Gigantyczne kable pod Morzem Śródziemnym mają odblokować energię Hiszpanii

Europa stoi u progu energetycznej rewolucji, która połączy Półwysep Iberyjski z resztą kontynentu za pomocą gigantycznych kabli pod dnem Morza Śródziemnego. Ten ambitny projekt ma na celu uwolnienie potencjału hiszpańskich farm wiatrowych i słonecznych, które dziś często produkują więcej prądu, niż krajowa sieć jest w stanie przyjąć. Zamiast marnować czystą energię, wyślemy ją „autostradą” prosto do serca włoskiego przemysłu. To milowy krok w stronę zintegrowanego i odpornego na kryzysy systemu energetycznego Unii Europejskiej.

Europa szykuje jeden z najśmielszych projektów energetycznych ostatnich lat: gigantyczne kable podmorskie mają połączyć Hiszpanię z Włochami.

Chodzi o stworzenie energetycznego mostu między Półwyspem Iberyjskim a północnymi regionami Włoch. Dzięki temu prąd z hiszpańskich farm wiatrowych i słonecznych zamiast marnować się w krajowej sieci, popłynie tam, gdzie dziś go najbardziej brakuje – do przemysłu i gospodarstw domowych na drugim końcu Morza Śródziemnego.

Hiszpania jak energetyczna wyspa, która ma za dużo prądu

Hiszpania od kilku lat inwestuje mocno w odnawialne źródła energii. W słoneczne i wietrzne dni produkuje tak dużo prądu, że krajowa sieć nie jest w stanie go zagospodarować. Ceny energii na giełdzie potrafią wtedy spaść poniżej zera, bo elektrownie nie mają gdzie sprzedać nadwyżek.

Przeczytaj również: Nietypowa elektrownia pływowa: wiatrak pod wodą zasili 15 tys. domów

Problem polega na tym, że Hiszpania jest słabo połączona z resztą Europy. Istniejące połączenia z Francją mają przepustowość około 3 000 MW. To mało w porównaniu z możliwościami hiszpańskich farm wiatrowych i fotowoltaicznych, które generują coraz większe nadwyżki.

Hiszpania w praktyce zachowuje się jak energetyczna wyspa: produkuje dużo czystej energii, ale ma zbyt mało kabli, żeby wysłać ją dalej.

Dla Unii Europejskiej taka sytuacja to marnotrawstwo. Z jednej strony mamy kraj z nadprodukcją zielonego prądu, z drugiej – rosnące zapotrzebowanie w gospodarkach przemysłowych. Stąd pomysł, by zbudować dosłowną „autostradę dla prądu” pod Morzem Śródziemnym.

Przeczytaj również: Autostrada widmo w środku Niemiec. Gotowa trasa, po której nikt nie jeździ

Dwa projekty, jeden cel: przesłać zielony prąd do Włoch

Europejska sieć operatorów systemów przesyłowych ENTSO-E włączyła do swojego dziesięcioletniego planu rozwoju (TYNDP 2026) dwa wielkie przedsięwzięcia: Apollo Link oraz Iberia Link. Oba mają bezpośrednio połączyć Hiszpanię z Włochami za pomocą podmorskich kabli wysokiego napięcia prądu stałego (HVDC).

Technologia HVDC (High Voltage Direct Current) umożliwia przesyłanie dużej ilości energii na bardzo duże odległości z minimalnymi stratami. Dla połączeń podmorskich stała się światowym standardem – klasyczne linie prądu przemiennego na takim dystansie byłyby zbyt nieefektywne.

Przeczytaj również: Gigantyczne złoża uranu pod pustynią mogą zmienić wyścig atomowy

Apollo Link – energetyczny gigant pod dnem Morza Śródziemnego

Apollo Link ma być najpotężniejszym z planowanych kabli. Jego podstawowe parametry robią wrażenie:

• planowana moc przesyłowa: 2 GW
• technologia: HVDC bipolarny, 525 kV
• zakładany start pracy: około 2032 roku
• zasięg: połączenie Półwyspu Iberyjskiego z północnymi regionami Włoch

2 GW wystarczy, by zasilić kilka milionów gospodarstw domowych, w zależności od przyjętych założeń dotyczących zużycia. W praktyce część tej mocy trafi do przemysłu, część do miast, a część pozwoli stabilizować system energetyczny Włoch w okresach wysokiego zapotrzebowania.

Apollo Link ma zamienić zieloną energię z hiszpańskich farm wiatrowych i słonecznych w stałe paliwo dla włoskiej gospodarki.

Wybór wysokiego napięcia 525 kV i układu bipolarnego zmniejsza straty na przesyle i zwiększa niezawodność. W razie awarii jednej „żyły” kabla druga może nadal pracować z ograniczoną mocą, co ogranicza ryzyko nagłego odcięcia przepływu energii.

Iberia Link – rekordowa długość zamiast rekordowej mocy

Drugi projekt, Iberia Link, stawia bardziej na zasięg niż na moc. Jego najważniejsze cechy to:

Dystans ponad tysiąca kilometrów sprawi, że będzie to jeden z najdłuższych kabli podmorskich na świecie. Choć jego moc jest mniejsza niż w przypadku Apollo Link, długość trasy otwiera nowe możliwości integracji systemów energetycznych dwóch krajów w różnych regionach.

Niższe ceny prądu i większe bezpieczeństwo dla Europy

Dlaczego Unia Europejska inwestuje tak dużo uwagi w te projekty? Chodzi o trzy główne korzyści: bezpieczeństwo dostaw, stabilność rynku i pełniejsze wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.

