Najpiękniejszy barokowy pałac Włoch? Ukryty na maleńkiej wyspie

Na środku jeziora Maggiore, otoczona górskim krajobrazem Piemontu, wznosi się wyspa jak ze snów – Isola Bella. Czterysta lat temu był to jedynie kawałek skały z chatkami rybaków, dziś jest to jeden z najbardziej spektakularnych przykładów barokowej architektury w Europie. Rodzina Borromeo zamieniła surowy fragment lądu w pływający pałac, który dziś przyciąga miłośników sztuki z całego świata.

Na środku jeziora Maggiore, na skrawku skały, wznosi się rezydencja, która wygląda jak pałac wyjęty z teatralnej scenografii.

Ta maleńka włoska wyspa jeszcze czterysta lat temu była surowym, kamienistym skrawkiem lądu z kilkoma domami rybaków. Dziś uchodzi za jedno z najbardziej widowiskowych miejsc barokowej architektury w Europie i cel podróży dla miłośników sztuki, ogrodów i filmowych plenerów.

Wyspa, która z rybackiej skały stała się pływającym pałacem

Wyspa znana jako Isola Bella leży na jeziorze Maggiore, zaledwie około 400 metrów od miejscowości Stresa w Piemoncie. Dziś kojarzy się z elegancją i wystawnymi ogrodami, ale jej historia zaczyna się bardzo skromnie. Przez wieki była po prostu skalistą wysepką z kilkoma chatami, dwiema małymi świątyniami i niewielkimi ogródkami.

Przełom nastąpił w XVII wieku, gdy wpływowa rodzina Borromeo, posiadająca już pobliską wyspę Isola Madre, zapragnęła stworzyć tu swoją reprezentacyjną siedzibę. W 1632 roku hrabia Vitaliano VI Borromeo zlecił śmiały projekt przekształcenia skały w coś, co dziś spokojnie można nazwać „pałacem na wodzie”.

Przez blisko czterdzieści lat setki rzemieślników kształtowały wyspę tak, by przypominała monumentalny okręt z pokładami zamienionymi w tarasowe ogrody.

Krok po kroku nad taflą wody wyrastały kolejne tarasy, mury oporowe, schody, fontanny i geometryczne rabaty. Surowa skała zmieniła się w efektowną, barokową scenę, z którą kojarzymy dzisiaj całe jezioro Maggiore.

Barokowy pałac Borromeo – pokaz przepychu i detalu

Serce wyspy stanowi pałac Borromeo, przykład dojrzałego baroku, w którym dekoracja odgrywa równie dużą rolę jak sama architektura. Prace nad rezydencją zaczęły się w XVII wieku i trwały przez kolejne pokolenia, dzięki czemu wnętrza prezentują różne odcienie stylu z tamtej epoki.

Zwiedzający przechodzą przez ciąg reprezentacyjnych sal: od sali tronowej, przez salę balową, po bogato urządzoną bibliotekę i prywatne apartamenty. Ściany pokrywają malowidła z mitologicznymi i historycznymi scenami, sufity zdobią płaskorzeźby i freski, a na stołach i konsolach stoją rzeźby i porcelana z epoki.

Wrażenie robi nie tylko ilość dzieł sztuki, ale też spójność całej kompozycji – tu każdy sufit, drzwi i mebel projektowano z myślą o tym, jak zagra z resztą wnętrza.

Ciekawostką są także chłodne groty w dolnej części pałacu, wyłożone kamieniami i muszlami. W czasach przed klimatyzacją służyły jako naturalne schronienie przed letnimi upałami nad jeziorem. Dzisiaj tworzą nieco teatralną, ale niezwykle fotogeniczną scenerię, w której można odetchnąć od słońca.

Tarasowe ogrody, które spływają ku jezioru

To, co przyciąga spojrzenia już z brzegu, to ogrody uformowane w dziesięć kolejnych tarasów schodzących kaskadą ku wodzie. Z góry przypominają ogromne, zielone schody zwieńczone monumentalną, barokową konstrukcją z rzeźbami i obeliskiem.

Jak wyglądają ogrody na Isola Bella?

• dziesięć tarasów ogrodowych ułożonych jak amfiteatr nad wodą
• symetryczne partery kwiatowe z cytrusami, kameliami i sezonowymi roślinami
• fontanny i sadzawki wkomponowane w układ alejek
• dziesiątki rzeźb figuralnych i dekoracyjnych elementów z kamienia
• rozległy amfiteatr ogrodowy, kiedyś używany do przedstawień

Z najwyższych tarasów roztacza się rozległa panorama jeziora Maggiore i otaczających je gór. W pogodny dzień tafla jeziora odbija sylwetkę pałacu, co jeszcze mocniej wzmacnia wrażenie, że całość unosi się na wodzie niczym barokowy statek.

