Unia Europejska zakaże nazwy „stek roślinny”, ale zostawi burgery

Chodzi nie o skład, lecz o same nazwy produktów.

Europosłowie i przedstawiciele rządów państw członkowskich uzgodnili nowe zasady oznaczania zamienników mięsa. Najmocniej uderzą one w popularne „steki roślinne”, podczas gdy takie nazwy jak burger wege czy kiełbasa wegetariańska wciąż pozostaną na etykietach.

O co chodzi w unijnym zakazie nazwy „stek roślinny”

Według kompromisu politycznego wypracowanego w Brukseli producenci żywności opartej na białku roślinnym nie będą mogli używać w całej Unii nazwy „stek roślinny” ani jej odpowiedników w innych językach. Chodzi o produkty bez mięsa, które próbują naśladować wyglądem i strukturą klasyczny stek wołowy czy wieprzowy.

Rozmowy o tym toczyły się od kilku lat. Część branży mięsnej naciskała, aby w ogóle zabronić używania tradycyjnych mięsnych nazw przy produktach roślinnych. Organizacje konsumenckie i producenci roślinnych zamienników odpowiadali, że takie określenia pomagają klientom zorientować się, jak przygotować dany produkt i czego się spodziewać po smaku i konsystencji.

Nowe przepisy uderzą głównie w nazwy zbliżone do najbardziej „mięsnych” skojarzeń, takich jak stek, a zostawią więcej swobody przy lżejszych określeniach typu burger czy kiełbasa roślinna.

Burgery i kiełbasy roślinne pozostają na półkach… z nazwą

Z uzgodnień wynika, że produkty oznaczone jako burger roślinny, burger wegetariański, kiełbasa roślinna czy parówki wege będą mogły dalej funkcjonować pod tymi nazwami, o ile etykieta jasno wskazuje, że chodzi o żywność bezmięsną. W praktyce wystarczy dodanie jednego z określeń:

• roślinny / roślinna / roślinne,
• wegetariański,
• wegański.

Takie rozwiązanie to kompromis między interesami hodowców i przetwórców mięsa a dynamicznie rosnącym segmentem żywności opartej na roślinach. Mięsne lobby zabiegało, by całkowicie wyrzucić z rynku nazwy typu „burger roślinny”, natomiast sektor roślinny domagał się pełnej swobody komunikacji marketingowej.

Dlaczego akurat „stek” stał się kością niezgody

Stek według wielu polityków i przedstawicieli przemysłu mięsnego to nazwa wyjątkowo mocno związana z tradycyjną kuchnią opartą na mięsie. Ma kojarzyć się z konkretnym kawałkiem tuszy, określonym sposobem krojenia i podawania. Zdaniem tej strony sporu umieszczanie podobnego określenia na kotleciku na bazie soi czy grochu wprowadza część klientów w błąd.

Z kolei producenci żywności roślinnej argumentowali, że współczesny konsument dobrze rozumie różnicę między stekiem wołowym a „stekiem z grochu” czy „stekiem z buraka”, zwłaszcza gdy opakowanie jest wyraźnie oznaczone jako produkt roślinny. Wskazywali też na rosnący trend flexitarialny – osoby ograniczające mięso sięgają po roślinne zamienniki właśnie dlatego, że przypominają im znane potrawy.

Jak nowe przepisy mogą zmienić etykiety w sklepach

Po wejściu w życie regulacji producenci będą musieli przeprojektować część opakowań. Z etykiet zniknie określenie „stek roślinny”, a także inne jego warianty, np. „stek z soi” czy „stek grochowy”, jeśli interpretacja prawa w danym kraju będzie restrykcyjna.

Firmy najpewniej przerzucą się na takie sformułowania jak „kotlet”, „plaster”, „porcja białkowa” czy „medalion roślinny”. Dla marketingu będzie to wyzwanie, bo część siły sprzedażowej tych produktów opierała się właśnie na obietnicy steku bez mięsa.

Zmiana nazwy może wydawać się kosmetyczna, ale dla marek budowanych latami oznacza dodatkowe koszty, rebranding i konieczność tłumaczenia klientom, że skład produktu się nie zmienił.

