Plastik w marchewce i sałacie? Naukowcy potwierdzają groźny scenariusz

Warzywa kojarzą się z czystym, bezpiecznym jedzeniem.

Nowe badania pokazują jednak coś, czego większość z nas wolałaby nie widzieć.

Naukowcy wykazali, że do roślin jadalnych przenikają mikroskopijne cząstki plastiku. Nie tylko osiadają na skórce – potrafią dostać się do środka warzywa, a więc także na nasz talerz.

Plastik już nie tylko w rybach i wodzie, ale też w warzywach

Przez lata temat plastiku w diecie kojarzył się głównie z rybami, owocami morza i wodą butelkowaną. Teraz do tej listy dochodzą produkty, które miały być „najbezpieczniejsze” – warzywa korzeniowe, liściaste i inne rośliny, które jemy niemal codziennie.

Przeczytaj również: Chia czy siemię lniane? Sprawdź, które ziarna bardziej opłaca się jeść

Badanie opublikowane w sierpniu 2025 roku w czasopiśmie „Environmental Research” przez zespół z Uniwersytetu w Plymouth pokazuje, że rośliny uprawne mogą wchłaniać cząstki plastiku z otoczenia. I nie chodzi o większe fragmenty, ale o tak małe rozmiary, że ludzkie oko nie ma szans ich zobaczyć.

Plastik przedostał się do jadalnej części warzywa w zaledwie pięć dni, przechodząc przez naturalną barierę ochronną korzeni.

Nanoplastik – cząstki tak małe, że przenikają bariery roślin

W dyskusji o zanieczyszczeniu mówimy zwykle o mikroplastiku, czyli fragmentach o wielkości do 5 milimetrów. W tym badaniu naukowcy skupili się na czymś jeszcze mniejszym: nanoplastiku.

Przeczytaj również: Jadłam jedną bananę dziennie przez tydzień. Zaskoczyło mnie, co stało się z moim ciałem

Nanoplastik to drobiny o rozmiarze do 100 nanometrów, czyli około 0,0001 milimetra. Dla porównania, ludzki włos ma około 70 tysięcy nanometrów średnicy. Te cząstki są tak małe, że zachowują się bardziej jak cząsteczki chemiczne niż typowe „śmieci” – mogą łatwiej pokonywać bariery biologiczne.

Eksperyment na rzodkiewkach: plastik w jadalnym miąższu

Zespół z Plymouth wybrał na modelowe warzywo rzodkiewkę. Uprawiano ją w warunkach hydroponicznych, czyli w roztworze wodnym zawierającym składniki odżywcze, bez zwykłej gleby. Do wody dodano nanoplastik i obserwowano, co się stanie z korzeniami oraz częścią jadalną.

Przeczytaj również: Jedna bułka mleczna z marketu przeszła test dietetyka. Sprawdzamy skład

• czas ekspozycji: 5 dni,
• materiał: nanoplastik o kontrolowanej wielkości,
• badany element: przejście plastiku z części korzeniowej do jadalnej.

Kluczową rolę odgrywa tu tzw. bariera Caspary’ego – naturalna „kontrola graniczna” w korzeniach roślin. To pas tkanki, który normalnie filtruje wodę i składniki mineralne, zatrzymując wiele niepożądanych substancji. Przyjęto, że tak drobne cząstki, jak nanoplastik, nie powinny jej pokonać w istotnych ilościach.

Wyniki burzą to założenie. Analizy wykazały, że nanoplastik pojawił się w jadalnej części rzodkiewki. Co więcej, proces nie wymagał miesięcy – wystarczyło kilka dni ekspozycji.

Badanie pokazuje, że roślina nie tylko styka się z plastikiem w środowisku, ale realnie transportuje go do tkanek, które później zjadamy.

Jeśli rzodkiewka potrafi to zrobić, inne warzywa zapewne też

Naukowcy podkreślają, że rzodkiewka to najprawdopodobniej tylko przykład. Z punktu widzenia biologii roślin trudno zakładać, że wyłącznie ten gatunek ma zdolność przenoszenia nanoplastiku ponad barierę korzeniową.

Badacze sugerują, że podobny mechanizm może działać w przypadku innych popularnych warzyw:

• marchewki i pietruszki,
• ziemniaków,
• buraków,
• sałaty i innych warzyw liściastych (przy przenikaniu z podłoża i wody),
• pomidorów czy papryki uprawianych w zanieczyszczonych glebach lub pod osłonami.

To zmienia perspektywę na temat tego, gdzie w ogóle znajduje się plastik w naszym otoczeniu. Już nie tylko w oceanach czy butelkach po napojach, lecz także w grządkach, donicach, tunelach foliowych, a finalnie – w każdej sałatce.

