Doolysaurus: „kreskówkowy” dinozaur z Korei, który okazał się prawdziwy

Nowy gatunek nazwano Doolysaurus – na cześć kultowej postaci z kreskówki, zielonego, niesfornego „dziecka dinozaura”, znanego w Korei od kilku dekad. Za sympatycznym skojarzeniem kryje się jednak jedno z najcenniejszych znalezisk paleontologicznych w tym kraju od wielu lat.

Mały dinozaur, wielkie znaczenie dla Korei

Doolysaurus huhmini to pierwszy od piętnastu lat nowy gatunek dinozaura opisany z terenu Korei Południowej. Naukowcy podkreślają, że niezwykłe jest nie tylko samo znalezisko, ale także jego stan zachowania.

Nowy okaz zawiera rzadko zachowane fragmenty czaszki, co w przypadku koreańskich dinozaurów zdarza się wyjątkowo sporadycznie.

Dotychczas Korea kojarzyła się badaczom przede wszystkim ze śladami dinozaurów – odciskami łap, gniazdami i jajami. Same kości znajdowano rzadziej, a już szczególnie takie, które pozwalają dokładniej poznać budowę głowy, zębów czy mózgowia prehistorycznych zwierząt.

Dlaczego nazwa nawiązuje do kreskówki

Dooly, mały zielony dinozaur z telewizji, to w Korei postać niemal tak rozpoznawalna jak u nas kultowe wieczorynki. Oglądają go kolejne pokolenia, a bohater stał się częścią codziennych żartów, memów i reklam.

Przeczytaj również: Ta odmiana jabłek bije rekordy sprzedaży. Co w niej tak kusi?

Paleontolodzy uznali więc, że młody wiek skamieniałego zwierzęcia świetnie pasuje do imienia kreskówkowego „dziecka dinozaura”. Drugi człon nazwy, huhmini, upamiętnia znanego koreańskiego badacza Min Huh, który od lat bada tamtejsze stanowiska z czasów kredy.

Dinozaur ukryty w skale: technologia ratuje sytuację

Gdy naukowcy po raz pierwszy zobaczyli blok skalny z wyspy Aphae, nie wyglądał zbyt obiecująco. Na powierzchni dało się dostrzec tylko kilka kości nóg i fragmenty kręgosłupa.

Przeczytaj również: Ten niepozorny znaczek może być wart 7500 euro. Sprawdź swoje pocztówki

Nikt nie przypuszczał, że w środku kryje się niemal kompletny szkielet młodego zwierzęcia, w tym części czaszki. Przełom nastąpił dopiero po zastosowaniu mikro-tomografii komputerowej (micro-CT) w ośrodku badawczym Uniwersytetu Teksasu.

Skanowanie micro-CT pozwoliło zajrzeć do wnętrza bardzo twardej skały bez wieloletniej, ryzykownej pracy dłutem i igłami.

Okaz wciąż spoczywa w skalnym bloku, którego mechaniczne oczyszczanie mogłoby zająć nawet dekadę. Dzięki precyzyjnym skanom wysokiej rozdzielczości badacze mogli jednak przygotować trójwymiarowy model szkieletu, zobaczyć obecność czaszki i lepiej zaplanować dalsze prace.

Przeczytaj również: Naukowcy „wskrzeszają” płytę CD: tysiąc razy więcej danych na krążku

Jakie skamieniałości szczególnie zyskują na skanowaniu

• małe dinozaury zatopione w bardzo twardej skale
• wczesne ptaki, kruche i delikatne
• okazy, w których obawiano się zniszczenia czaszki przy tradycyjnej preparacji
• skamieniałości zawierające wiele drobnych elementów, np. zęby, kosteczki uszne

W przypadku Doolysaurusa technika micro-CT stała się wręcz przepustką do dalszych badań. Gdyby badacze ograniczyli się do powierzchniowego oczyszczania, uznaliby okaz za niepełny i prawdopodobnie nigdy nie zrozumieliby, jak cenny materiał kryje blok skalny.

Doolysaurus: wielkość indyka, apetyt znacznie większy

Skamieniałość znalazła w 2023 roku badaczka z Koreańskiego Centrum Badań nad Dinozaurami. Analizy kości wskazują, że zwierzę miało około dwóch lat w chwili śmierci i wciąż rosło.

Naukowcy szacują, że długością dorównywało mniej więcej indykowi, a dorosłe osobniki mogły być od niego około dwukrotnie większe. Nie był to masywny drapieżca, tylko zwinny, dwunożny dinozaur należący do grupy thescelosauridów, znanych też z Ameryki Północnej i wschodniej Azji.

Budowa kości udowej wskazuje wyraźnie, że osobnik dopiero wchodził w okres intensywnego wzrostu. To standardowa metoda stosowana przez paleontologów, aby odróżnić młode zwierzęta od dorosłych – w cienkim przekroju kości widać „pierścienie wzrostu”, podobne trochę do słojów w pniu drzewa.

