak zmienia się mikrobiom naszych mieszkań i jak nasze nawyki sprzyjają jednemu typowi bakterii, a ograniczają inne. To z kolei pomaga tworzyć bardziej rozsądne zalecenia higieniczne – takie, które realnie zmniejszają ryzyko zakażeń, a jednocześnie nie zamieniają domu w szpital.

Jak bez paniki podejść do tematu mikrofalówki

Wyniki badań brzmią groźnie, ale nie chodzi o wzniecanie strachu przed każdym urządzeniem w kuchni. Mikrofalówka pozostaje wygodnym narzędziem, pod warunkiem że traktujemy ją jak normalną powierzchnię roboczą, którą trzeba utrzymywać w czystości.

Dobrym nawykiem jest patrzenie na nią w taki sam sposób jak na deskę do krojenia czy blat. Nikt rozsądny nie zostawiłby na desce tygodniami zaschniętych resztek mięsa, więc dlaczego miałoby to być akceptowalne na obrotowym talerzu w mikrofalówce?

Dla osób szczególnie wrażliwych – seniorów, rodziców małych dzieci, osób z obniżoną odpornością – sensowne jest ograniczenie korzystania z zaniedbanych, wspólnych urządzeń, np. w przypadkowych punktach gastronomicznych. Czasem bezpieczniej jest zjeść posiłek na zimno niż ryzykować kontakt z bakteriami z brudnego sprzętu.

Warto też pamiętać o jednej rzeczy: samo odgrzewanie nie naprawi jedzenia, które już się zepsuło. Jeśli danie długo stało w temperaturze pokojowej, a potem trafiło do mikrofalówki, nawet gorące w środku może wciąż zawierać toksyny wytworzone wcześniej przez bakterie. Ciepło zniszczy same komórki, lecz nie zawsze usunie to, co zdążyły wyprodukować.