• Bezpieczeństwo energetyczne: w razie niedoborów w jednym kraju, drugi może szybko zwiększyć dostawy.
• Stabilniejsze ceny: lepiej połączone rynki europejskie oznaczają mniej gwałtownych skoków cen energii.
• Mniej marnowania zielonej energii: prąd z Hiszpanii zamiast „ginąć” w krajowej sieci popłynie tam, gdzie występują deficyty.

Gdy w Hiszpanii wieje silny wiatr, a w północnych Włoszech elektrownie muszą korzystać z droższych źródeł, podmorskie kable wyrównają sytuację. Energia popłynie tam, gdzie jest najdroższa, co obniży rachunki odbiorcom końcowym i wzmocni konkurencję na rynku.

Nowe połączenia mają pomóc w obniżeniu cen energii dla zwykłych odbiorców – i to nie tylko w dwóch krajach, ale w całej zintegrowanej sieci europejskiej.

Dla unijnej polityki klimatycznej to również istotna zmiana: zamiast stawiać wyłącznie na budowę kolejnych źródeł, strategia coraz mocniej przesuwa się w stronę inteligentnego przesyłu i magazynowania energii. Kable podmorskie stają się jednym z filarów tej zmiany.

Długa droga od planu do położenia pierwszego kabla

Choć projekty trafiły do planu TYNDP 2026, to wciąż dopiero początek. Włączenie do dokumentu jest warunkiem, by mogły ubiegać się o status tzw. Projektu będącego przedmiotem wspólnego zainteresowania (PCI). Taki status otwiera drzwi do finansowania z budżetu unijnego i uproszczonych procedur administracyjnych w krajach członkowskich.

Na razie oba przedsięwzięcia mają status „w trakcie analizy”. Oznacza to, że trwają szczegółowe badania techniczne, środowiskowe i ekonomiczne. ENTSO-E musi wykazać, że korzyści z ich budowy przewyższą koszty – zarówno dla poszczególnych krajów, jak i dla całej sieci europejskiej. Więcej konkretów ma pojawić się dopiero pod koniec 2026 roku.

Dodatkowo projektom brakuje jeszcze kilku kluczowych elementów:

• formalnego wsparcia operatorów systemów przesyłowych w poszczególnych krajach,
• pełnych pozwoleń administracyjnych,
• ostatecznie wyznaczonej i zatwierdzonej trasy kabli.

Historia pokazuje też, że podobne inicjatywy potrafią utknąć na lata z powodów politycznych, środowiskowych albo finansowych. Inwestycja podmorska o takiej skali wymaga porozumienia wielu stron: od rządów, przez regulatorów, po społeczności lokalne i organizacje ekologiczne.

Za mało, by całkowicie „odizolować” problem izolacji

Nawet jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, a oba kable zostaną wybudowane i uruchomione, nie rozwiąże to całkowicie problemu izolacji energetycznej Półwyspu Iberyjskiego. Szacuje się, że do pełnej integracji z rynkiem europejskim potrzebne jest 10–15 GW mocy połączeń międzysystemowych.

Apollo Link i Iberia Link razem zapewniłyby 3,2 GW. To ważny krok, ale wciąż tylko część drogi. Hiszpania, Portugalia i reszta Europy będą musiały planować kolejne inwestycje w interkonektory – zarówno lądowe, jak i morskie.

Nowe kable będą raczej początkiem energetycznej integracji Półwyspu Iberyjskiego z resztą kontynentu niż finałowym rozwiązaniem wszystkich problemów.

Dla polskiego czytelnika te liczby mogą brzmieć abstrakcyjnie, ale skala ma realne przełożenie na codzienność: im więcej połączeń między krajami, tym mniejsze ryzyko drastycznych skoków cen energii spowodowanych suszą, brakiem wiatru czy kryzysem gazowym w jednym regionie.

Co oznacza to podejście dla przyszłości energetyki w Europie?

Podmorskie interkonektory pokazują, że europejski system energetyczny zaczyna funkcjonować coraz bardziej jak jedna, gęsto spleciona sieć. Dla Polski również ma to znaczenie. Kraj wchodzi w intensywny okres transformacji – rozwija offshore na Bałtyku, fotowoltaikę i coraz częściej dyskutuje o nowych liniach przesyłowych do sąsiadów.

Koncepcja jest podobna: tam, gdzie wieje i świeci, można budować nadwyżki mocy, ale żeby z nich korzystać, trzeba mieć „energetyczne autostrady”. Dla porównania – linia HVDC z Bałtyku do centrum kraju albo nowe kable do Skandynawii pełniłyby podobną funkcję jak połączenie Hiszpania–Włochy, tylko w innym regionie Europy.

W praktyce oznacza to też rosnącą rolę elastyczności. Tam, gdzie sieć będzie gęsto połączona, prąd popłynie w kierunku najkorzystniejszych cen. Kraje, które szybciej zainwestują w nowoczesne linie przesyłowe i magazyny energii, mogą zyskać nie tylko niższe rachunki, ale też przewagę konkurencyjną dla przemysłu. Hiszpania liczy, że stanie się takim „eksporterem” zielonej energii. Włochy – że dzięki temu ustabilizują swój system i poprawią sytuację odbiorców. Dla reszty Europy to kolejny krok do bardziej spójnego, odporniejszego rynku energii.