Plastik jest wszędzie – od powietrza po głębiny mórz

Dla wielu osób taka informacja nie brzmi jak zaskoczenie. Zanieczyszczenie plastikiem stało się tak powszechne, że naukowcy odnajdują jego ślady nawet w odległych górach, arktycznym śniegu czy w najgłębszych partiach oceanów.

Teraz przychodzi kolejny etap: pokazanie, że cząstki tego materiału przenikają w głąb organizmów roślinnych, a więc też do naszej codziennej diety. W praktyce oznacza to, że osoba starająca się jeść „czysto” – dużo warzyw, mało przetworzonego jedzenia – i tak przyjmuje pewną dawkę plastiku.

Co z naszym zdrowiem? Naukowcy dopiero szukają odpowiedzi

Najbardziej niepokojące jest to, że wiemy już, iż regularnie połykamy niewidzialne drobiny plastiku, a wciąż brakuje jednoznacznej wiedzy, co to oznacza dla zdrowia człowieka. Pojedyncze badania sugerują, że nanoplastik może gromadzić się w tkankach, przenikać przez błony biologiczne, a nawet docierać do krwiobiegu.

Część specjalistów zwraca uwagę na potencjalne skutki toksykologiczne. Plastik sam w sobie to tylko nośnik – na jego powierzchni mogą osiadać inne związki chemiczne, w tym metale ciężkie czy pozostałości pestycydów. Mogą też uwalniać się dodatki stosowane przy produkcji tworzyw, jak plastyfikatory czy barwniki.

Badacze zapowiadają kolejne analizy, które mają odpowiedzieć, czy stała obecność nanoplastiku w diecie wpływa na ryzyko chorób przewlekłych.

Czego można się realnie obawiać

Wśród potencjalnych konsekwencji branych pod uwagę przez naukowców pojawiają się między innymi:

• przewlekły stan zapalny w tkankach,
• stres oksydacyjny komórek,
• zaburzenia gospodarki hormonalnej przez związki zaburzające układ endokrynny,
• wpływ na mikrobiotę jelitową,
• wpływ na rozwój płodu i małych dzieci, jeśli nanoplastik przenika barierę krew–łożysko.

Nauka nie daje jeszcze jednoznacznych odpowiedzi, ale trend jest jasny: im głębiej badacze zaglądają w tkanki roślin, zwierząt i ludzi, tym częściej znajdują ślady tworzyw sztucznych w miejscach, w których nikt się ich nie spodziewał.

Czy mycie warzyw wystarczy? Niestety nie do końca

Mycie warzyw pod bieżącą wodą wciąż ma sens – usuwa brud, część bakterii i powierzchniowe zanieczyszczenia. W przypadku nanoplastiku sytuacja wygląda inaczej. Skoro cząstki dostają się do wnętrza warzywa, samo opłukanie skórki nie rozwiązuje problemu.

Można natomiast ograniczać inne źródła plastiku w diecie i otoczeniu, na przykład:

• unikać podgrzewania jedzenia w plastikowych pojemnikach,
• częściej wybierać wodę z filtra i szkła zamiast z butelek jednorazowych,
• kupować produkty luzem, gdy tylko się da, zamiast mocno pakowanych,
• ograniczać stosowanie folii i jednorazówek w kuchni.

Równolegle coraz większe znaczenie ma to, jak wygląda sama produkcja żywności: jaki typ folii stosuje gospodarstwo, jakie są praktyki nawożenia, czy gleba była narażona na długotrwałe zanieczyszczenie tworzywami sztucznymi.

Co może się zmienić dzięki takim badaniom

Prace takie jak eksperyment na rzodkiewkach mogą stać się punktem wyjścia do nowych regulacji. Ograniczenia dotyczące jednorazowych opakowań, recyklingu czy stosowania tworzyw w rolnictwie zyskują mocniejszy argument: plastik nie jest już wyłącznie problemem przyrody, ale realnym składnikiem codziennego menu.

Dla rolników i producentów żywności oznacza to rosnącą presję na zmianę technologii upraw i przechowywania. Można się spodziewać większego zainteresowania materiałami biodegradowalnymi, innymi systemami nawadniania czy ograniczeniem folii w tunelach i szklarniach.

Dla konsumentów takie dane są sygnałem, że dbanie o dietę nie kończy się na liczeniu kalorii i witamin. Coraz ważniejsze staje się pytanie, w jakim środowisku powstało to, co ląduje na talerzu, i ile niewidzialnych dodatków niesie ze sobą każdy kęs sałatki czy plaster buraka.