Naukowcy wytypowali 100 tajemniczych sygnałów. Czy to ślad obcych?

Te krótkie „mignięcia” radiowe, zarejestrowane na konkretnych częstotliwościach i z konkretnych punktów na niebie, mogą okazać się zarówno największą naukową nadzieją, jak i najbardziej przejmującym potwierdzeniem, że w naszej galaktyce panuje cisza.

SETI@home: projekt, w którym zwykły komputer stał się teleskopem

SETI@home wystartował w 1999 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Idea była prosta, ale rewolucyjna: zamiast budować jeden superkomputer, naukowcy poprosili internautów z całego globu o udostępnienie mocy obliczeniowej swoich domowych maszyn.

Miliony osób zainstalowały specjalny program. Gdy komputer się nudził – na przykład gdy wygaszacz ekranu przejmował kontrolę – urządzenie analizowało fragmenty danych radiowych z gigantycznego radioteleskopu Arecibo w Portoryko. W tle, po cichu, każdy użytkownik stawał się częścią największego „ucha” nasłuchującego kosmos.

Przez lata dane spływały szybciej, niż ktokolwiek był w stanie je przeanalizować. Rejestrowano miliardy potencjalnych sygnałów, z których ogromna większość okazywała się zwykłym szumem, zakłóceniami z satelitów albo ludzką technologią.

Przeczytaj również: Steam rozdaje kultową przygodówkę za darmo. Masz tylko tydzień

Po latach pracy SETI@home zgromadził około 12 miliardów wstępnych, wąskopasmowych sygnałów radiowych. To z tego oceanu szumu badacze „wydłubali” ostateczną setkę kandydatów.

Jak z miliardów sygnałów zostało tylko 100?

Przełom przyniosły dwa artykuły naukowe opublikowane w 2025 roku w Astronomical Journal. W jednym opisano, jak zbierano i przetwarzano dane, w drugim – jak je przesiewano i interpretowano, aż do wytypowania tej wąskiej grupy najbardziej interesujących sygnałów.

Nowe algorytmy, stare dane

Kluczową rolę odegrały nowe algorytmy, które pozwoliły automatycznie odróżniać naturalne zjawiska oraz zakłócenia pochodzące z Ziemi od sygnałów wartościowych dla poszukiwań obcej cywilizacji. Naukowcy szukali w danych tzw. sygnałów wąskopasmowych – bardzo precyzyjnych, skoncentrowanych na jednej częstotliwości, pojawiających się jak krótkie rozbłyski energii z określonego miejsca na niebie.

Przeczytaj również: Zwykły grzyb z gleby zaskoczył naukowców: białko błyskawicznie zamraża wodę

Na wstępie odfiltrowywano wszystko, co zdradzało ślady ludzkiej techniki: satelity, radary, łączność wojskową i telekomunikacyjną. Dopiero to, co przetrwało ten „rzeźnicki” etap selekcji, trafiało pod lupę bardziej złożonych analiz.

Zastosowane metody uczyniły z SETI@home najczulsze dotąd poszukiwanie sygnałów wąskopasmowych na dużym obszarze nieba. Badacze podkreślają, że gdyby jakaś cywilizacja nadawała w badanym zakresie częstotliwości z mocą powyżej określonego progu, projekt powinien był ją wykryć.

Przeczytaj również: Największy kryty targ pod Paryżem: ukryty gigant 15 minut od centrum

Zespół podkreśla, że nawet brak wyraźnego sygnału to cenna informacja – wyznacza granicę, powyżej której kosmos wydaje się milczeć na badanych częstotliwościach.

Czy w tej setce kryje się sygnał od obcej cywilizacji?

Najbardziej elektryzujące pytanie brzmi oczywiście: czy wśród 100 kandydatów może znajdować się prawdziwy ślad technologii spoza Ziemi? Naukowcy zachowują duży dystans. W tej chwili żaden z sygnałów nie spełnia rygorystycznych kryteriów, które pozwoliłyby mówić o jednoznacznej, „pozaziemskiej” interpretacji.

W praktyce oznacza to, że każdy z tych sygnałów wymaga ponownego namierzenia za pomocą innych teleskopów i metod. Dopiero jeśli uda się go powtórnie zarejestrować, wykluczyć wszystkie znane źródła naturalne i ludzkie oraz wykazać powtarzalność w przewidywalny sposób, można będzie mówić o poważnym kandydacie na sygnał od cywilizacji technologicznej.

• Nie ma na razie „złotego” sygnału, który przekonałby większość naukowców.
• Jest natomiast 100 zagadkowych przypadków, które nie pasują łatwo do znanych schematów.
• Każdy z nich stanowi punkt startowy dla przyszłych teleskopów i nowych analiz.