Niełuskowaty potwór, lecz „puchaty maluch”

Analiza cech szkieletu sugeruje, że Doolysaurus należał do grupy dinozaurów, które mogły mieć włókniste, nitkowate okrycie ciała. Zamiast znanych z filmów grubych łusek, bardziej przypominałyby delikatny puch czy krótkie „włoski”.

Jeden z badaczy porównał go nawet do małej owcy – nie ze względu na rogi czy styl życia, lecz przez ogólne wrażenie miękkiego, niewielkiego zwierzęcia biegnącego na cienkich nogach przez porośnięte roślinnością tereny kredowej Korei.

Kamienie w żołądku, które zdradzają dietę i historię ciała

Do bliższego przyjrzenia się okazowi badaczy skłoniły niewielkie kamyki znalezione w jego wnętrzu. To gastrolity, czyli kamienie połykane przez zwierzęta, aby lepiej rozdrabniać pokarm w żołądku. Dziś podobną strategię stosują choćby niektóre ptaki.

Skupisko gastrolitów pokazało, że ciało młodego dinozaura pozostało w dużej mierze nienaruszone aż do pogrzebania w osadach.

Kamienie tego typu są drobne i lekkie. Gdyby padlinę Doolysaurusa silnie rozerwały drapieżniki czy padlinożercy, gastrolity rozsypałyby się po większym obszarze. Tymczasem w skale widać wyraźny, zwarty „pakiet” kamieni w miejscu dawnego żołądka.

Dla naukowców to cenny trop. Po pierwsze wskazuje na mieszany jadłospis: rośliny, owady, drobne zwierzęta, które wymagały dodatkowego „mielenia” w przewodzie pokarmowym. Po drugie sugeruje, że ciało zostało stosunkowo szybko przykryte osadami i nie zdążyło się rozpaść na pojedyncze fragmenty, co sprzyja zachowaniu szkieletu w jednym bloku.

Nowa era badań nad dinozaurami z Korei

Korea Południowa od lat słynie z efektownych stanowisk z odciskami łap, gniazdami dinozaurów czy skamieniałymi jajami. Kości trafiały się rzadziej i często w kiepskim stanie. Odkrycie Doolysaurusa pokazuje, że część problemu wynikała z samej natury skał – bardzo twardych, trudnych do mechanicznego opracowania.

Skany micro-CT sugerują, że w niepozornych blokach skalnych może kryć się znacznie więcej szkieletów niż do tej pory przypuszczano.

Badacze, którzy pracowali nad Doolysaurusem, przeszli w Teksasie praktyczne szkolenie z obsługi i interpretacji danych CT. Teraz chcą zastosować te umiejętności w kolejnych projektach w Korei, zwłaszcza tam, gdzie dotąd rezygnowano z głębszego preparowania skał właśnie z powodu ich twardości.

Równocześnie trwają plany dalszych badań na wyspie Aphae i sąsiednich, mniejszych wysepkach. Naukowcy spodziewają się, że w podobnych osadach mogą tkwić kolejne „niewidzialne” szkielety małych dinozaurów, a także złożone w gniazdach jaja.

Dlaczego taki dinozaur rozpala wyobraźnię

Połączenie kreskówkowego imienia z realnym, naukowym gatunkiem ma zaskakująco duży efekt społeczny. Koreańczycy, którzy dorastali z Dooly’m w telewizji, nagle widzą, że „ich” dinozaur ma swojego prehistorycznego odpowiednika w skałach sprzed milionów lat.

To klasyczny przykład, jak nazwa naukowa może pomóc w przyciągnięciu uwagi do badań, które na co dzień wydają się hermetyczne. Uczniowie łatwiej zapamiętają historię Doolysaurusa niż kolejnego „trudnego łacińskiego” gatunku bez kontekstu kulturowego.

Dla paleontologii w Korei znaczenie ma także coś jeszcze: udowodnienie, że istnieją narzędzia pozwalające wydobyć z pospolitych bloków skalnych informacje, które do tej pory pozostawały ukryte. Skoro jeden turkusowo zaznaczony na tomogramie szkielet małego dinozaura przetrwał w tak dobrym stanie, jest spora szansa, że podobnych historii kryje się w tamtejszych skałach więcej.

Micro-CT, jeszcze niedawno traktowane jako droga ciekawostka, staje się więc standardowym elementem warsztatu badaczy dinozaurów, zwłaszcza przy małych okazach. Dla Korei to okazja, by przejść od dominacji śladów i jaj do szczegółowych rekonstrukcji całych zwierząt, łącznie z kształtem czaszki, typem uzębienia czy potencjalnym wyglądem okrywy ciała.

Doolysaurus huhmini pozostaje na razie w skale, ale już teraz zmienia sposób, w jaki naukowcy patrzą na dawne ekosystemy Azji Wschodniej – i pokazuje, że czasem to kreskówkowy „dzieciak dinozaura” może otworzyć drzwi do bardzo poważnych badań.