NASA szykuje nuklearny statek na Marsa. Historyczna misja już w 2028 roku

NASA zapowiedziała wysłanie w stronę Marsa statku z napędem nuklearnym, który ma wystartować przed końcem 2028 roku. Ten ruch wpisuje się w szeroką przebudowę całej strategii agencji: od programu Artemis i powrotu ludzi na Księżyc, po sposób zastąpienia Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przez komercyjne stacje na niskiej orbicie.

Statek z reaktorem jądrowym: nowa era lotów na Marsa

Nowy pojazd NASA nosi nazwę Space Reactor-1 Freedom (SR-1 Freedom). Agencja określa go jako pierwszy w historii międzyplanetarny statek z elektrycznym napędem nuklearnym. Brzmi jak science fiction, ale koncepcja powstawała w laboratoriach od dziesięcioleci – do tej pory nikt nie odważył się wysłać takiego systemu w daleką przestrzeń.

Klucz tkwi w zastąpieniu tradycyjnych paneli słonecznych pokładowym reaktorem jądrowym. Panele są wystarczające w pobliżu Ziemi czy Marsa, lecz ich wydajność dramatycznie spada daleko od Słońca, na przykład za orbitą Jowisza. Reaktor pozwala generować stabilną moc niezależnie od odległości od Słońca czy burz pyłowych na Marsie.

SR-1 Freedom ma działać jak pływająca elektrownia: wytwarza energię w reaktorze, a następnie zamienia ją na ciąg w systemach elektrycznego napędu.

W praktyce oznacza to mniejsze zużycie paliwa chemicznego, dłuższy czas pracy sondy i możliwość prowadzenia bardziej złożonych misji, na przykład z licznymi manewrami czy zmianą celu w locie.

Przeczytaj również: Horoskop od 11 marca: te 3 znaki zodiaku mają mieć wyjątkową passę

Na Marsie czeka eskadra dronów-halikopterów

Najciekawsza część planu zaczyna się po dotarciu do Czerwonej Planety. NASA przewiduje, że SR-1 Freedom wypuści z pokładu całą flotę małych helikopterów przypominających słynny dron Ingenuity. Ten niewielki śmigłowiec, który wylądował na Marsie razem z łazikiem Perseverance, udowodnił, że latanie w marsjańskiej atmosferze jest możliwe, choć bardzo trudne.

Nowa eskadra ma mieć własną nazwę – Skyfall – i działać jak rój zwiadowców. Każdy z dronów poleci w inny rejon, zbierając dane z miejsc, do których tradycyjne łaziki nie są w stanie dotrzeć, na przykład z urwisk, stromych zboczy czy głębokich kraterów.

Przeczytaj również: Astronomowie zaskoczeni tajemniczym sygnałem radiowym co 36 minut

• Lepsze mapowanie terenu przed przyszłymi lądowaniami załogowymi.
• Szybkie testowanie potencjalnie ciekawych miejsc pod kątem poszukiwania śladów dawnego życia.
• Sprawdzanie lokalnych warunków – temperatur, wiatrów, składu gruntu – z wysoką rozdzielczością.

Cel NASA jest bardzo pragmatyczny: zbudować zaplecze technologiczne, prawne i przemysłowe dla przyszłych misji załogowych na Marsa. Misja z reaktorem jądrowym ma być jednym z filarów tego planu. Agencja współpracuje już przy tym projekcie z amerykańskim Departamentem Energii, odpowiedzialnym za kwestie nuklearne.

Księżyc wciąż priorytetem: korekta kursu programu Artemis

Mars budzi wyobraźnię, natomiast w planach NASA krótkoterminowy numer jeden pozostaje Księżyc. Do lotu Artemis II, w którym czterech astronautów ma okrążyć Srebrny Glob, agencja szykuje się na kwiecień. To będzie ostatni sprawdzian załogowego statku Orion przed misjami z lądowaniem.

Przeczytaj również: Ta odmiana jabłek bije rekordy sprzedaży. Co w niej tak kusi?

Zmienia się za to harmonogram kolejnych etapów. Ustalono, że Artemis III, planowana na 2027 rok, nie zakończy się zejściem ludzi na powierzchnię. Zamiast tego ma służyć jako duży test systemów w pobliżu Ziemi – od rakiet po moduły lądowników i infrastruktury podtrzymywania życia.

Pierwsze od czasów Apollo lądowanie ludzi na Księżycu ma należeć do misji Artemis IV, określanej już wewnętrznie jako „prawdziwy powrót” na powierzchnię.

NASA chce, aby po Artemis IV loty z lądowaniem stały się czymś regularnym. Agencja mówi otwarcie o co najmniej jednej misji załogowej rocznie, a docelowo nawet o lądowaniu co pół roku. Aby to osiągnąć, stawia na konkurencję: za transport astronautów na Księżyc mają odpowiadać co najmniej dwie różne firmy komercyjne.