Ogrody nie są wyłącznie dekoracją – ich układ prowadzi zwiedzającego stopniowo w górę, aż do punktów widokowych, gdzie architektura i krajobraz łączą się w jeden obraz.

Wyspa, którą kochają artyści, filmowcy i projektanci mody

Isola Bella od dawna działa jak magnes na znane postacie. Pod koniec XVIII wieku zatrzymał się tu Napoleona Bonaparte. W XX wieku pejzaże jeziora zainspirowały Ernesta Hemingwaya przy pracy nad powieścią „Pożegnanie z bronią”. Słynny pisarz często wracał do włoskich jezior, a wątek okolic Maggiore wyraźnie pobrzmiewa w jego książce.

W 1999 roku wyspa stała się tłem dla filmu „Utalentowany pan Ripley” z Mattem Damonem, Judem Lawem, Gwyneth Paltrow i Cate Blanchett. Sceny kręcone w tej okolicy podkreśliły filmowy potencjał miejsca: naturalne światło, odbicia w wodzie i architektura jak z innej epoki tworzą idealne kadry bez udziału CGI.

Do magii wyspy przekonali się też projektanci mody. Luksusowy dom Louis Vuitton wykorzystał Isolę Bellę jako scenerię dla pokazu kolekcji „Cruise” w 2024 roku. Modelki przechadzały się pomiędzy rzeźbami i fontannami, a ujęcia z wyspy obiegły media społecznościowe, w praktyce zamieniając ją w żywą wizytówkę włoskiego baroku.

Rodzinne dziedzictwo, które wciąż żyje

Wyspa nadal należy do rodziny Borromeo, która od XVII wieku sprawuje nad nią kontrolę. Dzięki temu nie stała się anonimowym muzeum, ale pozostaje prywatnym, choć udostępnionym zwiedzającym majątkiem. Rodzina inwestuje w renowacje, pilnuje spójności stylu i kontynuuje tradycję ogrodniczą.

Nad ogrodami czuwa zespół specjalistów, a główny ogrodnik Gianfranco Giustina został w 2016 roku wyróżniony tytułem najlepszego ogrodnika na świecie. Jego praca to nie tylko pielęgnacja roślin, lecz także utrzymanie historycznego charakteru kompozycji, z poszanowaniem pierwotnego, barokowego układu.

Dlaczego ta barokowa wyspa tak działa na wyobraźnię?

Isola Bella łączy kilka rzeczy, które rzadko występują razem. Z jednej strony mamy spektakularną architekturę pełną detalu. Z drugiej – naturalne otoczenie jeziora i gór, które tworzy zmieniającą się w ciągu dnia scenerię. Światło o świcie jest tu inne niż przed zachodem słońca, co świetnie widać na zdjęciach z pokazów mody czy planów filmowych.

Dla osób zainteresowanych historią to też podręcznikowy przykład tego, jak wielkie rody kształtowały krajobraz zgodnie ze swoją wizją. Niewielka wyspa stała się manifestem statusu i ambicji Borromeo, a jednocześnie miejscem, gdzie sztuka ogrodowa i architektura mówią jednym językiem.

Warto zwrócić uwagę, że tego typu kompleksy wymagają ogromnej, codziennej pracy. Rośliny trzeba przycinać w określony sposób, rzeźby regularnie czyścić, a mury kontrolować pod kątem wilgoci. Bez stałej opieki barokowy przepych łatwo przechodzi w ruinę. Dlatego Isola Bella jest dobrym przykładem, jak odpowiedzialne zarządzanie prywatnym dziedzictwem potrafi ocalić wrażliwą, historyczną tkankę na kolejne wieki.

Dla polskiego turysty wizyta na tej wyspie może być ciekawym uzupełnieniem wyjazdu do Mediolanu czy Turynu. Krótki rejs z miejscowości Stresa odsłania inną twarz Włoch – spokojniejszą, skupioną na krajobrazie i sztuce dawnej. A sama wyspa pokazuje, że spektakularny barok nie zawsze musi oznaczać monumentalną katedrę w mieście; czasem mieści się na skrawku skały pośrodku jeziora.