Czy gorzka czekolada naprawdę odmładza? Naukowcy mają zaskakujące dane

Nowe badanie z Londynu sugeruje, że osoby jedzące produkty bogate w kakao mogą mieć młodszy wiek biologiczny niż wskazuje ich metryka.

Naukowcy z King’s College London przeanalizowali próbki krwi ponad półtora tysiąca dorosłych Europejczyków. W ich wynikach wyraźnie wyróżniła się jedna substancja związana z kakao – teobromina, która okazała się mocno skorelowana z wolniejszym starzeniem komórkowym.

Co to znaczy, że organizm starzeje się wolniej niż pesel

Każdy z nas ma dwa „wiek” – ten zapisany w dowodzie osobistym oraz ten zapisany w komórkach. Drugi nazywa się wiekiem biologicznym. Pokazuje, w jakiej realnej kondycji jest organizm: jak pracują komórki, jak funkcjonuje układ krążenia, jak wyglądają nasze chromosomy.

W najnowszej pracy brytyjscy i niemieccy badacze sprawdzili, jak dieta – a szczególnie produkty z kakao – łączy się z tym biologicznym zegarem. Do analizy wykorzystali dwie duże grupy dorosłych: bliźnięta z projektu TwinsUK oraz uczestników niemieckiego badania KORA. W sumie zebrano dane od 1669 osób.

Przeczytaj również: Suplementy a młodość biologiczna: co naprawdę działa, a co jest marketingiem?

Wynik: osoby z najwyższym poziomem teobrominy we krwi miały „młodszy” organizm niż wskazywał ich wiek metrykalny, czasem nawet o kilka lat.

Jak badano zależność między kakao a wiekiem komórek

Każdy uczestnik oddał krew. Zastosowano zaawansowaną technikę – spektrometrię mas – aby namierzyć dziesiątki związków krążących w organizmie. Spośród 168 różnych metabolitów na pierwszy plan wysunęła się teobromina, naturalny alkaloid występujący w ziarnach kakaowca.

Teobromina pojawia się we krwi po zjedzeniu gorzkiej czekolady lub innych produktów z wysoką zawartością kakao. Dobrze wchłania się z jelit i przez kilka godzin utrzymuje się w osoczu, więc łatwo ją wychwycić w badaniach laboratoryjnych.

Przeczytaj również: Czy mikrofalówka niszczy witaminy? Eksperci prostują popularny mit

Jak naukowcy mierzą „wiek biologiczny”

Aby sprawdzić, czy organizm kogoś z wysokim poziomem teobrominy naprawdę jest młodszy, badacze sięgnęli po dwie nowoczesne metody:

• tzw. zegar GrimAge – śledzi wzór metylacji DNA w konkretnych miejscach genomu; ten wzór zmienia się wraz z wiekiem i stylem życia,
• pomiar długości telomerów – to fragmenty znajdujące się na końcach chromosomów, które skracają się z czasem i pod wpływem stresu oraz chorób.

Oba te wskaźniki uznaje się dzisiaj za jedne z najbardziej czułych „mierników” starzenia komórkowego. Im gorszy stan organizmu, tym wyższy wiek GrimAge i krótsze telomery.

Przeczytaj również: Dlaczego w piekarni lepiej brać bagietkę tradycyjną, a nie zwykłą

Kakao a młodsze komórki: co pokazały liczby

Gdy porównano dane metaboliczne z zegarami epigenetycznymi, pojawił się wyraźny wzór. Uczestnicy z najwyższymi stężeniami teobrominy mieli systematycznie niższy wiek biologiczny niż osoby z dolnych poziomów tego związku.

W skrajnych przypadkach różnica sięgała kilku lat. Chodzi nie o subiektywne wrażenie „czuję się młodo”, ale o twarde parametry takie jak:

• niższe wartości GrimAge,
• dłuższe telomery, świadczące o lepszej ochronie chromosomów.

Co istotne, związek między teobrominą a niższym wiekiem biologicznym utrzymywał się nawet po uwzględnieniu takich czynników jak palenie papierosów, masa ciała czy spożycie alkoholu.

Badacze zderzyli te dane w zaawansowanych modelach statystycznych. Wyszło im, że to nie ogólna „zdrowsza dieta” ani rezygnacja ze słodyczy tłumaczy efekt, ale właśnie obecność konkretnej substancji związanej z kakao.

Dlaczego akurat teobromina, a nie „klasyczne” przeciwutleniacze

W gorzkiej czekoladzie jest wiele związków, które od lat cieszą się dobrą prasą: polifenole, flawonoidy, antyoksydanty. W tym badaniu one nie miały jednak tak jasnej relacji z wiekiem biologicznym, jak teobromina.

To sugeruje, że ten alkaloid może działać inną drogą niż typowe substancje „przeciwutleniające”. Naukowcy spekulują, że w grę wchodzą m.in.:

• wpływ na metabolizm mitochondriów, czyli „elektrowni” komórkowych,
• regulacja procesów zapalnych, które przyspieszają starzenie tkanek,
• modulacja ekspresji genów biorących udział w naprawie DNA i stabilności chromosomów.