Niejasność tych wyników generuje napięcie: z jednej strony rodzi delikatne rozczarowanie, że mimo niespotykanej czułości instrumentów nic oczywistego się nie pojawiło, z drugiej – zostawia otwarte drzwi. W gąszczu dawnych danych może wciąż kryć się sygnał, który po prostu prześlizgnął się bokiem obok obecnych metod filtracji.

Ludzka strona kosmicznego nasłuchu

Zespół SETI@home otwarcie przyznaje, że emocje towarzyszą temu podsumowaniu dwudziestu kilku lat pracy. Z jednej strony satysfakcja: żaden wcześniejszy program nie przepatrzył tak dużej części nieba z taką precyzją. Z drugiej – świadomość, że być może kosmos po prostu nie nadaje do nas w sposób, jaki umiemy wychwycić.

Naukowcy mówią też o ograniczeniach, które narzucała technologia z końca lat 90. Wiele decyzji dotyczących sposobu przechowywania i wstępnego odrzucania danych podejmowali, mając do dyspozycji znacznie wolniejsze komputery niż dzisiaj. Część informacji mogła wpaść do kosza, bo fizycznie nie dało się przetworzyć wszystkiego.

Część badaczy przyznaje, że w idealnym świecie, z nieograniczonym budżetem, chętnie przeanalizowałaby cały surowy materiał od nowa, przy użyciu współczesnych algorytmów i mocy obliczeniowej.

Co dalej po SETI@home?

Choć aktywność projektu jako klasycznego programu dla domowych komputerów wygasa, jego dziedzictwo jest bardzo konkretne: otwarte zbiory danych, dopracowany kod oraz opisane, przejrzyste procedury analizy. Każdy z tych elementów może posłużyć jako fundament dla kolejnych inicjatyw nasłuchu kosmosu.

Nowe narzędzia: AI i sieci teleskopów

Następne pokolenie projektów SETI będzie prawdopodobnie korzystać szeroko ze sztucznej inteligencji. Algorytmy uczenia maszynowego mogą wychwytywać subtelne wzorce w danych radiowych, które dla człowieka wyglądają jak zwykły szum. Zamiast ręcznie sprawdzać tysiące wykresów, badacze będą mogli prosić modele AI o wskazanie anomalii o najwyższym priorytecie.

Dużą rolę odegra też łączenie wielu radioteleskopów w sieci, tak aby ten sam fragment nieba obserwowały równocześnie różne instrumenty, często na różnych kontynentach. To najlepsza metoda na oddzielenie lokalnych zakłóceń od sygnału, który naprawdę przychodzi spoza Ziemi.

Setka wytypowanych sygnałów staje się listą celów dla przyszłych teleskopów – jeśli gdzieś mamy szukać nieoczywistych zjawisk, to właśnie tam.

Dlaczego kosmiczna cisza też ma znaczenie

Dla wielu osób nasłuch kosmosu to albo znalezienie obcych, albo „porażka”. Z perspektywy nauki sytuacja jest mniej czarno-biała. Brak jednoznacznego sygnału przy tak dużej czułości i zasięgu obserwacji mówi coś o naszej galaktyce.

Jeśli w otoczeniu Słońca istniałyby liczne, hałaśliwe cywilizacje używające silnych nadajników radiowych skierowanych w różne strony, SETI@home miał szansę je wychwycić. Skoro tego nie widzimy, można przypuszczać, że przynajmniej w tej konkretnej formie komunikacji nie są ani powszechne, ani przesadnie głośne.

Dla astrobiologów to cenna wskazówka przy próbach wyjaśnienia słynnego pytania: skoro galaktyka jest stara i pełna gwiazd, dlaczego nie widzimy śladów innych cywilizacji technologicznych? Cisza też jest danym pomiarowym, podobnie jak brak sygnału w badanym paśmie radiowym.

Jak przeciętny internauta może jeszcze mieć w tym udział

Choć klasyczna forma SETI@home powoli przechodzi do historii, idea „nauki obywatelskiej” ma się dobrze. Pojawiają się nowe projekty, w których można analizować dane astronomiczne, szukać egzoplanet, klasyfikować galaktyki lub szum radiowy, korzystając z własnego laptopa lub telefonu.

W praktyce oznacza to, że kolejne generacje amatorów mogą znów stanąć ramię w ramię z naukowcami. Może następny intrygujący sygnał zostanie wyłapany właśnie w takim hybrydowym modelu – z pomocą AI, ogromnych teleskopów i milionów ciekawskich użytkowników, którzy po prostu włączą odpowiednią aplikację.

Historia SETI@home pokazuje jeszcze jedną rzecz: nawet gdy dane zbiera się latami, prawdziwe wnioski pojawiają się dopiero wtedy, gdy mamy dość cierpliwości, aby je porządnie przeanalizować. A setka najbardziej tajemniczych sygnałów to nie zamknięcie tematu, lecz punkt startu do kolejnych, jeszcze dokładniejszych nasłuchów kosmosu.