Gateway w odwrocie, większy nacisk na bazę na powierzchni

Wstępne plany przewidywały, że centralnym punktem księżycowego programu będzie stacja Gateway, czyli niewielka orbitalna baza działająca coś jak przystanek po drodze na powierzchnię. Teraz ten projekt wyraźnie wyhamowuje. NASA przeznacza więcej zasobów na infrastrukturę bezpośrednio na Księżycu.

Strategia dzieli się na trzy główne fazy:

Do gry wchodzą też partnerzy międzynarodowi. NASA liczy przede wszystkim na współpracę z Japonią i Włochami, które mają dostarczać elementy infrastruktury, systemy robotyczne i sprzęt badawczy.

Co dalej z Międzynarodową Stacją Kosmiczną

Wszystko to dzieje się w momencie, gdy Międzynarodowa Stacja Kosmiczna dobiega kresu możliwości. ISS działa nieprzerwanie od ponad dwóch dekad, ale konstrukcja nie jest przystosowana do wieczności. W pierwszych latach następnej dekady stacja ma wejść w atmosferę i spłonąć nad Pacyfikiem, a szczątki wpadną do oceanu.

NASA nie chce dopuścić do sytuacji, w której po zakończeniu ISS Stany Zjednoczone nie mają żadnej stałej obecności na niskiej orbicie. Z drugiej strony przemysł prywatny wciąż dopiero buduje pierwsze komercyjne stacje. Rozwiązaniem ma być model pośredni.

Plan zakłada dołączenie do ISS nowego modułu należącego do rządu USA, a do niego – podpinanie modułów komercyjnych, które z czasem uniezależnią się i utworzą samodzielne stacje.

To ma dać firmom czas na dopracowanie technologii, przetestowanie biznesowych modeli i pozyskanie klientów – od agencji kosmicznych po prywatne koncerny. Zamiast gwałtownego odcięcia, nastąpi stopniowe przejście z jednej epoki na drugą.

Jak może wyglądać przyszłe „miasto” na orbicie

W praktyce ten hybrydowy model oznacza, że przez kilka lat astronautów z różnych krajów będzie można spotkać zarówno w modułach zbudowanych według starego, międzynarodowego standardu, jak i w zupełnie nowych przestrzeniach zaprojektowanych przez prywatne firmy.

Nuklearny napęd – szanse i obawy

Powraca pytanie, które zawsze towarzyszy technologiom jądrowym: czy to bezpieczne. Reaktor na statku takim jak SR-1 Freedom musi spełnić wyjątkowo wyśrubowane normy bezpieczeństwa – zarówno podczas startu z Ziemi, jak i w sytuacji awaryjnej.

Inżynierowie mogą się tu oprzeć na wcześniejszych doświadczeniach. Już w czasach misji Apollo stosowano niewielkie radioizotopowe źródła ciepła do zasilania instrumentów naukowych na Księżycu. Później RTG zasilały na przykład sondy Voyager czy łaziki marsjańskie. Pełnoprawny reaktor to jednak inna skala wyzwań – wymaga chłodzenia, ekranowania, systemów wyłączenia awaryjnego.

W zamian technologia daje bardzo konkretne korzyści: krótszy czas lotu, więcej energii na pokładzie i możliwość utrzymania misji aktywnej o wiele dłużej niż w przypadku napędu opartego wyłącznie na energii słonecznej. To z kolei może zmienić sposób, w jaki planujemy wyprawy za orbitę Marsa, w rejon Jowisza, Saturna czy dalej.

Co ten zwrot oznacza dla zwykłych ludzi

Choć projekty z reaktorem na statku kosmicznym brzmią bardzo odlegle od codzienności, ich efekty często wracają na Ziemię. Prace nad kompaktowymi reaktorami, systemami chłodzenia czy wydajnymi panelami sterowania mogą za kilka lat znaleźć zastosowanie w energetyce, przemyśle czy nawet medycynie.

Zmienia się też ogólne podejście do lotów kosmicznych. NASA przestaje funkcjonować jako jedyny „budowniczy wszystkiego” i zamiast tego projektuje architekturę, w której ważną rolę odgrywają prywatne firmy i partnerzy zagraniczni. Dzięki temu tempo startów ma rosnąć, a kosmos staje się bardziej dostępny – nie tylko dla agencji rządowych, ale też dla uczelni, mniejszych firm czy instytutów badawczych.

Jeśli zapowiedzi zrealizują się zgodnie z harmonogramem, kolejna dekada może przynieść coś, czego dotąd nie było: regularne lądowania ludzi na Księżycu, pierwsze kroki do stałej obecności na Marsie i przejście z jednej, międzynarodowej stacji orbitalnej do rozproszonej „konstelacji” prywatnych baz. A wszystko to z reaktorem jądrowym na statku, który ma wyznaczyć nową trasę w głąb Układu Słonecznego.