Możliwa jest także synergia – teobromina mogłaby współpracować z polifenolami, wzmacniając korzystne efekty na poziomie molekularnym.

Skąd wziąć teobrominę w codziennej diecie

Najbogatszym źródłem teobrominy pozostaje gorzka czekolada o wysokiej zawartości kakao. Z danych cytowanych w analizie wynika, że 100 gramów takiej czekolady zwykle dostarcza od 400 do 800 miligramów tego związku.

Teobrominę znajdziemy też w kakao w proszku czy niektórych napojach kakaowych, ale ich zawartość znacząco zależy od sposobu przetwarzania i dodatków. Słodkie batony z niewielką ilością kakao nie zapewnią podobnego efektu jak tabliczka 80–90% gorzkiej czekolady.

Badacze zwracają uwagę, że efekt teobrominy nie wynika z cukru czy tłuszczu zawartego w wyrobach czekoladowych – działa pomimo nich.

Od kuchennej szafki do suplementu „anti-age”

Wyniki brytyjsko-niemieckiego zespołu wpisują się w rosnący nurt badań nad tym, jak jedzenie wpływa na nasze molekularne zegary. Już wcześniej analizowano działanie takich związków jak spermidyna z produktów fermentowanych czy resweratrol z winogron.

Teobromina ma szansę dołączyć do tej listy substancji, które modyfikują sposób, w jaki organizm się starzeje. Naukowcy z King’s College London mówią wprost: interesuje ich stworzenie skoncentrowanych preparatów z tym związkiem, pozbawionych zbędnych kalorii i cukru.

Takie kapsułki celowałyby głównie w grupy szczególnie narażone na szybkie starzenie biologiczne, na przykład osoby z przewlekłymi chorobami metabolicznymi czy z dużym obciążeniem zapalnym organizmu.

Dlaczego trzeba jeszcze chłodnej głowy

Autorzy badania podkreślają, że ich praca ma charakter obserwacyjny. To znaczy, że opisuje skojarzenia, a nie udowodnioną przyczynę. Może być na przykład tak, że osoby chętnie sięgające po gorzką czekoladę częściej uprawiają sport, lepiej śpią albo ogólnie dbają o siebie, co też wpływa na wiek biologiczny.

Aby mieć pewność, że to właśnie teobromina spowalnia starzenie, potrzebne są randomizowane próby kliniczne. W takich eksperymentach część uczestników dostaje teobrominę, część placebo, a naukowcy sprawdzają, jak po określonym czasie zmieniają się ich zegary epigenetyczne i długość telomerów.

Czy warto teraz jeść więcej gorzkiej czekolady

Dla wielu czytelników wniosek może brzmieć kusząco: skoro kakao kojarzy się z młodszym wiekiem biologicznym, może wystarczy codzienna tabliczka czekolady. Tu zaczynają się schody, bo trzeba uwzględnić kaloryczność i skład typowych słodyczy.

Dietetycy sugerują, że jeśli ktoś jest zdrowy i nie ma problemów z masą ciała czy poziomem cukru, niewielka porcja dobrej jakości gorzkiej czekolady (np. 20–30 gramów dziennie) może być rozsądnym kompromisem. To dawka, która dostarcza pewną ilość teobrominy, ale nie zamienia jadłospisu w bombę kaloryczną.

Co jeszcze warto wiedzieć o teobrominie i starzeniu

Teobromina należy do tej samej rodziny związków co kofeina, ale działa łagodniej na układ nerwowy. U ludzi zwykle nie powoduje tak silnego pobudzenia jak kawa. Jednocześnie wpływa na naczynia krwionośne i serce, dlatego osoby z chorobami kardiologicznymi lub przyjmujące leki na nadciśnienie powinny zachować rozsądek przy sięganiu po duże ilości kakao czy suplementy bazujące na tym związku.

Warto pamiętać, że to, co dobrze toleruje człowiek, bywa toksyczne dla zwierząt. Teobromina jest niebezpieczna dla psów, dlatego czekolada nigdy nie powinna trafiać do miski pupila, nawet w małych ilościach.

Dla zwykłego czytelnika najważniejszy wniosek z nowych badań jest prosty: dieta naprawdę „rozmawia” z naszymi genami i strukturą DNA. Jedzenie to nie tylko kalorie i makroskładniki, ale też sygnały dla molekularnych zegarów. Kakao i zawarta w nim teobromina stają się kolejnym przykładem, że to, co kładziemy na talerzu, może przyspieszać lub wyhamowywać proces starzenia.

Z punktu widzenia codziennego stylu życia najlepiej potraktować te dane jako argument za bardziej świadomym wyborem słodyczy i ogólnie produktów. Gorzka czekolada może być ciekawym „smakołykiem z potencjalnym bonusem”, o ile idzie w parze z ruchem, snem i brakiem nałogów. Badania nad teobrominą dostarczają intrygujących wskazówek, ale nie unieważniają podstaw: długowieczność nadal buduje się całym pakietem nawyków, nie jednym składnikiem z kuchennej szafki.