Co z polskim rynkiem i polskimi konsumentami

W Polsce segment żywności roślinnej rośnie dwucyfrowo rok do roku. Na półkach dyskontów i sieciowych supermarketów pojawia się coraz więcej dań gotowych bez mięsa, a także roślinnych zamienników klasycznych mięsnych produktów. Wiele z nich używa określeń nawiązujących do tradycyjnych dań – od burgerów po szaszłyki.

Po ujednoliceniu przepisów w całej Unii polscy producenci będą musieli dostosować nazwy do nowych reguł. Dla klienta najważniejsze będzie to, czy nadal łatwo znajdzie produkt, który zna, czy też zagubi się w gąszczu nowych opisów. Branża może próbować ratować się mocniejszym eksponowaniem zdjęcia na opakowaniu czy opisem zastosowania („idealne na grilla”, „do smażenia jak kotlet schabowy”).

Czy konsumenci mogą czuć się zdezorientowani

Zmiana nazewnictwa zawsze niesie ryzyko chaosu na półce. Jeśli do tej pory ktoś sięgał po „stek roślinny na patelnię”, a nagle widzi „kotlet roślinny w stylu grillowym”, może mieć wątpliwości, czy to ten sam produkt. Dlatego producenci prawdopodobnie będą przez dłuższy czas stosowali przejściowe komunikaty typu „znany smak w nowej nazwie”.

W dłuższej perspektywie rynek przyzwyczai się do nowej terminologii. Podobne procesy już się działy – chociażby przy zmianach w oznaczeniach margaryny czy produktów „light”. Po kilku latach większość klientów nawet nie pamięta, że kiedyś wyglądało to inaczej.

Szerszy spór: język jedzenia a polityka żywieniowa

Spór o nazwy nie dotyczy wyłącznie etykiet, ale też wizji przyszłości europejskiej diety. Część polityków widzi w roślinnych zamiennikach mięsa ważne narzędzie w walce z emisjami gazów cieplarnianych i chorobami dietozależnymi. Inni ostrzegają przed „ideologicznym” odchodzeniem od mięsa i domagają się obrony tradycyjnego rolnictwa.

Zmiana regulacji językowych to więc kompromis: Unia nie zakazuje produkcji i sprzedaży roślinnych produktów, nie zabiera im całkowicie czytelnych dla konsumenta nazw, ale wprowadza granicę przy najbardziej „mięsnym” skojarzeniu, czyli steku. Dla części środowisk pro-klimatycznych to krok w złą stronę, bo utrudnia normalizowanie roślinnych wersji znanych potraw. Dla organizacji rolniczych – zbyt mały ustęp.

Jak czytać etykiety po wejściu w życie nowych zasad

Warto pamiętać, że nazwa to tylko część informacji. Kluczowe dane umieszczone są w tabeli wartości odżywczych i w składzie. Konsument, który chce realnie ograniczyć mięso, powinien zwrócić uwagę na kilka elementów:

• zawartość białka i jego źródło (soja, groch, ciecierzyca, pszenica),
• ilość tłuszczu, zwłaszcza nasyconego,
• listę dodatków technologicznych i wzmacniaczy smaku,
• zawartość soli i cukru.

Sama zmiana nazwy z „stek roślinny” na „kotlet roślinny” niczego nie mówi o jakości produktu. Jeden będzie dopracowany, o krótkim składzie, inny oparty na długiej liście dodatków. Dlatego coraz więcej dietetyków zachęca, by poza gotowymi zamiennikami sięgać też po proste źródła białka, takie jak soczewica, fasola czy tofu, które rzadko wymagają skomplikowanych etykiet.

Dla producentów nowa regulacja to impuls, aby kreatywniej podejść do języka na opakowaniach i postawić na jasne, uczciwe komunikaty: nie tylko „co to jest”, ale też „jak użyć” i „dla kogo będzie najbardziej odpowiednie”. Dla klientów w całej Europie może to być też pretekst, aby uważniej przyglądać się temu, co trafia na talerz – bez względu na to, czy nosi nazwę steku, kotleta czy po prostu roślinnej propozycji na obiad.